DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Federico Echevarriak merkataritza itunen kontrako diskurtsoa (1893-12-09)

Testuingurua

1893ko abenduaren 9an, Bilbon, Federico Echevarria enpresari, diputatu eta senatari liberalak mitin protestan hitzaldi bat eman zuen. Hitzaldi honen zati honek, Espainiaren eta Alemaniaren arteko merkataritza itunaren aurkako Echevarriaren argudioak jasotzen ditu.

Echevarriaren salaketa

Echevarriak salatu zuen itun "tamalgarri" horrek 1892tik indarrean zegoen aduana sistema protekzionista desegingo zuela. Ondorioak latzak izango zirela aurreikusi zuen: etorkizuneko industria ekimenak hondatzea eta lehendik zeuden lantegiak kaltetzea. Bizkaiko enpresa kaltetuei buruzko zerrenda bat ere aurkeztu zuen.

Echevarriaren eskaera

Echevarriak gobernuari ituna baztertzeko...

Kolonietako Administrazioa

Kolonietako administrazioa hiru modutan gauzatzen zen:

• Koloniak: Kolonizatzaileen mende zeuden eta haiek administratzen zituzten lurraldeak ziren. Adibidez, Kongo Belgikarra.
• Protektoratuak: Kolonizatzaileek kolonia bakoitzeko kanpo-politika eta aberastasuna kontrolatzen zituzten. Adibidez, Egipto (Britainia Handia).
• Kontzesioak: Herrialde independenteak ziren, baina kolonizatzaileek merkataritza-abantailak lortzen zituzten bertan. Adibidez, Txina.

Independentzia Gerra (1808-1814)

Frantziaren kontrako gerra galdu ondoren, Fontainebleauko Ituna sinatu zen, eta aliatuak ezarri ziren. Portugal inbaditzeko, Espainia zeharkatu behar zuten frantsesek, eta, horretarako, hiri batzuk okupatu zituzten.

1808an, Aranjuezeko Altxamendua...

Errege-erregina Katolikoak

1469. urtean, Gaztelako erregina Isabel eta Aragoiko erregea Fernando ezkondu ziren. Ondorioz, bi erresumak batu ziren, baina bakoitzak bere legeak mantendu zituen.

• 1492. urtean: Errege Katolikoek Granadako Erresuma musulmana konkistatu zuten (urtarrilaren 2an, nahiz eta testuak urtarrilaren 1a aipatu).
• 1493. urtean: Aragoik Roselló eta Cerdanya konkistatu zituen.
• 1499. urtean: Gaztelak Kanariak erabat konkistatu zituen. Bertan, guantxeak izeneko tribu bat bizi zen.
• 1512. urtean: Fernando Katolikoak Aita Santua konbentzitu zuen Joan III.a Labritekoa Nafarroako erregea eskumikatzeko (elizatik baztertzeko). Aitzakia horrekin, 1512ko uztailean, Fernandok Albako dukea bidali zuen Nafarroara, eta uztailaren 25ean Iruñeko

Vicente Blasco Ibañezen "El Intruso" Eleberriaren Pasartearen Iruzkina

Sarrera

Borja Apaolazak idatzitako iruzkin honetan, Vicente Blasco Ibañezen El Intruso lanaren atal bat aztertuko dugu. Eleberria 1904an argitaratu zen Valentzian. Testu literarioa izanik, publiko orokorrarentzat eskuragarri zegoen. Gertaerak idatzi ziren garaikoak direnez, lehen mailako iturri historikotzat har dezakegu El Intruso eleberria.

Langileen Bizimodua Industrializazioaren Hasieran

Pasarte honetan, Blasco Ibañezek Espainian hasi berria zen industrializazio prozesuan langile edo peoi moduan lan egiten zutenen egoera deskribatzen du. Egun osoa ematen zuten jornalariek lanean, mearen bila harrobietan barneratzen, hau biltegira eramaten edo makinen artean. Lan oso gogorrak...

Klase-Gizarte Berria

Gizartearen Aldaketa

Industria Iraultzak gizarte-eredu berria ekarri zuen: klase-gizartea. Bertan, pertsonen arteko desberdintasunak ez zeuden familiak edo jatorri sozialak mugituta, jabego pribatuak eta aberastasunak zehaztuta baizik. Guztiz desberdinak, bi gizarte-talde gailendu ziren: burgesak eta langileak. Hiriak azkar hasi ziren hazten, biztanle gehienek hirietara jo zutelako, eta hiritar bihurtu zirelako.

Burgesia Nagusi

Ekoizpen-bideen (makinak, kapitala, lehengaiak eta instalazioak) jabeak ziren burgesak. Beraz, bazeuzkaten beharrezko baliabideak produktuak ekoizteko eta irabaziak lortzeko. Negozioen mundua kontrolatzen zuten, eta gero eta eragin handiagoa zuten politikan.

• Familia: burgesiaren funtsezko oinarria bilakatu

Burdinbidearen Lege Orokorra (1854-1856): Aztergai dugun testu hau, testu juridikoa da burdinbidearen eraikuntzari buruzko lege batzuen berri ematen baitu. Edukiaren aldetik ekonomiko-politikoa da, trenbidea eraikitzeko hainbat baldintza azaltzen dira eta. Iturriari dagokionez, historikoa da, informazio zuzena eskatzen baitu, hau da, testua eta gertaera historikoa bat datoz. // Egilea gobernu progresista da, Isabel II.aren erregealdian 1854 eta 1856 urteen bitartean egon gobernuan. Gobernu progresistak lege honek aditzera eraman eta Isabel II.ak eta Francisco de Luxan (sustapen ministroak) sinatu zuten, hauek onartuz. Ondoren herriari aditzera eman zioten, beraz testu publiko baten aurrean gaude. Honako lege multzoa 1855eko ekainaren 3an dago...

Frantziako Iraultza

Kausak

• Ekonomikoak: Finantza-krisia, Estatu Batuetako gerra, uzta txarrak (1782-1789) eta ogiaren prezioaren igoera.
• Sozialak: Estamentu arteko gatazkak (armada, gortea), noblezia erreformen aurka (ez zuten zergarik ordaindu nahi) eta burgesiak botere politikoa lortzeko nahia.
• Politikoak: Ilustrazioaren ideiak Antzinako Erregimenaren aurka eta Amerikako Independentziak aldaketa posiblea zela adierazi izana.

Asanblea Nazionala (1789ko ekaina)

• Pribilegiatuek zergarik ez ordaintzeari uko egin ziotenean, erregeak Estatu Orokorrak deitu zituen (estamentu bakoitzak boto bat).
• Hirugarren Estatuak erreforma gehiago eskatu zituen eta eskaerak ukatu zirenean, Asanblea Nazionala bihurtu zen.
• Burgesiak eta ilustratuek konstituzio berri bat

Frantziako Iraultza (1789-1799): Asanblea Nazionala (1789-1792)

Estatu Orokorrak eta Asanblea Nazionalaren sorrera

1789ko maiatzean, Estatu Orokorretan, iraultza abiarazteko eztabaida egin zen. Kexa Koadernoetan, Hirugarren Estatuko ordezkariek bi eskaera nagusi egin zituzten:

• Pertsona bakoitzak botoa ematea, eta ez estamentu bakoitzak.
• Hirugarren Estatuko ordezkarien kopurua bikoiztea.

Erregeak bigarren eskaera onartu zuen, baina ez banako bakoitzeko botoa ematea. Ondoren, erakunde-matxinada hasi zen. Sieyés buru zutela, Hirugarren Estatuko ordezkariek banako bakoitzeko botoa lortu nahi zuten, erreformen aldeko noble eta elizgizonen laguntza eskuratuz. Hala ere, estamentu pribilegiatuek uko egin zioten Hirugarren Estatuarekin batera biltzeari....

Ekonomia-Aldaketak: XIX. eta XX. Mende Hasiera

Garai honetan, ekonomia-arloan aldaketa sakonak gertatu ziren, produkzioa, garraioa eta merkataritza eraldatuz.

Nekazaritza Hobetzea

Nekazaritza-jarduerek hainbat eragileren ondorio mesedegarriak izan zituzten. Ongarri kimikoak eta pentsuak fabrikatzeak nekazaritzaren eta abeltzaintzaren etekinak igo zituen. Elektrizitatez, gasolinaz edo gasolioz eragindako makina berriek lana erraztu zuten.

Janariak kontserbatzeko teknika berriak asmatu ziren, hala nola:

• Pasteurizazioa
• Ontziratzea
• Izoztea

Garraioa garatzeak, berriz, ekoizpenak leku batetik bestera eramatea erraztu eta bizkortu zuen.

Garraioak eta Komunikazioak Hobetzea

Garraiobideek itzelezko hazkundea izan zuten. Elektrizitatea trenbideetan, tranbietan...

Boterearen gailurrera iristea

Europako potentzia absolutisten aurkako gerran jarraitu zuen Frantziak. Ondorioz, armadak gero eta protagonismo handiagoa hartu zuen, eta iraultzaren gotorleku bilakatu zen. Napoleon Bonapartek ospe eta izen handia lortua zuen gudu-zelaian, eta aginte indartsuaren beharra aprobetxatu zuen estatu-kolpea emateko. Burgesiak lagunduta, hiru kontsulek osatutako Kontsulatua aldarrikatu zuen.

Napoleonek arrakasta militar eta politikoak biltzen jarraitu zuen. Bere burua indartsu ikusi zuelarik, bere burua bizi arteko kontsul izendatu zuen eta, azkenik, enperadore.

Barne-politika: Goi-mailako burgesia boterean

Napoleonen gobernua autoritarioa izan zen, baina Frantziako Iraultzaren lorpen nagusiak sendotzea izan zuen helburu:...