DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Erresistentzia Kulturala

Frankismoaren urte luzeetan, irakaskuntzan eta administrazioetan ez zen euskara erabiltzen. Etorkinen etorrera euskararen ezagutza asko jaitsi zuen. Euskararen aldeko ekimenak gainera jazarriak izan ziren. 1960 inguruan euskara berreskuratzeko eta indartzeko ekimenak hasi ziren:

• Gaueskolak, lanordutik kanpo euskara ikasten zuten gazte erdeldunentzat.

• Ikastolak → ume batzuk euskaraz eskolatzen hasi ziren.

• Euskal literaturaren berriztatzea.

• Bertsolaritzaren berpizkundea.

• Euskara batua sortu.

• Ez dok Amairu taldea → kanta zaharrak eta berriak kantatzen zituztenak protesta kutsuarekin: Mikel Laboa, Benito Lertxundi…

• Arantzazuko berriaren eraikuntza, katolikoen gustukoak ez zirenak → Oteizaren eskultura berritzaileak.

• Irratian,

Errege-erregina Katolikoen erreinaldiak monarkia autoritarioa ekarri zuen; Aro Modernoan nagusitu zen monarkia-eredu berria.

Monarkia autoritarioaren sorrera

Errege-erregina Katolikoek beren jabetzako lurretan beren autoritatea inposatzea zuten helburua; horretarako, noblezia eta Eliza mendean hartu zituzten, haien pribilegio ekonomiko eta sozialak mantentzearen truke.

Zenbait erakunde zituzten:

• Kontseiluak: Errege-erreginei aholku emateko funtzionarioen biltzarrak ziren.
• Errege-idazkariak: Errege-erreginen konfiantzazko gizonak ziren, eta kontseilu ugarien arteko lotura egiten zuten.
• Ermandade Santua: 1476an sortu zen, eta kriminalei segika ibiltzeaz arduratzen zen talde armatua zen.
• Ogasuneko errege-kontularitza: Zergak biltzeko erakundea zen.
• Errege-

Errusiako Langile Alderdi Sozialdemokrata 1898tik existitzen zen. Ideia marxistak zituenez (74. orria), tsarismoak (autokratikoa edo absolutista zelako) erabat debekatuta, erreprimituta eta zigortuta zituen bere partaideak. Isilpean aritu behar ziren, eta poliziaren ihesean erbesteratu ere egiten ziren.

1903an, Londresen, hain justu ere, kongresu batean bildu zirenean, alderdikideak bi taldetan banatu ziren:

Alderdi Sozialdemokrataren banaketa

Mentxebikeak

(Errusieraz 'gutxiengokide') Legalitatea errespetatu nahi zuten, eta marxismoak/sozialismoak proposatzen zuena modu moderatuan lortu nahi zuten.

Boltxebikeak

(Errusieraz 'gehiengokide') Iraultza sozialista azkarra eta neurri erradikalak nahi zituzten, tsarren erregimen autokratikoa lehenbailehen...

Nazionalismoaren Kontzeptua eta Jatorria

Nazionalismoa bere herria nazio izatearen kontzientzia hartu eta bere estatu propioa eraikitzeko edo bere interesentzat egokiena den politika erabakitzeko eskubidea aldarrikatzen duten pertsonen doktrina politikoa da. Nazionalismoa Frantziako Iraultzarekin batera sortu zen. Frantziar iraultzaileek nazioaren burujabetasuna aldarrikatu zuten, eta hori da, hain zuzen ere, nazionalismoaren aldarrikapen nagusia.

Nazio Kontzeptu Nagusiak

Nazio kontzeptua oso heterogeneoa da; hau da, zenbait modutan defini daiteke nazioa. Bi nazio kontzeptu nagusi daude:

• Nazionalismo frantsesaren nazio kontzeptua: Liberalismoak aldarrikatzen duen herriaren burujabetasunaren ideian oinarritzen da. Horren arabera, nazioa sortzen

Frankismoaren Amaiera (1969-1975)

Erregimenaren Krisia

60ko hamarkada amaieratik Francoren heriotzara arte (1975), hainbat faktorek eragin zuten erregimen frankistaren krisia:

• Francoren osasun kaskarra eta Juan Carlos Borboikoa errege izendatzea (1969).
• ETAren atentatua Madrilgo kafetegi batean.
• Añoveros euskal gotzainaren sermoia.
• Puig Antich anarkistaren hilketa.
• Portugaleko Krabelinen Iraultzaren garaipena (1974).

Gertakari hauek jarrera inmobilista indartu zuten, zapalkuntzara itzuliz.

Erregimenaren Oposizioa

Barne oposizioa:

• Gerrillari taldeak (makiak).
• Juan Carlos Borboikoaren inguruan bildutakoak, monarkiaren berrezarkuntzaren helburuarekin.

Kanpo oposizioa indartu eta berrantolatu egin zen, erbesteko gobernua osatuz.

50eko Hamarkadako Oposizioa

Langile...

Frankismoaren Bilakaera Politiko eta Ekonomikoa

Politika: Frankismoaren Ezaugarriak eta Bilakaera

1939ko apirilaren 1ean amaitu zen Gerra Zibila eta Frankismoa ezarri zen Espainian 1975era arte. Altxatu ziren tropa guztiak bateratu eta buruzagi bakar baten bidez biltzea erabaki zuten, bai gerrarako eta bai ondorengo gobernuarentzat. 1936ko irailean, Francisco Franco jenerala aukeratu zuten Estatuko Gobernuburu gisa. Horrela, Francok bere baitan bildu zituen botere militar eta politiko guztiak, absolutuki eta mugarik gabe.

Hasiera-hasieratik, sistema politiko gisa faxismoa onartzearen alde agertu zen Franko. Bi sistema izan zituen eredu: Alemaniako Hitlerrena eta Italiako Mussolinirena. Bi diktadura horietatik bi ezaugarri nagusi hartu zituen:

• Bere

Municheko Konferentzia

Txekoslovakiako Sudeteen auzia konpon zedin, 1938an Munich hirian Erresuma Batua, Frantzia, Alemania eta Italiak egindako bilera izan zen.

Holokaustoa

Holokaustoa genozidio sistematikoa izan zen, naziek eta haien laguntzaileek burutua.

Genozidioa

Genozidioa etnia, nazio, arraza edo erlijio bera duten pertsonen talde bat sistematikoki suntsitzea da. II. Mundu Gerran juduei egin ziotena da adibide bat.

Ardatza

Ardatzak Bigarren Mundu Gerran hartu zuen parte. Bando honetan Alemania, Italia eta Japonia zeuden.

Aliatuak

Frantziak, AEBk, Ingalaterrak, Poloniak eta Sobietar Batasunak osatzen zuten. Aliatuak Lehenengo eta Bigarren Mundu Gerretan parte hartu zuen bando bat izan zen. Nazien aurka zeuden.

Heriotza-Esparrua

Juduak eta behe-...

1. Antzinako Erregimenaren Krisialdia Espainian (1788-1814)

1.1. Karlos IV.a errege

• Kanpo politika: Frantziako iraultza hasi zenean, Karlos IV borboia erregea; Mugak itxi eta herrialde harekiko harremanak eten zituen. 1796 an Godoy gobernuburu, Frantziarekin aliatu zen Britainia Handiaren aurka. Fontainebleauko Ituna 1807 an, Espainia Napoleonen inbasioetatik kanpo, ordea, Espainiak Frantziako tropak bere lurraldetik pasatzen utzi behar zuen.

• Barne politika: Fernando semearekin liskarra, erregetza Fernandori eman ziezaiola exijitzen zion; liskarrak matxinada ekarri zuen: Aranjuezkoa. Hori konpontzeko Napoleonek arbitro papera hartu zuen, emaitza Borboiek abdikatu zutela eta errege berria izendatu zutela: Josef Bonaparte.

1.2. Independentzia Gerra....

Bakearen Antolaketa

Gerra amaitu eta hurrengo urtean gaude, 1919. urtean. Urtarrilaren 18an, herrialde garaileak batu ziren Parisko Konferentzian. Erabaki garrantzitsuenak Lauen Batzordea deiturikoak (Britainia Handia, AEB, Frantzia eta Italiak osatutakoa) adostu zituen. Ordezkari horiek izan ziren dena kontrolatzen zutenak eta, herrialde galtzaileek ezin zuten parte hartu; irabazleen erabakiak onartu behar izan zituzten, inolako protestarik gabe. Lauen Batzorde hori, lau gizonez osatuta zegoen: Woodrow Wilson, David Lloyd George, Georges Clemenceau eta Vittorio Emanuele Orlando. Ordezkari bakoitzak bere herrialdearen interesak defendatu zituen, haien artean oso desberdinak zirenak.

Woodrow Wilson, Amerikako Estatu Batuetako lehendakaria zen....

Primo de Riveraren Diktadura: Direktorio Zibila eta Oposizioa

Direktorio Zibila (1925-1930)

Primo de Riverak, boterean jarraitzeko asmo argiarekin, gobernu zibil bat ezarri zuen Direktorio Militarraren ordez (1925). Erregimen berria gerra arteko Europan indarrean zeuden diktadura autoritario korporatibistetan oinarritu nahi zuen (Mussoliniren eredua jarraituz). Boterean, eskuineko alderdi handi bat egongo zen, Batasun Patriotikoa.

Aholku Biltzar Nazionala eratu zen, Estatuko, administrazioko eta Batasun Patriotikoko ordezkariez osatua, konstituzio berri bat idazteko ardurarekin. Diktadurak mesede egin zion 1920ko hamarkadako nazioarteko hazkunde egoerari. Estatuaren interbentzionismoa eta nazionalismo ekonomikoa izan ziren erregimenaren politika...