Espainiako Historia: Errepublika, Gerra Zibila eta Gatazkak

Aste Tragikoa

Aste Tragikoa: Langileen mugimenduak gerraren aurka deitutako greba orokorrak gainezka egin zuen. Gobernuak gogor zapaldu zuen matxinada.

Urteko Hondamendia

Urteko Hondamendia: Primo de Riveraren estatu-kolpearen kausetako bat izan zen. Kolpe hura 1923ko irailaren 13an izan zen, erregearen oniritziarekin, gainera.

Bigarren Errepublika

Bigarren Errepublika: Donostiako Ituna: 1930eko abuztuan, oposizio politikoak Donostiako Ituna sinatu zuen, monarkia eraistea helburu. Mugimendu iraultzaileak porrot egin zuen, eta matxinadak ez zuen arrakastarik izan, baina gero eta biziago suma zitekeen gizartearen haserrea. Behin-behineko gobernuak erreforma urgente batzuk abiarazi eta Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeak deitu zituen. Errepublikanoek eta sozialistek irabazi ondoren, abenduan Gorteek Konstituzioa onartu zuten, funtsezko lege gisa.

Biurteko Erreformista

Biurteko Erreformista:

• Erreforma militarra: Bi helburu zituen armadaren berregituraketak: indar armatuak profesionalizatzea.
• Nekazaritza erreforma: Onartu zen legea.
• Erreforma erlijiosoa: Elizaren eragina murriztea.
• Erreforma sozialak: Irakaskuntza doakoa, laikoa eta derrigorrezkoa xedatu zen.
• Autonomia onartzea: Kataluniaren autonomia-estatutua onartu zen.

Biurteko Kontserbadorea

Biurteko Kontserbadorea: 1933ko azaroko hauteskundeetan, emakumeek botoa eman ahal izan zuten lehenengo aldiz. Zentro-eskuineko alderdiek lortu zituzten boto gehien. Gobernu kontserbadoreek aurreko biurteko lege erreformistak baliogabetu zituzten; ezkerreko alderdiek "biurteko beltza" deitu zioten garai horri. Haserre handia piztu zuen gizartean gobernu kontserbadoreak bideratutako politikak. Hala, greba orokorrera deitu zuten langileen erakunde gehienek 1934ko urriaren 5erako. Katalunian eta Asturiasen, egiazko iraultza saioa izan zen greba. Armadak zapaldu zuen mugimendua, milaka hildako eraginez. Katalunian bertan behera utzi zuten autonomia-estatutua. Erradikalizazio politikoak, haserre giroak eta gobernuan zegoen Alderdi Erradikalaren ustelkeria-eskandaluek legegintzaldiaren amaiera aurreratu zuten, eta 1936ko otsailerako hauteskunde-deia egin zen.

Fronte Popularra

Fronte Popularra: Erreformak egiten hasi ziren, amnistia zabala emanez 1934ko urriko iraultzan zigortuta zeudenei. Aldi berean, Madrildik alderatu zituzten armadako jeneral atzerakoienak.

Gerra Zibila

Gerra Zibila:

Hasiera: Melillan, uztailaren 17an, armadako goi-agintarien talde baten gidaritzapean, altxamendu militarra hasi zen. Uztailaren 18an, matxinada Kanarietara eta penintsulara hedatu zen. Gutxi industrializatutako guneetan garaipena lortu zuen, oso gune kontserbadoreak baitziren. Matxinadaren porrotarekin, Espainia bi zatitan banatuta geratu zen, eta gerra zibila piztu zen.

Bandoak:

• Matxinoen bandoa: Eliza katolikoaren babesa, armadako kide asko, monarkikoen babesa, karlistak eta joera kontserbadoreak zituztenak.
• Errepublikaren bandoa.