DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

SAILKAPENA

Testu-mota

Jatorriaren aldetik: lehen mailako iturria, forma aldetik: zirkunstantziala, Edukia aldetik: politikoa. -egilea: Zentroaren sortzailea ziuraski Arana anaiak, beraz testu kolektiboa.- Data eta tokia: Bilbon 1894ko maiatzaren 24a. Hartzailea:, euskal nazionalismo jarratzaileei beraz testu publikoa-Helburua: Euskaldun Batzokija zentroaren sorrera eta arautzen zuten estatutuak jakinaraztea.

ANALISIA

Ideia nagusia: euskal nazionalismoaren jarratzaileen artean batasun eta adiskidetasun loturak egitea. Ideia nagusia ulertzeko Jaungoikoa eta Lagizarra leloa ulertu behar da.

Jaungoikoa

Nazionalismoaren erlijioa katolikoa, apostolikoa eta erromatarra da (3.artikulua)

Legizarra

Bizkaia independente eta foruetan oinarritua, euskara hizkuntza...

1789 – 1792: Monarkia Konstituzionala

Absolutismoaren Amaiera

Hasteko, diputatu liberalek pribilegio feudalak abolitu zituzten, eta gutxira Gizonaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena (1789) argitaratu zuten. Gutxira, 1791an Emakumearen eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena aldarrikatuko zen, baina asanbladak ez zuen inoiz ere onartuko.

1791ko Konstituzioa

Sufragio zentsitarioa zuen parlamentuzko monarkia ezartzen zuen. Konstituzioak goi – burgesiaren interesak soilik asetzen zituela kontutan izanda, hauek iraultza bertan bukatzea nahi izan zuten. Oposizioa, ordea, oso handia izan zen:

• Herri xeheak, sans culotteak adibidez, aldaketa sakonagoak nahi zituzten.
• Errege eta pribilegiatuak, erreformen guztiz aurka agertu ziren, pribilegioak

1. Nazioen Elkartea

Nazioen Elkartearen helburua bakea mantentzea eta herrialdeen arteko gatazkak negoziazio bidez konpontzea zen. AEB ez zen ados egon Versaillesko Itunarekin (gogorregia zelakoan) eta kanpoan geratu zen borondatez. Errusiak ere ez zuen parte hartu komunista zelako, eta Alemania kanpoan geratu zen Versaillesko Itunak horrela zioelako.

Errusiaren isolamendua

Errusia isolatuta geratu zen komunista izateagatik.

2. Lurralde Aldaketak Lehen Mundu Gerraren Ondoren

• Alemania: Kolonia guztiak galdu zituen.
• Austria-Hungaria: Lau herrialdetan zatitu zen: Austria, Hungaria, Txekoslovakia eta Yugoslavia.
• Otomandar Inperioa: Zatitu egin zen.
• Errusia: Finlandia, Estonia, Letonia eta Lituania galdu zituen.
• Polonia: Handiagoa egin zen.
• Errumania: Transilvania

1.2 Lehen Karlistaldia, Gerra Zibila

Karlismoaren programa ideologikoaren funtsa erlijioaren defentsa, monarkia absolutua, foralismoa eta Antzinako Erregimenaren pribilegioak ziren.

Cadizko Gorteetan hazitako erreforma liberalen aurkako jarrera erabatekoa izan zuen. Karlismoaren oinarri sozialak kleroa, nekazari pobreak, nobleziaren zati handia eta foruen alde zeuden erdi-mailako klaseen sektore batzuk izan ziren.

Lehen Karlistaldia Fernando VII.a hil eta berehala hasi zen. Hiru fase:

• Zumalakarregi buruzagi karlista gidatutako hainbat ekintza armatuak. (Euskadin adib.)
• Gerrako bigarren fasea nazio lurralde osoan zabaldu zen. Cabrera jeneralaren espedizio karlistak nabarmendu ziren.
• Hirugarren fasea, Karlismoaren barruan zatiketa sortu zen kontserbadoreen

Espainia Europar Batasunean sartzea 1986an gertatu zen. Arrazoi nagusiak, frankismoaren izaera antidemokratikoa eta egitura ekonomiko eta sozialetan atzerapen nabarmenak izatea ziren. Integrazioak ondorio garrantzitsuak izan zituen Espainiarentzat.

Integrazioaren Faktoreak

A) Ikuspegi politikotik: Frankoren heriotzaren ondoren hasitako demokratizazioari esker, sartzeko elkarrizketak hasi ziren. Europa batua sortzeko nahiak ere lagundu zuen.

B) Ikuspegi ekonomikotik: 1975eko krisiak ekonomiaren muga larriak erakutsi zituen. EBn sartzeak krisiaren ondorioak arintzeko eta Europako maila ekonomikora hurbiltzeko aukera ematen zuen.

EBn Sartzearen Ondorioak

A) Politika arloan: Sistema demokratikoa eta zuzenbidezko estatua indartu ziren. Latinoamerikarekiko...

Ekonomiaren Susperraldia

Penintsulako erresuma guztietan jarduera ekonomikoen susperraldi motel eta iraunkorra eman zen XV. mendean.

Gaztelako Erresuma

Abeltzaintza zabaldu zen, artilea esportatzen zen, eta artaldeen jabeek, beraien interesak defendatzeko, Mesta izeneko elkartea sortu zuten.

Aragoiko Erresuma

Lan baldintzak hobetu ziren nekazarientzat. Katalunian, muga-zergak sortu ziren ehunen manufaktura babesteko, eta Mediterraneoko portuek merkataritza bultzatu zuten.

Gizarteko Berdintasunik Eza

Biztanleen %90 nekazariak eta artisauak ziren. Gainontzekoa, nobleek eta kleroko goi-karguak, ia ondasun guztien jabeak ziren. Maiorazkoa zenez, familia nobleen ondasun guztiak seme zaharrenarentzat ziren. Aragoiko erresuman, susperraldi ekonomikoari esker,...

Europako Potentziak

• Bi bloke militarretan bereizi. Alemaniak, Austriak eta Italiak aliantza irukoitza sinatu zuten. Frantziak, Errusiak eta Britainia Handiak entente irukoitza sortu zuten. Errusiak Alemaniarekin zuen aliantza utzi zuen.

• Armamentu-norgeiagoka eragin zuen.

Mesfidantza eta tentsio giro orretan, edozein liskarrek sorraraz zezakeen gatazka handi bat.

Faxismoaren Ezaugarri Nagusiak

• Antidemokratikoa eta antikomunista.
• Totalitarismoa, buruzagi ahalguztidunarekin. Alderdi bakarra, ez zegoen hauteskunderik.
• Estatuak ekonomian esku hartzen zuen, autosufizienteak izateko.
• Estatuak gizartea menderatu. Oposizioak kendu. Hezkuntza eta komunikabideak kontrolatuz.
• Nazionalismo basatia eta espantsionista (inperialismo koloniala, batez ere Afrikan: Libia, Eritrea, Etiopia, Somalia).
• Indarkeria eta militarismoa gurtzea. Talde armatua sortu (alkandora beltzak).

Zer da Totalitarismoa?

Erregimen politiko diktatoriala da. Norbanakoen askatasuna ezabatzeaz gain, gizarteko alderdi guztiak kontrolatzeko asmoa du.

Weimar Errepublikako Alderdiak

• Alderdi Sozialdemokrata garrantzitsuena (moderatua).
• Aurka:
  • Ezkerra: Erregimen

Gerraren Hasiera eta Bukaera

Hasiera: 1939ko irailaren 1a
Bukaera: 1945eko irailaren 2a

Aliatu Nagusiak

• Sobietar Batasuna
• Ameriketako Estatu Batuak
• Erresuma Batua
• Britainiar Inperioa
• Frantzia
• Kanada
• Australia
• Beste asko

Ardatz Nagusiak

• Alemania Nazia
• Japonia
• Italia
• Hungaria
• Errumania
• Bulgaria
• Beste batzuk

Bigarren Mundu Gerra Piztearen Kausak

Sobietar Batasunarekin itun bat sinatu ondoren, elkarri ez erasotzeko eta Polonia bien artean banatzeko, Alemania naziak Polonia inbaditu zuen. Horrek piztu zuen Bigarren Mundu Gerra.

Fronte eta Bataila Garrantzitsuenak

Bigarren Mundu Gerran, kontinente guztietan eta itsaso guztietan egon ziren borrokak, baina aipagarrienak honako hauek izan ziren, besteak beste:

• Mendebaldeko frontea:
  • Atlantikoko bataila
  • Ingalaterrako bataila
  • Normandiako