DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Antzinako Erregimeneko Kontzeptuak

Maiorazkoa

Nobleziako ondasunak elkarrekin lotzen zituen erakundea.

Gremioak

Ekoizpena eta lanbideko lan egoera kontrolatzen zituzten lanbide bereko eskulangileen elkarteak.

Manufakturak

Lantegi handi eta espezializatuak.

Karlos II.a

Ondorengorik gabe hil zen Espainiako Austriako etxeko azken erregea.

Beltzen tratua

Amerika espainiarrarekin beltzen merkataritzan aritzeko monopolioa.

Familia Itunak

Espainiako Borboiek XVIII. mendean egindako itunak.

Erregidorea

Udalerrian agintea zuena.

Iraultza eta Liberalismoa: Gako Kontzeptuak

Iraultza

Estatu baten aurreko egoera politiko, ekonomiko eta sozialaren berehalako aldaketa sakona dakarren ekintza.

Klase Gizartea

Aberastasunaren arabera neurtutako pertsonen balioan eta merituan oinarritutako

Definizioak

• Demokrazia liberala: Konstituzioa, botere banaketa, sufragio unibertsala, jabetza eskubidea eta alderdi politiko ezberdinak dituen sistema politikoa.
• Herri demokrazia: Estatu sozialisten berezko sistema politikoa, alderdi komunistaren nagusitasunean oinarrituta.
• Ultimatuma: Behin betiko proposamena, ezezko erantzuna izanez gero negoziazioa haustea edota indarkeria erabiltzea ekartzen duena.

Nor? Zer?

1. Kuba: Fidel Castro
2. Egipto: Nasser
3. SESB: Krutxev
4. AEB: Kennedy
5. Txina: Mao Zedong
6. Indotxina: Ho Chi Minh
7. India: Gandhi
8. Kongo: Lumumba
9. Indotxina komunista: Vietminh
10. Gerra hotza: Varsoviako Ituna
11. Indonesia: Sukarno
12. Mendebaldea: NATO
13. Hego Vietnam: Vietkong
14. SESB desegin: Gorbatxov

Deskolonizazioaren kausa edo arrazoi nagusiak

• Kolonietan askapen nazionalerako

Napoleonen Ondorengo Europa

Napoleon menderatu zutenean, Europako potentziek aro berri bati hasiera eman nahi izan zioten: Errestaurazioa.

Iraultzaren aurreko egoerara itzuli nahi izan zuten, Frantziako Iraultza sekula izan ez balitz bezala (monarkia absolutua, gizarte estamentala).

Burgesiak ez zuen antzinako egoerara itzultzeko asmorik, eta ideia berriak zituen. Antzinako Erregimena berrezartzeko asmoek porrot egin zuten.

Iraultzak Antzinako Erregimena desagerrarazi zuen Europa ia osotik.

Liberalismoa

Ideologia gisa ezarri zen. Liberalismoak bultzatuta egin zen industrializazio prozesua ekonomian.

Labur esateko, askatasunean oinarritzen zen ideologia hau: askatasun politikoan eta ekonomikoan.

Nazionalismoa

Aldaketa politikoak bultzatu zituen eragileetako...

Diktaduraren Ezarpena

Homogeneotasuna ezarri zen aspektu politikoetan, sozialetan -etsai politikoen deuseztapena-, ekonomikoetan –autarkia- eta kulturaletan -erlijio homogeneotasuna eta katolizismoa. Kalteei dagokienez, Arabak eta Nafarroak ez zuten ia kalterik jasan; eta Gipuzkoak eta Bizkaiak, aldiz, kalte larriak. Erbesteratzeetan, 150.000 pertsona izan ziren, horietako 30.000 haurrak. Garbiketa politikoei begiratzen badiegu, errepresio handia esperientzia eta gaitasunik gabe geratu zen. Ondorio demografikoan, populazioak behera egin zuen –heriotza tasa handia haurretan, eta ondorioz, jaiotze tasa gutxitu zen. Azkenik, desberdintasun sozialean, burgesiak gora egin zuen eta langilegoak soldata urriak, gosea eta prezioen gorakada jasan...

Berrezarkuntzako Barne Arazoak

Espainiako Berrezarkuntzako barne arazo nagusiak hauek izan ziren:

• Txandakatze-sistematik kanpo geratu ziren alderdien aurkakotasuna.
• Langileen mugimenduaren garapena.
• Eskualdeko joerak eta nazionalismoen sorrera.

Txandakatzearen Aurkako Alderdiak

Hainbat joera politiko izan ziren: errepublikanoak, Karlistak (Maestrazgon eta iparraldeko guneetan indartsuak) eta sozialistak, azken hauek 1879an sortutako PSOEren bidez indartu zirelarik.

Langileen Mugimenduaren Gorakada

1876ko Konstituzioak biltzeko eta elkartzeko eskubideak onartu ondoren indartu zen. Mugimendu anarkistak FTRE (1881) sortu zuen eta Kataluniako langileen eta Andaluziako nekazarien artean zabaldu zen. Mugimendu sozialista (1888an Madrilen sortua) gaur egungo...

Foraltasuna eta Erakunde Propioak

Azkenik, foraltasunak Estatutuari ematen dion beste ezaugarri bat Foru Aldundiek dituzten aginpide zabalak dira. Lurralde historiko bakoitzak bere erakunde propioak izango ditu: Foru Aldundiak eta Batzar Nagusiak. Erakunde horiek eskumen oso garrantzitsuak izango dituzte beren esku, batez ere Ogasunari dagokionez. Horrek sarritan Eusko Jaurlaritzaren eta Aldundien arteko istiluak sortu izan ditu. Hori saihesteko, Eusko Jaurlaritzak Lurralde Historikoen Legea sortu zuen; bertan erakunde bakoitzaren eskumenak zehazten dira.

Estatutuaren Onarpena eta Testuingurua

II. Errepublikan ez bezala, euskaldunen onespena handia izan zen lurralde guztietan: baietza % 94,5 izan zen, baina parte-hartzea % 59koa izan zen; beraz,...

Bake Armatua

Alemania sortu berri zen estatua zen eta bere sorrerak Europako oreka apurtu zuen, izugarrizko botere industrial eta militarra zuelako. Gerra aurreko garaiei 'bake armatua' deitzen zitzaien, estatu guztiek gerra bat sortuko zela zekitelako. Horregatik, estatu guztiak gerrarako prestatzen egon ziren. Guillermo II.a 1890ean káiser izatera heldu zen. Egin zuen lehenengo gauza Otto von Bismarck boteretik kentzea izan zen. Weltpolitik hasi zen hortik aurrera kantziler bezala. Hau aliantza sistema bat sortzea zen, beste estatuekin gerrarako. Horrela, 1882an aliantza hirukoitza sortu zuten. Hiru estatu zeuden: Alemania, Austria-Hungaria eta Italia. Alemaniaren interes nagusia Ingalaterra isolatzea zen. Ingalaterrak industria iraultza...

Euskaldunak eta Musulmanak

Zer gertatu zen musulmanekin? Musulmanek euskal lurraldeak okupatu zituzten lau urte geroago, eta Iruñea konkistatu zuten, hiririk garrantzitzuena, 718an.

Euskaldunak eta Frankoak

Zer gertatu zen frankoekin? Frankoek porrot egin zuten Zaragozan, eta hutsik itzuli behar izan zuten. Etxerantzean, frankoen dudaraztea Pirinioak zeharkatzen hasi zen, Luzaiden eraso egin arte eta Errolako atzeguardia suntsitua eta garaitua izan zen.

Iruñeko Erresumaren Sorrera

Noiz, Nork eta Zertarako Sortu

IX. Mendean Eneko Aritza Iruñeko erregeen dinastia bateko lehen erregea izan zen, euskal lurraldeak eta Nafarroakoak Iruñearen inguruan batu zituzten. Iruñea hiriburua izan zen eta erresumari izena eman zion.

Bizimodua

Abeltzaintza nagusi...

Bakezko Koexistentzia (1956-1970)

1956an, blokeen arteko harremanei Bakezko Koexistentzia deitu zieten. Elkarrizketa-gogoa izan zen aldi horren ezaugarri nagusia. Horren alde egin zuen SESBren gaitasun nuklearra handiagotzeak, elkar suntsitzea posible egin zuenez. Giro horren alde egin zuten bi blokeetako buruek: John F. Kennedyk eta Nikita Khrustxevek.

Etaparen hasieran istilu larriak egon ziren: sobietarrek Berlingo Harresia eraikitzea, sobietarrek Kuban base militarrak ezartzea eragin zuen Misilen Krisia eta Vietnamgo Gerra. Gatazka hori iparraldeko erregimen komunistak herrialdea bateratzea erabaki zuenean piztu zen; ondorioz, AEBk hegoaldeko mendebaldearen gobernua defendatzea erabaki zuten.

Gatazka horiek sortu zuten tentsioak elkar-ulertzearen...

Eusko Ikaskuntzaren testuak euskal estatu bat oinarri gisa jartzen zuen, lau probintziek eratua: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa. Espainiako Errepublika Federal baten barruan egongo zena. Barne politikan autonomia handia ematen zitzaion probintzia bakoitzari, hainbesteraino, non probintzia bakarreko erakundeak erakunde komunei gailentzen zitzaizkien.

Proiektu horrek, gauzatu ahal izateko zailtasun teknikoak zituen arren, bazuen abantaila handi bat ere: joera politiko askotako jendeak parte hartu zuela hura lantzen, bai ezkerrekoak, bai liberalek eta bai abertzaleek. Eztabaida luze eta sakon bat sorrarazi zuen, beraz, eta bi interpretazio bide sortu zituen bere oinarrian:

• Karlistena eta nazionalistena, batetik, elizaren interesen babesa