DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

GERRA HOTZAREN HASIERA

1947 eta 1991 urteen artean nazioarteko harremanetan bizi izandako tentsio-egoerari deitu zitzaion Gerra Hotza. Garai horretan, mundua elkarren aurkako bi bloketan banatu zen, horietako bakoitzak superpotentzietako bat zuela buru: Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna. Bloke bakoitzak politika- eta ekonomia-eredu bat zuen:

• Mendebaldeko blokeak sistema politiko demokratikoa eta ekonomia kapitalista zituen.

• Bloke komunistak sistema politiko totalitario marxista eta ekonomia planifikatua zituen.

Laster geratu zen argi gerran irabazle ateratako aliatuen arteko lankidetza ezinezkoa zela:

• 1946an, Churchillek burdinazko hesi bat sortzen ari zela salatu zuen. Hesi horrek argi adierazten zuen sobietarrek gero eta eragin handiagoa...

Euskal Sindikalismoaren eta Nazionalismoaren Hastapenak

Sozialistentzat sindikatu hauek horiak ziren, ez ziren benetako klase-sindikatuak. Sindikatu anarkistak ere sortu ziren, baina urte hauetan indar eskasarekin. 1911n, SOV (Solidaridad de Obreros Vascos) sortu zen. Sindikatu honetan euskal langile abertzaleak elkartzen ziren.

Lantegi handietan ez zuten afiliatu asko, Euskalduna ontziolan izan ezik, ugazabek ez baitzuten langile abertzalerik onartzen. Baina enpresa txikietan afiliatu ugari lortu zuten. urtearen inguruan, UGTk beste kide zeuzkan. Solidarioek elkar laguntzarako sindikatu bat antolatu zuten.

Apaiz abertzaleak izaten ziren liderrak. Sindikatu katolikoetako kideak ere ELAra pasatzen hasi ziren.

Euskal Nazionalismoaren Jatorria

Euskaldun...

1. Lehen Industria Iraultzaren Faktoreak

XVIII. mendearen amaierako demografia iraultza: Biztanleria geldo-geldo hazi zen (jaiotza eta heriotza tasa altuak). Mendearen bigarren erditik aurrera, heriotza-tasa jaitsi zen. Biztanleria arin hazi zen, demografia iraultza deituz. Demografia-hazkundea oso faktore garrantzitsua izan zen Europako ekonomia-aurrerapenerako, kate-erreakzio bat sortuz, kontsumoak gora eginez.

XVIII. mendeko nekazaritza-hedapena: Eskaria handiagotu zen eta horrek ekonomia aldaketak ekarri zituen:

• Nekazaritzarako teknikak hobetu ziren. Lugorrien ordez, laboreen txandaketa erabili zen. Burdinazko goldea erabili zen, urezko sistemak hobetu ziren. Azalera handiagoak landatu eta labore errentagarriagoak landatzeko aukera egon zen.

1.- Estatu Nazionalen Sorrera

XIX. mendean, estatu nazionalak sortu ziren politika nazionalizatzaileen bidez. Herri askok estatu bihurtzeko borrokatu zuten.

2.- Nazio Sentimendua eta Kohesioa

XIX. mendeko estatuek biztanleen nazio-sentimendua eta kohesioa garatu nahi zituzten, aberriarekiko harrotasuna sustatuz. Hezkuntza nazionala, banderak eta himnoak sortu zituzten sinbolo gisa.

3.- Abertzaletasun Amorratua

Abertzaletasun amorratuak beste herrialdeekiko gorrotoa eragin zuen.

4.- Immigrazioa Estatu Batuetara

1800 eta 1850 artean, etorkin asko joan ziren Estatu Batuetara, batez ere Britainia Handitik eta Alemaniatik. Gainera, hainbat lurralde bereganatu zituzten: Louisiana, Florida, Oregon, Texas...

5.- Esklabotza Estatu Batuetan

Estatu Batuetako konstituzioak...

Sarrera

Aurrean daukagun testua 1978ko Espainiako konstituzioa da. Egilea kolektiboa da Gorteak baitira. Lehen mailako testu historiko, politiko eta juridikoa da. Publikoa da BOEn argitaratu zelako. Hartzailea, herria da. 1978ko konstituzioa da, Frankoren diktadura amaitu ondoren idatzia. Alderdi politiko desberdineko kideko komisio batek idatzi zuen. 1978ko abenduaren 6an, erreferendum baten bitartez, onartua izan zen eta BOEn argitaratuta abenduaren 29an.

Laburpena

Testuan artikulu batzuk eta bi xedapen ageri dira. Aitortzen da Espainia estatu sozial eta demokratikoa dela, subiranotasun nazionala eta estatu mota monarkia parlamentarioa dela, autonomia antolakuntza eta lurralde batzuen eskubide historikoak errespetatzen dituela. Bi xedapenetan...

Estatu motak eta antolakuntza politikoa

Teokrazia

Teokrazia: Elizjendea agintari denean, liburu sakratuak lege bihurtzen dira.

Estatu Laikoa

Estatu Laikoa: Estatua ez du eliza laguntzen; Estatua neutrala da gai erlijiosoetan. Estatua eta politika bereizita daude.

Monarkia

Monarkia: Hiru mota:

• Absolutua: Erregeak botere guztia du.
• Legebiltzarrekoa: Erregeak botere legegilea du; herriak aukeratzen du legebiltzarra hauteskundeetan.
• Konstituzionala: Erregea konstituzioaren eta legebiltzarraren menpe dago.

Estatu Konfesionala

Estatu Konfesionala: Estatua erlijio bat ofizialki hartzen du, eta erlijio horri laguntzak ematen zaizkio: dirulaguntzak, zerga-salbuespenak, lege bereziak eta hezkuntza-pribilegioak.

Errepublika

Errepublika: Estatuburua presidentea da....

Testu hau publikoa da, “Bizkaitarra” izeneko aldizkari abertzalean argitaratua izan zelako Bilbon, datarik gabe. Edukiari dagokionez, politikoa dela esan dezakegu, helburu politikoak azaltzen baitira, gobernuak egiten dituen murrizketak saihesteko. Alderdi politiko berri baten estatutuak dira.

Egilea Sabino Arana jauna da. Bestetik, esan beharra dago, Espainiar Estatuaren izenean, gobernadore zibilak alderdi honen aurka neurri zorrotzak (eta ilegalak) jarri zituela.

Euskal Nazionalismoaren Oinarri Ideologikoak

Estatutuak kontuan hartuz, alderdi politiko hau hiru zutabetan oinarritzen da ideologiaren arabera. Hala ere, aipatu behar da Sabinok antolamendu ideologikoa eraiki nahi duela ezaugarri batzuekin: erlijioa, arraza, euskara hizkuntza...

Liberalismoaren garaipena (1833-1844)

Erregimen liberala ezarri zen Espainian. Maria Kristina lehen erregeordea izan zen. Karlistaldian, Maria Kristina liberalekin aliatu zen. Liberalak bi taldetan banatu ziren: moderatuak eta progresistak. Hasieran, moderatuek izan zuten boterea, baina herri protesten ondorioz, progresistak iritsi ziren boterera. Mendizabal gobernuan zegoenean, progresitek Antzinako Erregimena guztiz ezeztatzeko neurriak hartu zituzten. Progresitekin izandako liskarren ondorioz, 1840an Maria Kristinak dimititu egin zuen. Erregeordetza Espartero jeneralak hartu zuen. Esparterok modu autoritarioan gobernatu zuen, eta horrek ez zien ez progresista ez moderatuei gustatu. Bi taldeak elkartu ziren 1843ko pronuntziamendu batean, eta...

Tsarismoaren amaiera

XX. mendearen hasieran, Errusian monarkia absolutua zegoen. Monarkak, tsarrak, botere gorena zuen. Gobernatzeko, tsarrak nobleziaren, Eliza ortodoxoaren, armadaren eta burokraziaren laguntza zuen. Parlamentua (Duma) ere bazegoen, baina botere gutxirekin.

Ekonomia nekazaritzan oinarritzen zen, baina industrializazioa ere hasi zen. Zenbait industria astun Errusian kokatu ziren.

Tsarismoaren aurkako indar politikoak

XIX. mendeko azken urteetatik aurrera, tsarismoaren aurkako zenbait indar politiko sortu ziren. Indar politiko horiek hainbat gizarte talde eta ideia politiko ordezkatzen zituzten: burgesen alderdiak, nekazarienak eta langile iraultzaileen alderdiak.

Langile iraultzaileen artean bi talde nagusi zeuden:

• Mentxebikeak:

Antzinako Erregimenaren Krisi Politikoa

Karlos IV.aren Agintaldia (1788-1808)

Antzinako Erregimeneko krisi politikoa Karlos IV.a erregea agintean zegoela hasi zen.

• Hasieran, eraldaketa ilustratuak gelditu egin ziren, ideia horiek Frantziako Iraultzaren erantzule zirela pentsatzen baitzen. 1793an, Luis XVI.a gillotinatu ondoren, Espainiak eta potentzia absolutista batzuek Frantzia iraultzaileari gerra deklaratu zioten. Baina Frantziak gaurko EAE eta Nafarroa inbaditu zituen, eta bakea eskatu behar izan zuen (Basileako Bakea, 1795ean).
• Geroago, Manuel Godoy erregearen lehen ministroak Frantziarekin elkartu eta Napoleonekin Fontainebleauko Ituna (1807) sinatu zuen, Portugal banatzeko. Herrialde horrek ez zuen onartzen Napoleonek Erresuma Batuaren