DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gerra eta Iraultza Liberalak Espainian

Borboien Etxearen Krisia

Frantziako Iraultzaren garaian, Espainiako erregea Karlos IV.a Borboikoa zen. Frantzian gertatzen ari zena ikusita, Karlos IV.ak Frantziari gerra deklaratu zion (1793-1795), eta Espainiak galdu zuen. Karlos IV.aren ministro garrantzitsuena Manuel Godoy zen, eta hau erreginaren maitalea zen. Karlos IV.a gobernadore txarra zen; benetan agintzen zuena Godoy zen.

Godoyk, gerra galdu ondoren, Frantziaren alde egotea erabaki zuen, eta horregatik Frantziarekin aliatu zen Ingalaterraren aurka egiteko. 1807an, Godoyk eta Napoleonek Fontainebleauko Ituna sinatu zuten. Itun honetan, Napoleonen armadari Espainia gurutzatzeko eta Portugalera iristeko baimena ematen zitzaion.

Herritarrak, oso kezkatuta,...

Antzinako Erregimenaren Jarraipena

Antzinako Erregimena: XVIII. mendeko Europako monarkietan zegoen gizarte-, ekonomia- eta politika-harreman multzoa. Hiru ezaugarri nagusi zituen:

• Estamentuzko gizartearen iraupena.
• Ekonomia-sistema lehen sektorean oinarritzen zen.
• Politika-sistema monarkia absolutua zen; botere guztia erregeak zuen.

Estamentuzko Gizartea

Erdi Aroan sortu zen eta gizartea hiru estamentu edo ordenatan banatzen zuen. Funtsezko bi ezaugarri zituen:

1. Immobilismo bertikala: Pertsonak ezin zuten mailaz igo; adibidez, herri xehekoak ezin ziren noblezian sartu.
2. Pribilegioak egotea: Nobleziak eta kleroak (pribilegiatuak) ez zuten zergarik ordaintzen (hauek kobratzeko eskubidea zuten), beraien lurraldeen jaun-eskubideak jaso eta legedi berezia

Mussoliniren boterearen eskuratzea

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Italia krisi egoera larrian zegoen. Zorrek prezioen igoera eragin zuten. Ekonomia krisiak gizarte tentsioak areagotu zituen. Erdi eta goi mailako klaseak herrialdean iraultza komunista gertatzeko beldur hasi ziren. Biztanleriaren zati handi bat muturreko alderdietara lerratzen hasi zen, hala nola, Alderdi Komunistara (ezkerra).

Mussolinik boterea indarrez lortzea erabaki zuen. Italia erdialdeko hainbat herritako jabe egin zen eta Erromara joan zen (Erromako Martxa, 1922). Horrela, botere osoa lortu zuen.

Faxismoaren ezaugarriak

• Oinarri pertsonalista, antidemokratikoa eta antikomunista.
• Buruzagi ahalguztidun bat (Duce) botere totalitarioarekin.
• Estatuak ekonomian esku hartzen zuen, autosufizientzia

Europako Lehiak

Desadostasun ekonomikoak eta politikoak, eta Austria-Hungariak eta Errusiak Balkanetan zituzten interesak eragin handia izan zuten 1914 baino lehenagoko gerra-giroa sortzeko. Frantziaren eta Alemaniaren arteko areriotasuna 1870eko gerratik zetorren, non Frantziak Alsazia eta Lorrena galdu zituen, orain berreskuratu nahi zituenak. Alemania 1882an Austria-Hungariarekin eta Italiarekin Aliantza Hirukoitza sortu zuen. Erresuma Batuaren eta Alemaniaren arteko desadostasun ekonomikoak eta politikoak agerian gelditu ziren XX. mendearen hasieran, britainiarrek itsasoetan zuten kontrola arriskuan jartzea eragin zuena. 1907an, akordioa sinatu zuen Frantziarekin eta Errusiarekin, Itun Hirukoitza. Europako estatu nagusiek armamentu-lasterketa...

Inperio Kolonial Handiak

1830etik aurrera, kolonizatzeari ekin zioten: Ingalaterrak India konkistatu zuen, eta Frantzia Aljeria konkistatzen hasi zen.

1870etik aurrera, prozesua bizkortu egin zen. Potentziek kontinente osoak banatu zituzten elkarren artean: 1885eko Berlingo Konferentzian, Afrika Europako estatu nagusien eskutan geratu zen.

XX. mendearen hasieran, hedapen inperialista bukatu zen. Afrikan, bi estatu independente baino ez ziren geratzen: Etiopia eta Liberia.

Latinoamerikak, Espainiarekiko eta Portugalekiko independentzia politikoa lortu zuen.

Inperio Handiak

Britainiar inperioa izan zen handiena. Kontinente guztietan zituen koloniak, eta itsasoko ibilbideak kontrolatzeko, puntu estrategikoak izan zituen mendean.

Frantziako Inperioa izan...

Euskal Herriko Industrializazioa

Espainian industrializazioa oso berandu hasi zen, independentzia eta karlistada gatazkak, finantziazio falta, etengabeko gobernu aldaketak eta politika ekonomiko desegokiak zirela eta. Euskal Herrian, Erregimen Zaharrak iraun zuen bitartean, sistema ekonomikoaren oinarrietako bat merkatu librea izan zen, sistema foralaren eraginez. Mugak barnealdean kokatuta zeuden, eta horrek inportazioa zailtzen zuen. 1841ean, mugak kostaldean jarri ziren, eta Euskal Herriak Espainiako merkatura irekita zuen sarbidea; horrek industrializazioa finkatzen lagundu zuen.

Euskal industria berria Europarekiko desfase teknologiko handia zuen. Horregatik, industria-jabeek politika protekzionistaren alde egin zuten. XIX. eta XX. mendeetan,...

Independentzia Gerra (1808-1814)

• Espainiako Karlos IV.a erregea Frantziako Iraultzaren ideien aurka zegoen.
• Espainia Frantziaren aurka gerran hasi zen.
• Frantziarrek Espainia garaitu zuten, eta itun bat sinatu ondoren, Frantziarekin aliatu zen Espainia.
• 1807an, Espainiak eta Frantziak Fontaineblauko ituna sinatu zuten, Portugal inbaditzeko helburuarekin.
• Frantziak Espainiako biztanleengan ondoeza sortu zuen, Aranjuezko altxamendua eraginez. Horren ondorioz, Karlos IV.ak erregetza semeari, Fernando VII.ari, utzi zion.
• Napoleonek errege familia bahitu zuen, eta erregetza Josef Bonaparteri eman zion. Horrek Madrilen herri matxinada eragin zuen (1808ko maiatzaren 2a), Independentzia Gerraren hasiera markatuz.
• Biztanleria bi taldetan banatu zen: frantsestuak

XVIII. mendean, lur gehienak pribilegiatuen jabetzakoak ziren. Nobleziaren lurrak ez ziren inoiz banatzen, maiorazkoen legearen arabera ondare osoa jaunaren seme zaharrenari utzi behar zitzaion oinordetzan. Halaber, kleroak zituen lurrak ezin ziren saldu eta ez zituzten ustiatzen ere. Gainerako jabetzak burgesiaren esku zeuden edo udalerrietako herri lurrak ziren. Beraz, oso lur gutxi saltzen zen eta lur jabe txikiak gutxiengoa ziren. Lurrik gabeko nekazariak jaun erregimenaren mende zeuden, hau da, jabaren baten mirabeak ziren.

XVIII. mendeko industria monarkek bultzatu zuten nagusiki. Kapitalea zutenek, nobleziak eta kleroak, alegia, burgesiak ere zailtasunak zituen bere kapitala industrian inbertitzeko, gremioek ekoizpena kontrolatzen zutelako...

Frantziako Iraultza

Iraultzaren Kausak

1789an, Frantzian errege absolutista zen agintean, eta estamentu gizartea zen. Nobleziak eta kleroak pribilegio ugari zituzten. Burgesiak eta herritar xeheek ez zuten pribilegiorik. Faktore hauek piztu zuten iraultza:

• Uzta txarrek eta goseteek iraupen krisia ekarri zuten. Herri xehea pobretu, eta monarkiaren finantzek behea jo zuten, gortearen gastuak eta gerra gatazkak zirela eta.
• Burgesiaren ezinegona ere handia zen, sistemak ez baitzion erresumaren politikan esku hartzen uzten.
• Ilustratuen ideiak zabaldu ziren.
• Erreforma fiskala abiatu zuen monarkiak. Klase pribilegiatuak ere zergak ordaintzen has zitezen nahi zuen erreformak. Haien ezezkoa zela eta, erregeak Estatu Orokorretarako deia egin behar izan zuen,

Aste Tragikoa

Aste Tragikoa: Langileen mugimenduak gerraren aurka deitutako greba orokorrak gainezka egin zuen. Gobernuak gogor zapaldu zuen matxinada.

Urteko Hondamendia

Urteko Hondamendia: Primo de Riveraren estatu-kolpearen kausetako bat izan zen. Kolpe hura 1923ko irailaren 13an izan zen, erregearen oniritziarekin, gainera.

Bigarren Errepublika

Bigarren Errepublika: Donostiako Ituna: 1930eko abuztuan, oposizio politikoak Donostiako Ituna sinatu zuen, monarkia eraistea helburu. Mugimendu iraultzaileak porrot egin zuen, eta matxinadak ez zuen arrakastarik izan, baina gero eta biziago suma zitekeen gizartearen haserrea. Behin-behineko gobernuak erreforma urgente batzuk abiarazi eta Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeak deitu zituen. Errepublikanoek...