DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Parisko Bakea eta Versaillesko Ituna

Parisko Bakea Lehen Mundu Gerraren ondoren garaitutako herrialdeek sinatutako itun multzoari esaten zaio: Versaillesko Ituna (Alemaniarekin sinatua), Saint-Germaingo Ituna, Trianongo Ituna, Sèvresko Ituna eta Neuillyko Ituna. Parisko Bakearen oinarri ideologikoa Estatu Batuetako Wilson presidenteak aldarrikatutako Hamalau Puntuak izan ziren. Bake honek hiru helburu nagusi zituen: Alemaniaren suspertzea eragoztea; potentzia irabazleen artean botere oreka lortzea, Balkanetan eta kolonietan liskarrak saihestuz; eta Errusia bakartuta uztea, bertan erregimen komunista ezarri baitzen.

Lurralde-aldaketak eta Inperioen desagerpena

Alemaniako, Austria-Hungariako eta Otomandar Inperioek gerra galdu zuten eta lurralde...

DESKOLONIZAZIOA

1. Kontzeptua

1945etik 1960 bitartean sistema kolonialaren amaiera eta herrialde independente askoren sorrera eragin zituen prozesua da.

2. Kausak

Deskolonizazioa bultzatu zuten arrazoi nagusiak:

• Kolonietako biztanleek independentzia nahi zuten.
• Mugimendu nazionalistek kolonizatzaileei aurre egiteko indarra zutela uste zuten.
• Potentzia kolonialek Bigarren Mundu Gerran (2. M. G.) ahuldadea erakutsi zuten.
• Nazioartean kolonizazioaren aurkako iritzia hedatu zen, NBEren Adierazpenaren eta Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren bidez (1948).
• AEBek eta SESBek deskolonizazioa babestu zuten.

3. Prozesua

A. Independentzia lortu zuten herrialdeak

A1. Bide baketsuaren bidez

• Afrika Beltzeko kolonia frantsesak (1960ko hamarkadan): Senegal, Mali, Niger.

1919aren haiseran egin zen Parisen bake konferentzia. 32 estatuk hartu zuten parte. Galtaileek ezin izan zuten erabakietan parte hartu eta irabazleek onposatutako balidantza guztiak onartzera behartu zituzten.

Erabaki garrantzitsuenak lau potentzia handiek hartu zituzten: (EEBB, Frantzia, Erresuma Batuak eta Italia) Wilson presidente estatubatuarrak bakearen erainkuntza herrien autodeterminazio eskubidean oinarritu nahi zuen eta Clemenceau Frantziarra, ordea, oso kezkatuta zegoen Frantziaren segurtasunaz.

Konferentzia horretan honako bi hauek izan ziren lortutako akordio nagusiak: Nazioen Elkarte sortzea eta bake itunak galtzaile bakoitzarekin banaka negoziatzea.

Versaillesko Ituna

1919eko ekainaren 28an sinatu zen bake itunik garrantzitsuena;...

Industria Iraultzak

Lehen Industria Iraultza (1760tik aurrera)

• Datak: 1760tik aurrera
• Energia-iturria: Lurruna, egur ikatza, harri ikatza
• Industria Nagusiak: Kotoi industria eta industria siderurgikoa
• Garraiobide Nagusiak: Trena, belaontziak, lurrun bidezko itsasontziak
• Herrialde Nagusiak: Britania Handia
• Enpresa Eredua: Fabrika txikiak

Bigarren Industria Iraultza (1870tik aurrera)

• Datak: 1870tik aurrera
• Energia-iturria: Petroleoa eta elektrizitatea
• Industria Nagusiak: Siderurgikoak, kimikoa eta elektrikoa
• Garraiobide Nagusiak: Lurrunontziak, automobila, hegazkinak
• Herrialde Nagusiak: AEB, Japonia, Belgika eta Frantzia
• Enpresa Eredua: Sozietate anonimoak eta enpresa kontzentrazio mota desberdinak sortu: Kartela, Trusta, Holdinga

Demografia Iraultza

Demografia

Iraultzaren Arrazoiak

XVII. mendean, uzta txarrak izan ziren, eta, beraz, herritarrak gose ziren. Burgesia aberastu egin zen, eta nobleek, berriz, zorpetze handiak zituzten. Ideologia berriak sortu ziren, tradizionalen aurka. 1789an, Antzinako Erregimena indarrean zegoen oraindik, eta zergak igo zituzten.

Errepublika Demokratikoa (1792)

Errepublika demokratikoa burgesek, nekazariek eta langileek burutu zuten. 1792an, Varenneseko ihesa gertatu zen.

Burges Errepublika (1799)

Burgesiaren estatu-kolpea gertatu zen, eta Robespierre exekutatu zuten.

Monarkia Konstituzionala

Antzinako Erregimenarekin amaitu zuten. Herritar guztiek eskubide berdinak zituzten. Monarkia parlamentarioa ezarri zen, eta horrek beto eskubidea sortu zuen.

Luis XVI.aren Erregealdia

Demokraziaren printzipioak garaile atera ziren LMG amitzean Alemanian weimarko errepublika (1919-1933) aldarrikatu zuten ekonomian krisiaren ondorioak leuntzeko ahalegina egin zuten politika deflazionistaren bidez.

Demokraziaren krisia 1920 hamarkadan sistema demokratiko parlamentarioa krisian sartu zen arrazoiak: ekonomiko sozialak: sistema kapitalistaren krisi ekonomikoa, langile sindikatuak indartu egin ziren beldurtu erdi mailako klaseak eta konponbide totalitarioaren aldeko bihurtu zituen. Politikoak: estatu berrien ezeegonkortasun politikoa, eredu sobietarra europan zabaltzeko beldur gero eta handiagoa, burgesia tradizionala langileen alderdiak parlamentuan sartzearen aurka agertu zen. Ideologikoak: traumaren onodrioz galdu egin zen giza...

Bigarren Industria Iraultza: Industria Handiaren Sorrera

Energia-iturri berriak probatu ziren: elektrizitatea eta petrolioa. Siderurgiak, elektrizitate-industriak eta kimika-industriak nagusitasuna hartu zuten.

• Sektore siderurgikoan, Bessemer labeak altzairu kopuru handiak merke ekoizteko aukera eman zuen. Armagintzan eta ontzigintzan erabili zen.
• Elektrizitatea ekoizteko eta banatzeko, elektrizitate-industria sortu zen. Makinak mugiarazteko erabiltzen zen, eta argi elektrikoaren sorrerak izugarrizko aldaketak eragin zituen.
• Kimika-industrian zenbait lehengai erabiltzen hasi ziren produktu berriak sortzeko. Bi garraiobide berrik, automobilak eta hegazkinak, petrolioa erabili zuten. Aurreko industriek nagusitasuna galdu zuten.

Industria modernoak...

Inperio Handiak

XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, potentzia industrializatuek munduan zehar hedatu zituzten beren eraginak, inperio kolonial handiak sortuz.

• Britainiar Inperioa izan zen handiena: 33 milioi km² eta 450 milioi biztanle zituen. Viktoria I.aren erregealdian (1839tik 1901era) izan zuen goieneko aldia. Kontinente guztietan zituen koloniak, eta itsasoko ibilbideak kontrolatzeko, puntu estrategikoak izan zituen menpean (adibidez, Gibraltar, Suez edo Hong Kong). India zen kolonia garrantzitsuena.
• Frantziako Inperioa izan zen bigarren potentzia garrantzitsuena: 10 milioi km² eta 48 milioi biztanle zituen. Afrikaren iparraldeko lurrak okupatu zituen (adibidez, Aljeria, Tunisia, Maroko) eta, Asian, Indotxina.
• Beste herrialde batzuek

Clara Campoamor

Clara Campoamor diputatuak, Espainiako Errepublikako Lege Biltzarrean 1931ko irailaren 1ean egindako hitzaldiaren zati bat aurkezten zaigu testu honetan. Bertan, emakumeak politikan parte hartzea aldarrikatzen du, botoaren eskubidean oinarrituz.

Gai soziala jorratzen duen lehen mailako testu historiko-narratiboa da. Egile indibiduala, mugimendu feministaren sustatzaile nagusietako bat izan zen.

1931ko ekainaren 28an, Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeetan, Alderdi Errepublikanoak diputatu eserleku bat lortu zuen. Garrantzizko papera jokatu zuen 36. artikulua onartzeko egindako eztabaidan; artikulu honek emakumeak bozkatzeko eskubidea onartzen zuen. Ez zuen lortu diputatu izendatzea 1933ko hauteskundeetan, eta Espainia utzi...

El Intruso: Testuaren azterketa

Forma

• Testu historiko narratiboa, literarioa.

Edukia

• Soziala: Meategietako langileen lan- eta bizi-baldintza txarrak.

Iturria

• Lehen mailakoa: Blasco Ibáñezen "El Intruso" eleberriaren garaiko pasartea.

Egilea: Vicente Blasco Ibáñez

Vicente Blasco Ibáñez (Valentzia, 1867 – Menton, Frantzia, 1928) espainiar idazle, kazetari eta politikaria izan zen. Zuzenbidea ikasten ari zela, hainbat protesta errepublikar eta antiklerikaletan (Aurora-Arrosarioko prozesioaren leherketa) parte hartu zuen. Alderdi Errepublikar Federaleko kide izan zen. Jariotasun handiko hizlaria zen. Bere erradikalismoagatik atzerrira joan behar izan zuen behin baino gehiagotan. 1892tik 1905era errepublikanismoaren liderra izan zen Valentzian....