Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Kode Zibila, Konkordatua eta Aliantza Santuak

Kode Zibila

1804an sinatutako kode berria, hiritarrek egunerokoan jarraitu behar zituzten arauak biltzen zituena, burgesiari on egingo zion.

Konkordatua

Elizarekin sinatutako ituna. Ez dizkio erregimen zaharreko pribilegio guztiak itzuliko, baina Frantziako Iraultzaren antiklerikalismoari bukaera emango dio.

Estatu Tapoiak

Herrialde "arriskutsuak" (iraultzaileak) jakinak isolatzeko eta bere espantsioa kontrolatzeko estatuak ziren.

Aliantza Santuak

Elizaren lehen mailako garrantzia defendatzeko potentzia militarra zen.

Internazionalismo Proletarioa eta Iraultza Sozialista

Internazionalismo Proletarioa

Marxek eta Engelsek langile guztiek, edozein herrialdetakoak zirela ere, euren arteko interes amankomunak zituztela...

Ondorengo Arazoa: Politika eta Gizartea

Ondorengo arazoa ezegonkortasun politikoa 1830ean areagotu zen, absolutismoaren etorkizuna Karlos Maria Isidroren jarraitzaileen (karlisten) itxaropenak ilundu zituzten. Madrilen, Fernando VIIaren laugarren emazteak, Maria Kristinak, oinordekoa eman zion Isabel printzesari. Jaioberri baino lehen, erregeak berrespen pragmatikoa ezarri zuen, emakumeek ere gobernatzeko eskubidea zeukaten. KMI tronutik kanpora geratzeak talde moderatu eta liberalen garaipena esan nahi zuen. Karlistek ez zuten etsi eta erregearen gaixotasun larria aprobetxatuz, berrespen pragmatikoa baliogabetzeko dokumentua lortu zuten. Sendatu ondoren, Fernando VIIk oinordetza eskubideak berriro ezarri zituen. 1833an hil egin zen eta Mariakristinak...

1. Lehen eta Bigarren Mundu Gerretarako bideak: Desberdintasunak

Lehen Mundu Gerraren kausak

Lehen Mundu Gerraren aurretik, Europan tentsioa etengabe handitzen joan zen. Gerraren kausa nagusiak bost izan ziren:

• Inperialismoaren kontraesanak.
• Aliantza diplomatikoen lehia.
• Armagintza-lasterketa.
• Nazionalismoaren eta militarismoaren hedapena.
• Diplomazia-krisialdiak, batez ere Balkanetan.

Azken txinparta 1914ko ekainaren 28an gertatu zen, Franz Ferdinand artxidukea Sarajevon hil zutenean. Horrek gerra-deklarazioen kate bat eragin zuen eta Lehen Mundu Gerra hasi zen.

Inperialismoak potentzien arteko lehia areagotu zuen, bereziki Alemaniaren eta gainerako potentzien artean. Aldi berean, Europa bi bloketan banatu zen: Aliantza Hirukoitza (Alemania, Austria-...

Bigarren Mundu Gerraren jatorria eta testuingurua

1923ko inflazioak klase ertainen aurrezki guztiak galduarazi zituen, eta 1929ko krisi ekonomikoak langabezia masiboa eta miseria orokorra ekarri zituen. Horrek sistema demokratikoekiko konfiantza murriztu zuen eta ideologia autoritarioak hazi ziren.

Baretze-politika eta Hitlerren gorakada

Baretze-politikaren helburua Hitlerren urraketa txikiak onartzea zen, hura ez probokatzeko eta gatazka handiago bat ekiditeko. Frantziak eta Erresuma Batuak aplikatu zuten beste gerra bat saihestu nahi zutelako. Baretze-politikak ez zuen Hitler asetu; aitzitik, indartu egin zuen, Mendebaldeko potentziek erantzun sendoa ematen ez zutela ikusi baitzuen. Municheko Konferentziatik hilabete gutxira, Hitlerrek promesak...

Francoren diktadura (1939-1975)

1. etapa: Autarkia eta errepresioa (1939-1959)

Ekonomia

• Sistema autarkikoa: Autosufizientzia ekonomikoa ezarri zen.
• Egoera soziala: Errazionamendu txartelak eta merkatu beltza (estraperloa) sortu ziren.
• Industria: INI (Industria Garapenerako Institutu Nazionala) sortu zen eta inportazioei zergak ezarri zitzaizkien.

Barne politika

Diktadura militarra izan zen. Askatasun demokratikoak murriztu ziren (adierazpen, elkartze, manifestatze eta prentsa askatasuna), Konstituzioa indargabetu zen eta alderdi bakarra onartu zen (Falange Española Tradicionalista y de las JONS). Francok Caudillo titulua hartu zuen bizi osorako.

Kanpo politika

Hasieran Mussolini eta Hitler babestu zituen (Hendaiako bilera, 1940). Dibisio Urdina Errusiara...

Garapen ekonomikoa eta gizarte-eraldaketak

1957-1959 artean, autarkia politikaren porrota ikusita, gobernuko teknokrata berriek —Opus Deirekin lotutako ministroek— ekonomia liberalizatzeko neurriak hartu zituzten. 1959ko Egonkortze Planaren bidez, gastu publikoa murriztu, kredituak kontrolatu, pezeta debaluatu eta inportazioei zein atzerriko inbertsioei ateak ireki zitzaizkien.

Desarrollismoa eta hazkunde ekonomikoa

Hasieran ondorio sozial gogorrak izan ziren, baina epe ertain eta luzera garapen ekonomikoa bultzatu zuen, 1960ko hamarkadako “desarrollismoa” deritzona. 1962tik 1975era bitartean, BPGa eta biztanleko errenta bikoiztu egin ziren.

• Hazkundearen arrazoiak: Liberalizazioa, turismoaren gorakada, industria-planifikazioa eta lan-indar

Frankismo berantiarraren krisia

Frankismoaren azken urteetan istiluak areagotu ziren, garapen ekonomikoak erregimenaren aldeko atxikimendurik ekarri ez zuelako. Oposizioa indartu egin zen, grebak ugarituz eta askatasun politiko zein sindikalaren aldeko eskariak eginez. Eliza ere frankismotik urruntzen hasi zen, gotzainek Konkordatua berritzeko eskatuz eta auzo pobreetan lan soziala bultzatuz.

Gatazka politikoak eta errepresioa

1970eko Burgosko epaiketan, ETAko kideen aurkako heriotza-zigorrek nazioarteko presioa eragin zuten. Aldi berean, frankismoaren barruan haustura sortu zen: irekiagoak eta ultra kontserbadoreak. 1973an, ETAk Carrero Blanco hil zuen, krisi politikoa larriagotuz. Arias Navarroren gobernuak, hasierako liberalizazio agintzaren...

Garapen Ekonomikoa eta Gizarte Aldaketak

1957 eta 1959 artean, Nazioarteko Moneta Funtsaren zuzendaritzapean, erregimen frankistak ekonomia eraberritzeko lege-multzo bat onartu zuen. Prozesu honen helmuga nagusia 1959ko Egonkortze Plana izan zen. Aldaketa honen gidariak 1957ko gobernu berrian sartutako teknokratak izan ziren, Opus Deiko kideak, hala nola Navarro eta Ullastres. Hauek eraginkortasun tekniko eta ekonomikorantz bideratutako politika neoliberalak ezarri zituzten.

Helburu ekonomikoak eta liberalizazioa

Helburu nagusiak atzerriko kapitala erakartzea eta gastu publikoa nahiz inflazioa murriztea ziren. Horretarako, pezetaren bihurgarritasuna ezarri zen, soldatak eta gastu publikoa izoztu ziren inflazioa kontrolatzeko, eta estatu-interbentzionismoa...

1. Estatuaren definizioa eta elementuak

Estatu bat lurralde bat eta herritar multzo bat gobernatzen duen batasun politiko eta administratiboa da, lege eta erakunde komunak dituena.

Estatuaren 4 elementuak

• Lurraldea: Muga natural edo artifizialak dituen eremua.
• Herritarrak: Estatuan bizi diren pertsonak, eskubide eta betebeharrekin.
• Gobernua: Estatuaren funtzionamenduaz arduratzen den organoa. Herrialde demokratikoetan Konstituzioa da arau nagusia.
• Erakundeak: Erabakiak betearazteko tresnak (polizia, armada, diplomatikoak eta funtzionarioak).

Estatuaren funtzio nagusiak

• Nazioarteko harremanak ezartzea (enbaxadak eta kontsulatuak).
• Segurtasun nazionala bermatzea (ordena publikoa eta kanpoko erasoen aurkako babesa).
• Ekonomia eta lan-harremanak arautzea

Frankismoaren testuinguru historikoa

TESTUINGURUA

Frankismoaren testuingurua ulertzeko, beharrezkoa da Espainiako Gerra Zibilaren amaierara jotzea. 1939an gerra bukatu zenean, bando nazionala garaile atera zen eta Francisco Francok boterea eskuratu zuen. Herrialdea egoera tamalgarrian zegoen: azpiegiturak suntsituta, ekonomia hondoratuta, milaka hildako eta preso, eta beste hainbeste erbesteratu. Testuinguru horretan ezarri zen 1975era arte iraungo zuen diktadura pertsonal eta autoritarioa. Francok estatu totalitarioa antolatu zuen, botere guztiak bere esku bilduz eta askatasun politiko zein sozialak ezabatuz.

Nazioarteko isolamendua eta errepresioa

Frankismoaren lehen urteak nazioarteko isolamenduak eta barneko errepresioak markatu zituzten. Bigarren...