Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Industrializazioa: Espainia eta Euskal Herria

Industrializazioa Espainia eta Euskal Herriko historia garaikidearen gertakari garrantzitsuenetarikoa da, aldaketak ekarri baitzituen arlo guztietan: ekonomian (produkzio-metodo eta teknika berriak eta antolamendu sistema kapitalista), demografian (emigrazioa landa-inguruetatik ingurune industrializatuetara, Kataluniara eta Euskal Herrira batik bat) eta gizartean (klase-gizartearen eta langileen mugimenduaren sorrera).

Industrializazioaren aurrerapena Espainian

Espainian industrializazio prozesua beranduago gertatu zen. 1830eko hamarkadan hasi zen Katalunian eta Errebalio garaira arte oso motel garatu zen.

Atzerapenaren arrazoi nagusiak

• Lehengaien urritasuna
• Atzerapen teknologikoa
• Kapitaleen falta
• Barne-

Industria Iraultza: Oinarrizko Kontzeptuak

Industria Iraultza: Ingalaterran, XVIII. mendearen erdialdean, aldaketa demografiko eta ekonomiko sakonak ekarri zituen prozesua.

Definizioak

Lursail Irekiak

Lursail irekiak: Hesitu gabeko lurrak, lur komunalak.

Itxiturak

Itxiturak: Parlamentuak onartutako legea, lur komunalak hesitzea helburu zuena.

Siderurgia

Siderurgia: Burdina ateratzea eta gero altzairu bihurtzea.

Metalurgia

Metalurgia: Metalen ekoizpenaz arduratzen den industria-adarra.

Kokea

Kokea: Hainbat harrikatz mota kiskaliz lortzen den erregaia.

Ijezketa

Ijezketa: Burdina xafla bihurtzeko prozesua.

Pudelaketa

Pudelaketa: Burdina goxo bihurtzea, zikinkeriak kenduz.

Sozietate Anonimoa (SA)

Sozietate Anonimoa (SA): Inbertsio izugarriak egiteko familia ugariren...

Euskal Herriko Historia: XI-XVI. Mendeetako Gertaerak

Hona hemen Euskal Herriko historian XI. eta XVI. mendeen artean izandako gertakari garrantzitsuenen kronologia.

XI. mendea

• 1076: Nafarroako Erresuma Gaztela eta Aragoiren artean banatu zen. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoaren mendebaldea Gaztelari erantsi zitzaizkion; Gipuzkoako ekialdea eta Nafarroa, berriz, Aragoiri.
• 1096: Lehen Gurutzada hasi zen.

XII. mendea

• 1134: Iruñeko Erresuma berriz burujabe bihurtu zen. Gartzia V.a Ramirez Nafarroako erregeak Bizkaia, Gipuzkoa eta Araba berreskuratu zituen.
• 1150: Antso VI.a Jakitunak Iruñeko errege tituluaren ordez Nafarroako errege titulua hartu zuen.
• 1180: Antso VI.a Jakitunak Donostiari hiri-forua eman zion, eta Gipuzkoan eta Bizkaian hiribilduak sortzen

Gerra Hotza: ezaugarriak

1. Zatiketa blokeetan (NATO — erakunde militar kapitalista / Varsoviako Ituna — erakunde militar sozialista)
2. Mesfidantzaren psikologia
3. Etengabeko armamentu norgehiagoka
4. Propaganda ideologikoa
5. Subertsioa eta espioitza — aurkako blokearen kontrako jarduerak, zerbitzu sekretuen bidez
6. Presio politiko eta ekonomikoa
7. Inguruko lurraldeetan tokian-tokiko gerra

Sionismoa

XX. mendeko kontzeptua da. Judutarrak haien antzinako estatura itzuli ziren. Arabiarrek ez zuten hori onartu eta, palestinarrek egindako erasoen ondorioz, juduek kontraerasoak egin zituzten. Juduek populazio palestinoa beldurtu zuten eta, ondorioz, milaka pertsona alde egin zuten, batez ere Jordaniara. 1948an gatazkak areagotu ziren eta inguruko herrialdeek sortu...

Tradizio Liberalaren Oinarriak

Gizabanakoa jarduera politikoaren muina da. Hori dela eta, Estatuak gizabanakoak jarduteko askatasuna izango duela bermatu behar du. Gizabanakoak norberaren interesak lortzeko ahaleginak egin ahal izango ditu, betiere lehiakortasun ekonomikoaren eta truke askeen arauen arabera.

Estatu Liberalaren Funtsezko Zereginak

• Kideen bizia babestea eta segurtasuna zaintzea.
• Beldurra eta ziurgabetasuna murriztea, bake zibila sustatuta.
• Jabetza-eskubidea ziurtatzea eta merkataritza erraztea.

Tradizio Liberalaren Ezaugarri Nagusiak

• Gizarte jarduera norberaren interesen arabera azaltzen da: lehiakortasuna.
• Gizabanakoaren askatasuna bermatzea eta askatasun ekonomikoa hedatzea.
• Jabetza pribatua defendatzen du, lehiakortasuna indartuz.
• Estatua

Berrezarpena (1875-1931)

Alfontso XII.aren erregealdia (1875-1885)

Sandhursteko adierazpenak eta Martínez Camposen pronuntziamendu militarra izan ziren erregealdiaren hasiera. Neurri nagusiak honako hauek izan ziren:

• Elizara hurbiltzea.
• Armadaren laguntza bilatzea.
• Erregea armadako buru gorena izendatzea, pronuntziamenduak saihesteko.
• Oposizioko egunkariak ixtea.
• 1876ko Konstituzioa onartzea.
• 1876ko Zanjoneko Bakea sinatzea (Kubako Lehen Gerraren amaiera).
• Hirugarren Gerra Karlista amaitzea.
• Txandaketa sistema ezartzea.
• Kazikismoa indartzea.

1876ko Konstituzioak asko sistema politikotik kanpo utzi zituen (errepublikanoak, sozialistak, oposizioa, etab.).

Alfontso XIII.a: Adin txikitasuna (1885-1902)

Maria Kristinaren erregeordetza

Berrezarpena jarraitu zen,...

Fernando VII.aren Seiurteko Absolutista (1814-1820)

Testuinguru politiko eta soziala

Independentzia Gerraren ondoren, naziotasun sentimenduaren gorakada nabarmena egon zen. Cadizko Konstituzioan erabakitakoa ezarri behar bazen ere, gizartean eta politikan izugarrizko kontraesanak zeuden:

• Gutxiengo batek soilik babesten zituen liberalismoaren printzipio iraultzaileak.
• Gehiengoa monarkia absolutuaren alde zegoen.

Gerra bukatzean, Espainia bigarren mailako potentzia bihurtu zen. Handik gutxira, Napoleonek Fernando VII.ari akordio bat egitea proposatu zion, baina Espainiako Gorteetan akordiorik ez onartzea erabaki zen.

Fernando VII.aren itxaropenak

Espainiarrak Fernando VII.a itzultzean zein jarrera hartuko zuen zain zeuden:

• Absolutistek: Fernandoren etorrera

Diktaduraren Hasiera eta Oinarriak

Francoren boterera iristea eta diktaduraren hasiera

José Primo de Rivera hil zenean, Franco jarri zen buruzagi, eta inork ez zuen oztoporik ipini. Francoren diktadura hasi zen Gerra Zibila irabazi zuenean, 1939an. Francok Espainiaren gauza eta jende guztiak menderatzen zituen.

Estatu-Eliza harremanak

Francok pentsaera nazional-katolikoaren aurkakoa zen, baina Estatuak eta Elizak ezin zuten banandu, eta horrek arazo larria eman zion Francori.

Armadaren papera eta zentralismoa

Francoren indar gehiena armadan zegoen; militar guztiak Francoren esanetara zeuden. Armadako jende ia guztiak sentimendu zentralistak zituen.

Sistema politikoa eta Falangismoa

Frankismoa kapitalista izan zen, eta hark alderdi bakarra ezarri zuen;...

Frakzio Politikoak Frantzian

Jakobinoak

• Ezaugarriak: Burtsia txikia sartzen zuten (Hirugarren Estatua). Joera erradikala zuten. Gizonen sufragio unibertsala aldekoak ziren eta errepublikazaleak (ezkerrekoak).

Girondinoak

• Ezaugarriak: Burgesiak osatzen zituen (Hirugarren Estatua eta errepublikazaleak). Jabetzako eskubide mugagabeak eta boto edo sufragio zentsitarioa aldekoak.

Sans-culotteak

• Deskribapena: Hirugarren Estatuko klase sozial ertain eta baxuez osatutako taldea. Lanbide ezberdinetako pertsonak: burgesia txikia, artisauak, merkatari txikiak.

Gertaera eta Pertsonai Nagusiak

Inperioa

Nazio batek konkista militarraren bidez beste herrialde batzuk bereganatzea eta herrialde horietan konkistatzaileen kultura, hizkuntza, etab., inposatzea.

Robespierre

Politiko...