Primo de Riveraren Diktadura: Direktorio Zibila eta Oposizioa

Primo de Riveraren Diktadura: Direktorio Zibila eta Oposizioa

Direktorio Zibila (1925-1930)

Primo de Riverak, boterean jarraitzeko asmo argiarekin, gobernu zibil bat ezarri zuen Direktorio Militarraren ordez (1925). Erregimen berria gerra arteko Europan indarrean zeuden diktadura autoritario korporatibistetan oinarritu nahi zuen (Mussoliniren eredua jarraituz). Boterean, eskuineko alderdi handi bat egongo zen, Batasun Patriotikoa.

Aholku Biltzar Nazionala eratu zen, Estatuko, administrazioko eta Batasun Patriotikoko ordezkariez osatua, konstituzio berri bat idazteko ardurarekin. Diktadurak mesede egin zion 1920ko hamarkadako nazioarteko hazkunde egoerari. Estatuaren interbentzionismoa eta nazionalismo ekonomikoa izan ziren erregimenaren politika ekonomikoaren bereizgarri. Monopolio estatal handiak ere sortu ziren (CAMPSA). Obra publikoak sustatzea ere garrantzitsua izan zen.

Diktaduran, gizartearekiko gatazka gutxi egon ziren, errepresioagatik eta politika sozial zabalagatik. Erakunde Korporatibo Nazionalaren funtsa lanbide bakoitzeko batzorde paritarioak ziren, langileen eta enpresarien kide kopuru berdinarekin osatuak.

Oposizioa eta Diktaduraren Amaiera

1926tik aurrera, diktadurak babesa galdu zuen, kritikak eta oposizioa gogortu ziren, eta Alfontso XIII.a bera ere ez zen kritikengandik libratu. Diktadura amaiarazi eta erregimen konstituzionala berrezartzeko, txandakatze-sistemako eta alderdi errepublikanoetako buruzagiek ekimenak abiatu zituzten. Pronuntziamendu militar bat egin zuten, Sanjuanada izenekoa, baina porrot egin zuen.

Gatazka militarrak ere piztu ziren. Primo de Riverak arau orokor bat atera zuen, antzinatasunean oinarritutako miliziak igotzeko sistema kentzeko. Artilleriak arau honen aurka egin zuen, eta erregeak armadako artilleria-gorputza desegiteko dekretua berretsi zuen.

Hainbat alderdi sortu ziren:

• Aliantza Errepublikanoa
• Eskuineko Liberal Errepublikanoa (katoliko kontserbadoreak)

Intelektualen, idazleen eta kazetarien oposizioak gora egin zuen (Unamuno, Ortega y Gasset). Hauek diktaduraren aurkako manifestazioak egin zituzten, eta errepublikanoen aldeko Espainiako Federazio Unibertsitarioa sortu zen.

Katalunian, Ezkerra Errepublikanoa alderdia sortu zen, eta Euskadin, EAJ bateratu zen. Errepresio-urteen ondoren, CNT erradikalizatu egin zen. Geroago, PSOE agertu zen.