Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Trantsizioa Euskal Herrian: Egoera Berria

1975eko azaroaren 20an Franco hil zen. Francoren heriotzarekin, Espainiako Estatuak aldaketa politiko bat aurrera eraman beharrean zegoen, bizi zuen ahuldadearen eraginez. Erregimen frankistak ez zuen lekurik Europako testuinguruan, atzerapen teknologikoa bizi zuen eta Espainiaren batasuna kolokan zegoen.

Testuinguru horretan, Euskal Herrian (baita Galizian eta Katalunian ere), nazio-askapeneko borrokek indar handia hartu zuten eta Estatuak indar horiek neutralizatu behar zituen. Espainiak aldaketa sakonak behar zituen Europaren aurrean homologatzeko, baina betiere muina ukitu gabe: Espainiaren lurralde-batasuna eta estatu kapitalistaren izaera. Homologatze-prozesu hori trantsizioa da.

Erreforma Politikoa

- Gerraren azterketa

Heriotza asko egon ziren. Frantziak galdu zituen soldadu eta zibil gehien (biztanleriaren %3, 28a). Alemaniak, Austria-Hungariak eta Errusiak galera handiak izan zituzten ere.

• Galera materialak: Zenbait meategi eta nekazaritzako lur eta etxalde galdu ziren.
• Estatu nazional berrien sorrera: Bake hitzarmenek aldaketa sakonak ekarri zituzten. Alde batetik, galtzaile izan ziren inperioak zatitu egin ziren, eta bestetik, estatu nazional berriak sortu ziren. Horren ondorioz, administrazio-egitura berriak antolatu ziren.
• Aldaketak nazioarteko harremanetan: Gerrek Europaren eragina ahuldu egin zuten mundu mailan.

- Iraultza sozialak

Gerraren arrastoak oraindik ere nabariak ziren Europako bazter askotan. Egon ziren liskar guztien oinarria...

Erregimenaren Hasierako Urteak (1939-1960): Zapalkuntza eta Autarkia

Gerra Zibilaren ondoren, euskal gizartea bi zatitan banaturik geratu zen:

• Erregimen aldekoak: Militarrak, falangistak, tradizionalistak eta enpresa klaseko kideak.
• Erregimen aurkakoak: Nazionalistak, anarkistak, komunistak eta sozialistak.

Erregimenaren hasierako urteetan, gizarteko zati handi batek eskubide eta ideia zapalketa ikaragarria pairatu zuen. Zapalkuntza hori politikan ere hedatu zen, 1936ko Autonomia Estatutua desegin egin baitzen.

Ekonomiaren eta Kontzertu Ekonomikoen galera

Ekonomiaren esparrua ere ukitu zuen zapalkuntzak:

• Bizkaiak eta Gipuzkoak beren kontzertu ekonomikoak galdu zituzten.
• Arabak eta Nafarroak, jazarleekin bat egin zutenez, ez zituzten galdu.

Politika:

Aipagarriak dira 1947ko eta 1951ko lehenengo greba orokorrak. Hamarkada hartan, barruko gazteak gero eta gehiago urrundu ziren Espainiako errealitate soziopolitikoa ulertzen ez zuen erbestetik.

Oposizio politikoaren bilakaera eta ETAren sorrera

Indalecio Prieto 1962an hil zen, eta barruko gazteek baztertu egin zuten Llopisen zuzendaritza sozialista berria. Era berean, abertzaletasunaren barruan ere aldi horretan txanda egon zen. EAJko gazteek kritikatu egin zuten alderdi horren erreformismo demokratikoa; hori dela eta, bertatik banandu eta ETA sortu zuten.

ETA sorberriaren teoriko nagusia Txabi Etxebarrieta izan zen, Bilboko familia dirudun batean jaiotakoa. 1970eko abenduan, Burgosko prozesuan ETAko hamasei kide epaitu zituzten, eta horrek nazioarteko...

Industria Iraultza: Fabriken Sorrera

XIII. mendean produktu guztiak eskuz egiten ziren eta eskulantegiak txikiak ziren. Mendearen amaieran, ordea, lantegiak desagertu eta fabrikak sortu ziren. Fabrika horietan langileek makinak erabiltzen zituzten, eta horretarako energia iturri bat behar zuten; lehenengoa lurrun-makina izan zen, James Wattek sortua.

Fabriketan lanaren banaketa ezarri zen: langile bakoitzak ekoizpen-prozesuaren zati bat egiten zuen, ordutegi finko baten pean. Britainia Handian fabrika asko sortu zituzten eta merkatua zabaltzea lortu zuten burdinari esker. Indiara joaten ziren kotoi bila, fabriketarako lehengai nagusietako bat baitzen. Geroago, trenbideak eraiki zituzten garraioa errazteko.

Sektore Nagusiak

• Ehungintza: Garrantzitsuena;

Pertsiarren Manifestua

Testuinguru Historikoa eta Helburua

Aurrean dugun testu historikoa azalpen-argudiozkoa da. Edukiari dagokionez, politikoa da, eta 1814ko apirilaren 12an idatzi zen Madrilen. Fernando VII.arentzat idatzi bazen ere, publikoa da, manifestua baita. Beraz, hedapen nazionala du, eta talde bat da egilea: Espainiako absolutista batzuk, hain zuzen ere.

Testuak Fernando VII.aren itzulera eskatzen du, eta absolutismoaren ezaugarriak goraipatzen ditu. Hori guztia egiteko, idazleak Pertsiarren metafora erabiltzen du; ondoren, absolutisten aurkezpena, absolutismoaren tradizioa eta Cadizko Konstituzioa azaldu behar dira.

Pertsiarren Metafora

Testuak Pertsiarren tradizio bat azaltzen du: Pertsiar errege bat hiltzen zenean, 12 eguneko anarkia...

1. Ondorengotza gerra (1700–1714)

Karlos II.a oinordekorik gabe hil zen, eta horrek eragindako gatazkak 1700etik 1714ra iraun zuten. Austriar etxeko Karlos II.ak seme-alabarik ez zuenez, Frantziako Borboi Felipe Anjoukoari (Felipe V.) utzi zion koroa. Honek, Espainiako koroa jasotzeaz gain, Frantziako koroa ere izateko aukera handiak zituen; horrek oso bloke indartsua eratzea zekarren, eta, beraz, Austria Espainiako koroa erreklamatu zuen (Karlos II.a austriarrekoa zelako).

Aliantzak eta taldeen banaketa:

• Karlos artxidukearen alde: Erresuma Batua, Prusia, Savoia, Portugal eta Aragoia.
• Felipe V.arekin: Frantzia eta Gaztela.

Baina 1711n Karlos artxidukeak Austriako koroa lortu zuen, eta horren ondorioz Erresuma Batua, Prusia, Savoia, Portugal eta...

Aste Tragikoa

Gertakarien eragilea Maurak Bartzelonatik Melillara hauxe bidaltzeko erabakia hartzea izan zen: Bartzelonako eta Madrileko unitate indargarriak, sei urte lehenago erreserban gelditutako soldaduek osatutakoak, Rifeko meatze-konpainiaren trenbidea eraikitzen ari ziren langile espainolak marokoarrek egindako erasoetatik defendatzeko.

Erreserbako lehenengo soldaduak Bartzelonatik irten zirenean, horren aurkako kanpaina sozialista gogortu eta istiluak hasi ziren. Gero, Marokoko egoera larritu eta ehunka hildako egon zirela zabaldu zen: orduan, langile-indarrek (sozialistak eta anarkistak) greba orokorrerako deia egin zuten; Bartzelonan gerra-egoera aldarrikatu zuten.

Ondoren, zapalkuntzaren eta auzitegi militarrek altxamenduko buruzagien...

Erregimenaren immobilismoa

Nazioarteko laguntzaren aitzakiarekin, erregimenak ez zuen aldaketarik txikiena ere onartu eta, zapalkuntza gogortzeaz gain, gizartea neutralizatzen saiatu zen komunikabideen manipulazioaren bitartez. Sarturiko aldaketak itxurazkoak izan ziren, eta ez zuten aldatzen frankismoaren izaera diktatoriala. 1962an Ordena Publikoko Auzitegia (TOP) sortu zen langileak, profesionalak eta ikasleak euren iritzi politikoengatik epaitzeko. Beraz, Informazio eta Turismoko ministroak, Fraga Iribarnek, torturak salatu zituzten intelektualen aurka egin zuen.

Oposizio moderatua eta Municheko elkarretaratzea

Errepublikanoak batasun proiektu baten inguruan biltzen hasi ziren eta erregimenaren izaera antidemokratikoa salatu zuten Munichen,...

1934ko gertakari iraultzaileak

Asturiasen, Katalunian eta Euskal Probintzietan gertakari larriak izan ziren:

• Asturias: Meatzaritzako gizarte iraultza (anarkistak, komunistak, sozialistak). Guardia Zibilaren kuartel gehienak hartu zituzten, baina 10 egunen buruan amore eman zuten.
• Katalunia: Matxinada politikoak egon ziren. Lluís Companysek babestu eta CEDAren aurka jarri zen; ondorioz, urriaren 6an Kataluniako Errepublika aldarrikatu zen. Gobernuak 3.500 pertsona atxilotu zituen eta Generalitatearen jauregia hartu zuten. CEDAren boterea igo zen, Franco estatuburu jarriz eta Gil Robles gerra ministro izendatuz.
• Euskal Probintziak: Meatzaritza-tokietan eta gune industrialetan matxinadak eta Guardia Zibilarekin enfrentamenduak izan ziren. Arrasaten