Gerra Hotza eta Deskobolonizazioa: Definizioak, Gatazkak eta Kausak
Definizioak
- Demokrazia liberala: Konstituzioa, botere banaketa, sufragio unibertsala, jabetza eskubidea eta alderdi politiko ezberdinak dituen sistema politikoa.
- Herri demokrazia: Estatu sozialisten berezko sistema politikoa, alderdi komunistaren nagusitasunean oinarrituta.
- Ultimatuma: Behin betiko proposamena, ezezko erantzuna izanez gero negoziazioa haustea edota indarkeria erabiltzea ekartzen duena.
Nor? Zer?
- Kuba: Fidel Castro
- Egipto: Nasser
- SESB: Krutxev
- AEB: Kennedy
- Txina: Mao Zedong
- Indotxina: Ho Chi Minh
- India: Gandhi
- Kongo: Lumumba
- Indotxina komunista: Vietminh
- Gerra hotza: Varsoviako Ituna
- Indonesia: Sukarno
- Mendebaldea: NATO
- Hego Vietnam: Vietkong
- SESB desegin: Gorbatxov
Deskolonizazioaren kausa edo arrazoi nagusiak
- Kolonietan askapen nazionalerako mugimenduak gerrartean hasi, eta Bigarren Mundu Gerratik aurrera areagotu ziren.
- Kolonietako herritar gutxi batzuek Europako balioetan eta bizimoduan oinarritutako hezkuntza jaso zuten, independentziaren aldeko borroka gidatu zuten.
- Bigarren Mundu Gerrak Europako ahulezia erakutsi, eta nagusitasun-mitoa apurtu zuen.
- Nazio Batuek mugimendu antikolonialisten alde egin zuten.
- Gerra hotzaren testuinguruan, bi superpotentziek, beren onurarako, independentziarako prozesuei lagundu zieten.
Gerra hotzeko gatazkak
1948: Berlingo blokeoa
- Mendebaldeko aliatuek administratzen zituzten Alemaniako eremuak batu zituzten.
- SESB-ek, honi erantzuteko, Berlin blokeatu zuen, blokeoak porrot egin zuen, mendebaldekoek aire zubia antolatu zutelako, Berlin hornitzeko.
- Hurrengo urtean, mendebaldean Alemaniako Errepublika Federala sortu zen eta ekialdean Alemaniako Errepublika Demokratikoa.
1950-1953: Koreako gerra
- Bigarren Mundu Gerraren ostean, Korea bi zatitan banatu zuten: Ipar Korea eta Hego Korea.
- Ipar Koreak ia Hego Korea guztia inbaditu zuen. AEB-k, NBEren izenean, esku hartu eta Ipar Koreako armada atzera egitera behartu zuen. Ipar Koreako armadak, ordutik aurrera, Txinako armadaren laguntza izan zuen.
- Hiru urteko liskarren ondoren, Panmunjomeko armistizioak mugak berrezarri zituen, eta bi Koreen banaketa berretsi zuen.
1945-1954: Indotxinako gerra
- Bigarren Mundu Gerraren ostean, Vietminh indar nazionalistak eta komunistek, Ho Chi Minh buru zutela, Vietnamgo independentzia aldarrikatu zuten.
- Frantzia ez zegoen prest koloniak galtzeko, eta gerra piztu zen. Gatazka koloniala gerra hotzeko gatazka bihurtu zen: SESB-k eta Txinak Vietminh lagundu zioten, eta AEB-k, Frantziari.
- Azkenean, frantziar armadak galdu egin zuen, Dien Bien Phuko guduan. 1954an, Indotxinatik hiru estatu sortu ziren: Kanbodia, Laos eta Vietnam.
1961: Berlingo harresia
Alemaniako Errepublika Demokratikoak mugan harresia eraiki zuen, mendebaldeko eremura joan nahi zuten herritarren exodoa galarazi nahi zuelako.
1962: Kubako misilen krisia
Castroren iraultzaren ondoren, Kubaren eta AEB-ren arteko harremanek txarrera egin zuten. 1962an, SESB-ek misil nuklearrak instalatu zituen Kuban, AEB mehatxatzeko. AEB-ren erantzuna Kuba blokeatzea izan zen (itsas blokeoa), eta Kennedyk ultimatuma egin zion Khrutxevi. Gerra Hotzean zehar, hau izan zen gatazka nuklearretik gertuen egon zen unea.
1964-1975: Vietnamgo gerra
- Vietcong (Ipar Vietnam, Txina, SESB)
- Hego Vietnam (AEB)
1979-1989: Afganistango gerra
SESB-k Afganistango gerran esku hartu zuen, erregimen komunistari laguntzeko. AEB-k, horri erantzunez, gerrillari musulmanei dirua eta armak bidali zizkien. Gerra hori SESB-ren "Vietnam" bihurtu zen: galdu egin zuen SESB-k, eta alde egin behar izan zuen.