DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Bigarren Errepublika Euskal Herrian

Lehen Mundu Gerra amaitu zenean, Autonomiaren aldeko gogo bizia sortu zen Euskal Herrian. Mugimendu nazionalistek ekialdeko Europan izandako garaipenaren ondorioz sortu zen. Hala ere, 1917ko krisi politikoaren eraginez, Estatutuaren errebindikazioak ez zuen aurrera egin.

Bigarren Errepublikaren aldarrikapena

Bigarren Errepublikaren aldarrikapena euskal autonomia gauzatzeko berebiziko aukera izan zen. Hala eta guztiz ere, abertzaleek Donostiako hitzarmena ez zuten sinatu. Euskal mugimendu autonomista 1931ko apirilaren 14an bertan abiatu zen. Hala eta guztiz ere, José Antonio Agirrek, Getxoko alkate abertzaleak, autonomiaren aldeko udalen arteko mugimendua sustatu zuen. Horrela, Lizarrako bilera egin zen, 1931ko...

Sarrera

Hurrengo lerro-diagramak Espainian 1913 eta 1924 artean izandako greba kopuruaren bilakaera erakusten du. Garai hori Alfontso XIII.aren erregealdiaren amaierarekin eta Primo de Riveraren diktaduraren hasierarekin bat dator.

Deskribapena

Grafikoan bi ardatz ageri dira: horizontala, urteak binaka adierazten dituena, eta bertikala, grebalari kopurua milakotan (50 milaka) adierazten duena.

Hiru garai nagusi bereiz daitezke:

• 1913-1915: Lehen Mundu Gerraren eragina, inflazioa eta langile mugimenduaren indartzea.
• 1915-1920: Errusiar Iraultzaren oihartzuna eta sindikatuen sendotzea.
• 1921etik aurrera: Biolentziak eta errepresioak grebalari kopurua jaitsarazi zuten. 1923tik aurrera, diktadura ezarri ondoren, 1915eko kopuruetara itzuli zen.

Kopuru baxuena...

Sarrera

Joaquín Costa politiko erregenerazionistak, 1904an idatzi eta 1912an argitaratutako La Tierra... lanean, erregenerazionismoaren oinarriak azaldu zituen. Testu hau Alfontso XIII.aren erregealdian eta Errestaurazio sistemaren krisiaren garaian kokatu behar dugu, azken koloniak galtzean (Kubako hondamendia) sortutako krisi moral eta ideologikoaren testuinguruan. Erregenerazionisten kritikak areagotu egin ziren, eta mugimendu intelektual honen pentsalari nabarmenena, hain zuzen, Joaquín Costa izan zen.

Errestaurazio Sistemaren Testuingurua

Sei urte demokratikoaren ondoren, 1874an, Borboien itzulera ahalbidetu zuen Cánovasen sistemaren helburua egonkortasun politikoa lortzea zen. Horretarako, bi alderdi dinastikoen txandaketa baketsuan (...

New Yorkeko Burtsaren Kraxa (1929)

1929ko krisia Estatu Batuetako nekazaritza eta industria Lehen Mundu Gerran zeuden herrialdeen beharrak asetzeko hasi zirenean hasi zen. Gerra amaituta, ezin izan zituzten nekazaritzako eta industriako ekoizkinak saldu, eta metatu egin ziren. New Yorkeko Burtsaren kraxa akzioen prezioen beldurraren ondorioz sortu zen. 1929ko urriaren 24an, prezioek lur jo zuten.

Depresio Handia: Krisiaren Hedapena

Krisia Estatu Batuetatik Europa, Asia eta Latinoamerikako herrialdeetara hedatu zen. Horrela hasi zen Depresio Handia.

• Ekonomian: Nekazaritza-ekoizpena eta merkataritza urritu egin ziren.
• Biztanleriaren hazkundea gelditu egin zen, eta ozeanoz gaindiko migrazioa jaitsi.
• Gizartean: Langabeziak eta desberdintasunek giro baikorrari

Unión

Estatu zentralistaren aldeko errepublikanoak.

Federalak

Estatu deszentralizatuaren aldeko errepublikanoak.

Amore-Emanak

Espainiako konstituzio sistemara moldatzearen alde zeuden Bizkaiko liberalak.

Tradizionalistak

Estatuaren gizarte eta politika erregimena ohiko erakundeetan, monarkia absolutuan eta erlijioan batez ere, ezartzearen alde egiten zutenak.

Elisabet II.a

1843 eta 1868 artean Espainian gobernatu zuen Fernando VII.aren alaba.

Espartero

Elisabet II.a adingabea zen bitartean erregeordetzan egon zen jenerala.

Karlistak

Karlos Maria Isidroren aldekoak zirenak.

Isabelinoak

Lehen Karlistaldian Elisabet II.aren aldekoak zirenak.

Batasun Liberala

O'Donnellek zuzendutako zentroko alderdi berria.

O'Donnell

Batasun Liberala izeneko alderdia zuzendu zuena....

Gizarte-berdintasuna eta desberdintasuna

Printzipioak eta errealitatea:

• Legearen aurreko berdintasuna.
• Gizartean aurrera egiteko meritua izan behar zen.

Hala ere, emakumeen taldea baztertuta zegoen. Legearen aurrean berdinak izan arren, pobre eta aberatsen artean desberdintasun handiak zeuden.

Nobleziaren egoera

• Haien pribilegioak galdu zituzten.
• Haien dirua mantentzen zuten.
• Pixkanaka, haien garrantzia galdu zuten.

Burgesiaren gorakada

Burgesia enpresaburuek eta errentadunek osatzen zuten.

Balore hauek zituzten:

• Irabaziaren gurtza
• Jakintza-grina
• Aurreztea eta neurritasuna, oparotasuna lortzeko bide gisa
• Familiaren eta etxearen gorespena
• Banakoaren ekimena

Erdiko klaseen hedapena

Lantegietako eskulangileek eta merkatari txikiek osatzen zuten. Aurreztu egiten...

XVIII. mendeko Demografia Iraultza

XVII. mendera arte biztanleria pixkanaka igotzen da, eta hortik aurrera eztanda handi bat gertatzen da. Biztanleriak gora egin zuen medikuntzan, higienean eta dietan izandako aurrerapenengatik.

XVIII. mendeko Nekazaritza Hedapena

• Laboreen txandaketa erabiltzen hasi ziren. Burdinazko goldea erabiltzen hasi ziren eta ureztatze-sistemak hobetu zituzten. Geroago, makinak eta ongarri kimikoak sortu ziren.
• Laborantza-lurretako zati bat abereentzako bazka ekoizteko erabili zuten, eta horrela, estabulazioa garatu ahal izan zen.
• Lurra jabetza pribatu bihurtu zen.

Liberalismo Ekonomikoa

Ekonomian askatasun osoa egon behar du. Banakoaren ekimena, inbertsioak eta abar onak dira ekonomiarentzat.

Industrializazioa

Industria Iraultza...

Fernando VII.a hil zenean, Maria Kristina izendatu zuten erregina orde 1840 arte. Isabel II.a adin txikikoa baitzen, eta denbora tarte horretan, hain zuzen ere, gerra zibila sortu zen absolutisten eta liberalen artean.

Karlisten eta Liberalen Arteko Gatazka

Karlistek absolutismo monarkikoa eta foru tradizionalak aldezten zituzten; isabeldarrak edo kristinoak, berriz, liberalismoa ezartzearen, legeak bateratzearen eta zentralizazioaren alde zeuden. Hego Euskal Herrian izan zen gerra gordinen, ordura arteko komunitateen eta haien ohiko bizimodu tradizionalen arteko oreka desegin baitzen. Karlisten leloak “Jainkoa, aberria eta erregea” zioen; liberalismoak, berriz, Estatuaren laikotasuna eta Euskal sistema tradizionalarekin bateraezina zen berdintasuna...

1876ko Uztailaren 21eko Legea (Iruzkina)

Sarrera

Aurrean dugun testua 1876ko uztailaren 21eko legea da. Horregatik testu juridikoa da herritar guztiei zuzenduta dagoelako, bereziki euskaldunei. Beraz, testu publikoa da. Lehen mailako informazio iturria delako historikoa da. Egilea Gorteak dira, eta bertan Canovas del Castillo nabarmentzen da. Espainiar politikari eta historialaria izan zen. XIX. mende amaieran Espainiako gobernuburu izan zen Arsenio Martinez Camposen estatu-kolpearen ostean. Espainiako monarkiaren berrezartzearen irudi nagusiena izan zen eta alderdi kontserbadorean buru eztabaidaezina. Kritika handiak jaso ditu itxura hutsezko demokrazia sortzeagatik, alderdien txandakako sistema bultzatuz. Madrilen erredaktatu zen 1876ko uztailaren...