XIX. Mendeko Historia: Estatuak, Demokrazia eta Inperialismoa
1.- Estatu Nazionalen Sorrera
XIX. mendean, estatu nazionalak sortu ziren politika nazionalizatzaileen bidez. Herri askok estatu bihurtzeko borrokatu zuten.
2.- Nazio Sentimendua eta Kohesioa
XIX. mendeko estatuek biztanleen nazio-sentimendua eta kohesioa garatu nahi zituzten, aberriarekiko harrotasuna sustatuz. Hezkuntza nazionala, banderak eta himnoak sortu zituzten sinbolo gisa.
3.- Abertzaletasun Amorratua
Abertzaletasun amorratuak beste herrialdeekiko gorrotoa eragin zuen.
4.- Immigrazioa Estatu Batuetara
1800 eta 1850 artean, etorkin asko joan ziren Estatu Batuetara, batez ere Britainia Handitik eta Alemaniatik. Gainera, hainbat lurralde bereganatu zituzten: Louisiana, Florida, Oregon, Texas...
5.- Esklabotza Estatu Batuetan
Estatu Batuetako konstituzioak estatu bakoitzaren esku uzten zuen esklabotza ezeztatzea. Iparraldeko eta mendebaldeko estatuek ezeztatu zuten, baina hegoaldekoek ez, kotoi eta tabako ustiapenaren oinarria baitziren.
6.- Abraham Lincoln eta Sezesio Gerra
1860an, Abraham Lincoln presidente aukeratu zuten, esklabotzaren hedapenaren aurka zegoelako. Hegoaldea hamaika estatutan banatu zen, baina Lincoln eta Kongresuak eskubide hori ukatu eta indarrez menderatu zituzten.
7.- Berreraikuntza eta Esklabotzaren Amaiera
Sezesio gerraren ondoren, berreraikuntzan, esklabotza ezeztatu zuten. Hala ere, iparraldeko armada joan zenean, hegoaldeak biztanleria beltzaren aldeko legeak kendu zituen.
8.- Emakumeen Borroka eta Estatu Soziala
Emakumeek egoera hobetzeko eta botoa lortzeko borroka egin zuten mugimendu sufragisten bidez. Demokrazia aurrera egin ahala, gizarte egoera ahuleko taldeak babesteko neurriak ezarri ziren, estatu sozialaren oinarriak jarriz.
9.- Demokraziaren Lehen Urratsak
Demokraziarako lehen pausoak Britainia Handian eta Frantzian eman zituzten. Hauek izan ziren lehenak sufragio unibertsala ezartzen eta liberalismoa sendotzen. Errusian, aldiz, absolutismoari eutsi zioten eta 1861 arte esklabotza izan zen.
10.- Benetako Demokraziaren Ezintasuna
Oraindik ez zegoen benetako demokraziarik inongo herrialdetan. Frantzian eta Britainia Handian emakumeek ez zuten botorako eskubiderik eta gizonen mende zeuden. Errusian absolutismoa zegoen. Alemanian, lehen ministroak eta enperadoreak zuten azken hitza.
11.- Inperialismoaren Definizioa
Inperialismoa herrialde batek beste herrialde batzuk mendean hartzea da. Konkistatzen duen herrialdea metropolia da eta konkistatutako lurraldea kolonia.
12.- Inperialismoaren Arrazoiak
Kapitalak inbertitzeko eremuak bilatzen zituzten, industriarako lehengai merkeak ateratzeko. Baliabide natural ugariko lurraldeak kolonizatzen zituzten eta itsasoko eta lehorreko ibilbide garrantzitsuak kontrolatzeko toki estrategikoak konkistatzen zituzten.
13.- Ideologia Arrazistak
XIX. mendean, mendebaldean ideologia arrazistek indar handia zuten. Zuriak hobeak zirela sinetsita zeuden eta horrek herrialdeak menderatzeko eskubidea ematen ziela uste zuten. Beste herrialdeak atzeratuak eta behe-mailakoak zirela uste zuten, eta beren egitekoa herri horiek zibilizatzea eta kristautasunera bihurtzea zela.
14.- Inperialismoaren Bitartekoak
Inperialismoaren bitartekoak emigratzaileak, esploratzaileak eta misiolariak izan ziren. Hauek baitziren Europako kanpo zibilizazioa transmititu zutenak.
15.- Kolonizazioaren Hasiera
1830etik aurrera kolonizatzeari ekin zioten. Ingalaterrak India konkistatu zuen eta Frantziak Aljeria konkistatzen hasi zen.
16.- Kolonizazioaren Bizkortzea
1870etik aurrera prozesua bizkortu zen eta potentziek kontinente osoak banatu zituzten elkarren artean. 1855ean, Afrika Europaren esku geratu zen.
17.- Berlingo Konferentzia
Berlingo konferentzian, Afrika Europako estatu nagusien esku geratu zen.
18.- Tentsioak Europan
Koloniengatik liskarrak zirela eta, Europako potentzien artean tentsioak sortu ziren eta haien arteko bakea kolokan zegoen.