Gernikako Estatutua: Foraltasuna eta Garapena

Foraltasuna eta Erakunde Propioak

Azkenik, foraltasunak Estatutuari ematen dion beste ezaugarri bat Foru Aldundiek dituzten aginpide zabalak dira. Lurralde historiko bakoitzak bere erakunde propioak izango ditu: Foru Aldundiak eta Batzar Nagusiak. Erakunde horiek eskumen oso garrantzitsuak izango dituzte beren esku, batez ere Ogasunari dagokionez. Horrek sarritan Eusko Jaurlaritzaren eta Aldundien arteko istiluak sortu izan ditu. Hori saihesteko, Eusko Jaurlaritzak Lurralde Historikoen Legea sortu zuen; bertan erakunde bakoitzaren eskumenak zehazten dira.

Estatutuaren Onarpena eta Testuingurua

II. Errepublikan ez bezala, euskaldunen onespena handia izan zen lurralde guztietan: baietza % 94,5 izan zen, baina parte-hartzea % 59koa izan zen; beraz, abstentzioa handia izan zen: % 41. Abstentzioaren alde agertu ziren HB, LKI eta MK, eta ezezkoaren alde APko zati bat eta foruzaleak. Gernikako Estatutuarekin, hiru lurraldeek (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa) marko juridiko-politiko bera izan zuten lehen aldiz. II. Errepublikako Estatutua Bizkaian soilik egon zen indarrean eta, II. Errepublikan bezala, Nafarroak berriro ere kanpoan geratzea erabaki zuen.

Autonomia Maila eta Erronkak

EAJk, beste autonomia-testu batzuetan ordura arte onartu gabeko autonomia-maila lortu zuen, Espainiako gainerako autonomiena baino handiagoa. Xedapen gehigarrian ere jasota geratu zen Euskal Herriak ez ziela uko egiten bere historian oinarrituta zegozkion eskubideei, eta eskubide horiek etorkizunean gaurkotzeko aukera izango zuela. Dena den, hasieratik bi arazo mota izan zituen: alde batetik, Gobernu zentralak eskualdaketak egiteko jarri zituen oztopoak edo LOAPAren bidez eskumenak murrizteko egin zituen ahaleginak, eta, bestetik, independentziaren aldeko sektoreen gaitzespena.

Estatutuaren Garapena

Gaur egun, hainbat arazo direla medio (interpretazio desberdinak, besteak beste), estatutuak bere osotasunean bete gabe dirau. 2010ean, EAJk Zapateroren gobernuarekin aurrekontuak babestearen truke lortutako itunari esker, gauzatu gabe zeuden eskualdaketak egiteko adostasunera iritsi ziren.

1978ko Konstituzioa: Oinarri Orokorrak

Testuinguru gisa, hona hemen 1978ko Espainiako Konstituzioaren ezaugarri nagusi batzuk:

• 1978tik gaur egunera arte indarrean dagoen Konstituzioa da.
• Espainia demokratizatzeko asmoz egin zen.
• Estatua Monarkia Parlamentarioa da.
• Autonomien Estatua sortzea zuen helburu; 19 autonomia-erkidego daude, bakoitza bere estatutuarekin.
• Independentzia eta autodeterminazio eskubideak ez ditu jasotzen, Espainiako nazioaren batasun zatiezina aldarrikatzen baitu.
• Gaur egun, askoren ustez, aldatu beharra dago, zaharkituta geratu delakoan (adibidez, oinordetza-legeari lotutakoak).