Espainiako XIX. Mendeko Historia: Gerra eta Absolutismoa

Historia3,63 KB

Independentzia Gerra (1808-1814)

  • Espainiako Karlos IV.a erregea Frantziako Iraultzaren ideien aurka zegoen.
  • Espainia Frantziaren aurka gerran hasi zen.
  • Frantziarrek Espainia garaitu zuten, eta itun bat sinatu ondoren, Frantziarekin aliatu zen Espainia.
  • 1807an, Espainiak eta Frantziak Fontaineblauko ituna sinatu zuten, Portugal inbaditzeko helburuarekin.
  • Frantziak Espainiako biztanleengan ondoeza sortu zuen, Aranjuezko altxamendua eraginez. Horren ondorioz, Karlos IV.ak erregetza semeari, Fernando VII.ari, utzi zion.
  • Napoleonek errege familia bahitu zuen, eta erregetza Josef Bonaparteri eman zion. Horrek Madrilen herri matxinada eragin zuen (1808ko maiatzaren 2a), Independentzia Gerraren hasiera markatuz.
  • Biztanleria bi taldetan banatu zen: frantsestuak (frantziarren aldekoak) eta fernandinoak (Fernando VII.aren aldekoak).
  • Gatazka luzea eta gogorra izan zen.
  • Napoleonek tropak kendu zituenean, espainiarrak ingelesekin aliatu eta kontraerasoa jo zuten.
  • 1813an, Valençayko ituna sinatu zen, gerra amaituz eta Fernando VII.ari koroa itzuliz.

Cadizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa

  • Independentzia Gerrak ondorio politiko garrantzitsuak izan zituen: matxinatutako eremuetan botere hutsunea sortu zen, eta horren aurrean, juntak eratu ziren.
  • Junta Zentral Gorena eratu zen, gobernu bakarra sortzeko helburuarekin.
  • Gerran zehar, Junta Zentral Gorenak Gorteetara deitu zuen, eta Cadizen bildu ziren.
  • Diputatu gehienak liberalak ziren; hala ere, absolutistek (morroiek) Fernando VII.a itzultzea eta Antzinako Erregimenari eustea nahi zuten.
  • Gorteek 1812ko Konstituzioa idatzi zuten, liberalismoaren printzipioak adieraziz: subiranotasun nazionala, botere banaketa, eskubide indibidualak eta sufragio unibertsala (gizonezkoena).

Absolutismoaren Berrezarpena (1814-1820)

  • 1814ko martxoan, Fernando VII.a Espainiara itzuli zen.
  • Erregeak Konstituzioa eta erreformak indargabetu zituen, Antzinako Erregimena berrezarriz.
  • Fernando VII.ak sei urtez gobernatu zuen botere absolutuarekin.
  • Liberalak jazarriak izan ziren, eta askok erbesteratu behar izan zuten.
  • Liberalek eta armadaren zati batek pronuntziamenduen bidez liberalismoa berriz ezartzeko egindako ahaleginek porrot egin zuten.

Hirurteko Liberala (1820-1823)

  • 1820an, Riego koronelak zuzendutako pronuntziamendu liberala nagusitu zen.
  • Erregeak Konstituzioa zin egin behar izan zuen, preso politikoak askatu eta Gorteak biltzeko hauteskundeak antolatu ziren.
  • 1820tik 1823ra, Milizia Nazionala sortu zen, ordena liberala defendatzeko.
  • Gobernu liberalaren aurka, absolutistek estatu-kolpe ahalegin ugari egin zituzten.
  • 1823an, Aliantza Santuak (Europako potentzia absolutistak) tropak bidali zituen (Ehun Mila San Luisen Semeak), eta Fernando VII.a errege absolutu gisa berrezarri zuten.

Absolutismoaren Amaiera eta Karlistaldiak (1823-1840)

  • Espainian barne krisialdi larria bizi zen. Erregeak gobernua modernizatzeko ahaleginak egin zituen, baina zailtasun ekonomiko eta politiko handiak zituen.
  • Arazo dinastiko bat sortu zen: Fernando VII.ak ez zuen semerik.
  • Erregeak arau bat atera zuen, Santzio Pragmatikoa, Lege Salikoa baliogabetuz (emakumeek tronura iristeko aukera emanez). Horrela, bere alaba, Isabel, oinordeko izendatu zuen.
  • Absolutista askok ez zuten irtenbide hori onartu, eta erregearen anaiari, Karlos Mariari, laguntza eskatu zioten, tronurako eskubidea zuela argudiatuz. Horrek Karlistaldiak eragin zituen.

Deskargatu

PDF Word HTML