Faxismoaren eta Nazismoaren Gorakada, Nazio Batuen Erakundea eta Deskolonizazioa

Mussoliniren boterearen eskuratzea

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Italia krisi egoera larrian zegoen. Zorrek prezioen igoera eragin zuten. Ekonomia krisiak gizarte tentsioak areagotu zituen. Erdi eta goi mailako klaseak herrialdean iraultza komunista gertatzeko beldur hasi ziren. Biztanleriaren zati handi bat muturreko alderdietara lerratzen hasi zen, hala nola, Alderdi Komunistara (ezkerra).

Mussolinik boterea indarrez lortzea erabaki zuen. Italia erdialdeko hainbat herritako jabe egin zen eta Erromara joan zen (Erromako Martxa, 1922). Horrela, botere osoa lortu zuen.

Faxismoaren ezaugarriak

• Oinarri pertsonalista, antidemokratikoa eta antikomunista.
• Buruzagi ahalguztidun bat (Duce) botere totalitarioarekin.
• Estatuak ekonomian esku hartzen zuen, autosufizientzia lortzeko.
• Estatuak gizartea menderatzen zuen.
• Muturreko nazionalismoa ezarri zen.
• Indarkeria gurtzen zuten, eta, nola edo hala, kontrakoak desagerrarazten zituzten.

Hitlerren ideiak

1923an estatu kolpea eman zuen, baina porrot egin zuen. Hitler kartzelan sartu zuten. Bere idearioak ezaugarri asko zituen, berezkoak eta tradizionalak.

Nazio Batuen Erakundea

Nazio Elkarteak ez zuen eraginkortasunik (NBE). 1945ean, 50 herrialdek bilera egin zuten (San Frantziskoko Konferentzia). NBEren fundazioak 4 helburu zituen: pertsonen eskubideak babestea, bakea mantentzea, herrien autodeterminazio eskubidea bermatzea eta herrien arteko lankidetza sustatzea.

Erabaki garrantzitsuenak Segurtasun Kontseiluak hartzen ditu. Bost herrialdek beto eskubidea dute: SESB, AEB, Britainia Handia, Frantzia eta Txina.

Deskolonizazioa

Deskolonizazioaren kausak

• Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, inperio kolonial asko zeuden.
• Bigarren Mundu Gerran koloniek ikusi zuten beren metropoliak ahulak zirela.
• Gerra amaitzean, mugimendu nazionalistak indartu ziren.
• AEB eta SESB ez zeuden inperio kolonial tradizionalen alde.
• NBEk garrantzi handia izan zuen, bere helburuetako bat herrien autodeterminazio eskubidea bermatzea baitzen.

Bitartekoak (prozesu baketsuak eta indarkeriazkoak)

• Asian (1950 inguruan): prozesu baketsua izan zen, oro har. Salbuespenak: askapen gerrak Indotxinan eta Indonesian.
• Afrikan: Aljerian, gerra odoltsua izan zen Frantziaren aurka. Afrikako beste lurralde batzuetan, prozesu baketsuak izan ziren, baina muga artifizialek gerrak eragin zituzten.
• Ozeanian: prozesu baketsua izan zen.

Deskolonizazioaren kronologia

Deskolonizazioa 1946an hasi zen. Prozesuak XX. mendean hasi ziren eta 1950, 1960 eta 1970eko hamarkadetan zehar jarraitu zuten.