XIV-XVI. Mendeetako Gertaera Historikoak

XIV. Mendeko Krisia eta Errekuperazioa

1. Zergatik zegoen krisi izugarria Europan XIV. mendean?

Nekazariek ez zutelako nahikoa ekoizten biztanleria guztia elikatzeko. Gerrek landak eta hiriak suntsitu zituzten. Gainera, Izurri Beltza agertu zen eta jende asko hil zen.

2. Nola hobetu zen egoera hurrengo bi mendeetan zehar?

Europako ekonomiak oparotasun garaia bizi izan zuen. Aurkikuntza geografikoek areagotu egin zuten aurkitu berriko lurraldeekiko merkataritza.

Gizartea eta Monarkia Autoritarioa

3. Zer zen burgesia eta nolakoa zen nekazarien egoera?

Burgesiak indar handia lortu zuen. Nekazarien bizi-baldintzek gogorrak izaten jarraitu zuten, eta gehienak oso pobreak ziren.

4. Zer esan nahi zuen monarkia autoritarioa

Erdi Aroko Gizarte Estamentala: Ezaugarriak eta Funtzioak

Gizarte Estamentalaren Ezaugarriak

Mailaketa horren oinarria erlijioan zegoen. Gizarte osoa Jainkoaren herria zen, hiru taldetan banatua:

1. Elizgizonak: Herriaren gidariak.
2. Gerlariak: Herria kanpoko eta barneko erasoetatik eta erlijioaren etsaietatik babesten zutenak.
3. Herri xehea: Jainkoaren herria zaindu behar zuten, horren truke beste bi taldeak mantendu beharko zituena.

Gizarte Estamentalaren Funtzioak

Gizartearen oinarria funtzioa zen. Ekoizpen-funtzioa bigarren mailakoa zen. Horregatik, nekazarien egoera juridikoa berezia zen; lantzen zuten lurrari eta lanari lotuta zeuden.

Balio Sistema

Funtzio bakoitzak balio moral bat zuen. Esaterako, soldaduek leialak, prestuak eta ausartak izan behar...

1. Inperialismoa eta Kolonialismoa (1870-1914)

Nazioarteko Egoera Inperialismoaren Aldian

1870 eta 1914 bitartean, nazioartean bakea eta demokraziaren hedapena izan ziren nagusi, baina herrialde batzuen artean gero eta tentsio handiagoak ere egon ziren.

Ekonomia-oparotasunari mesede egin zioten Bigarren Industria Iraultzako aurrerapenek eta kapitalismo handiaren garapenak. Hazkunde demografiko handia gertatu zen, langileen egoera hobetu zen eta aurrera egin zuen langile mugimenduak. Hezkuntzaren eta zientziaren garapena ere oso garrantzitsua izan zen, eta joera berritzaileak agertu ziren artean.

Europako eta Europatik kanpoko potentzia nagusiek abiatutako politika inperialista edo kolonialistak liskarrak sortu zituen herrialdeen artean. Arrazoi...

Napoleonen Aroa (1799-1815)

• 1799: Napoleonen estatu-kolpea.
• 1804: Bere burua enperadore koroatu zuen. Enperadore izan aurretik, 1802an betirako izendatutako kontsul izan zen.

Napoleonek, bere garaian argitaratutako konstituzioei esker, bere papera are gehiago indartu zuen, botere banaketa desagerrarazteraino.

1. Gobernu-neurri nagusiak eta erreformak

Napoleonek hartutako gobernu-neurriak, besteak beste, burgesiaren klaseari on egiteko pentsatuak zeuden. Neurri garrantzitsuenak hauek izan ziren:

1. Frantziako Banketxe Zentralaren Sorkuntza. Banketxe Zentrala estatuaren banketxea da, dirua emititzeko banketxe bakarra. Honek Erregimen Zaharrarekin apurketa suposatu zuen, nobleak eta kleroak kaltetuz, instituzio batek boteretsuei dirua egiteko aukera kentzen

Glosarioa: Frantsestuak: Josef bonaparte erregetzat onartu zten espaniar ilustratuak. Fernandinoak: Fernando 7.ari leial izan zitzaizkion espaniarrak. Guerrillak: Zibilen partidak. napoleonen tropei erasotzen zieten, haien lurralde-kontrola eragozteko. Pronuntziamendua: 19. mendeko altxamendu militar tipikoa. Politika-sistema jakin bat aldatzeko helburua zuen. Aliantza sanuta: Europako errege askok sortutako aliantza, joera liberaleko gobernuei aurre egiteko helburua zuen. Desamortizazioa: Estatuak beste erakunde batzuen ondasunak konfiskatzea eta saltzea. Erregeordetza: Monarkiako errege legitimoaren ordez beste batek gebernatzea, erregeak gobernatzeko ezintasuna duelako, edo adin txikiko delako, edo bertan ez dagoelako. Kantonalismoa: Espainan 

XIX. mendea arte, ezezagunak ziren munduko leku batzuk. Hori dela eta, beste lurraldeen aldeko interesa piztu zen, eta espedizio ugari antolatu ziren. Europako estatuek beren lurraldea zabaltzen hasi ziren, eta menderakuntza politikoari eta ustiakuntza ekonomikoari bide eman zioten. Fenomeno horri kolonialismoa deritzo.

KOLONIALISMOAREN KAUSAK -Ekonomikoak: XIX. mendearen bukaeran, Europak gainprodukzio-krisia bizi zuen, eta erosle berriak behar zituen. -Politikoak eta ideologikoak. Interes desberdinak agertu zituzten estatuek kolonizazioan: balio estrategikoko lurraldeak nahi zituzten batzuk; beste batzuk ezagutza eta nazioarteko ospea. Sentimendu nazionalistek ere eragina izan zuten. -Demografikoak eta sozialak. Europako biztanleria izugarri...

Erregimen zaharrean Euskal Herriko lurraldeek izan zuten antolakuntza politiko-administratiboa.Erdi Arotik existitzen ziren.Ohitura eta usadioetan oinarrituta daude, lege balioa zuten. Foruek lurraldeetako ohiko ekonomia arautu eta bermatzen zuten:

-Herri-lurrak babesten zituzten. -Zergak biltzea eta horien erabilpena foru-erakundeen esku uzten zituzten.

-ohiko industria-burdinolak- jagoten zuten. -Foru-baimena:''men(obeditu) egiten zaio, baina es da betetzen

-Aduanak barnealdean elikagaien importazio merkea ahal bidetuz.

-Gazteak zarbitzu militarretik libre uzten zituzten, fotu lurraldeak bakarrik defendatu.

pentsamolde berriak europa aldatuko du:16.mendea(espainiaren mendea).espainiako enperadore karlos1eta alemaniako karlos 5. kontinentearen lurralde askotako jabe, gero felipe2 lurralde haien zati baten jabe baina ez titulo inperialik.garai hartan pentsamolde berri bat nagusitu kulturan,pertsona berriak beste pentsamendu batekin.alor kulturaletan erdi aroan pentsamoldea erdigunia jainkoa(teozentrismoa) honen ondorioz mundua ulertzeko pentsamendua aldatu eta gizakia erdigunea (antropozentrismoa),grekoak esan gizakia gauza guztien neuria zela.humanismoa oinarria.erlijio alorrean kristiandadea ezin izan erreformatu.erasmo de rotterdamek proposatu giza eta honen ondorioz eliza bi zatitan banandu.lutero karlos5 eta aita santuak desafiatu eta erreforma

AMERIKAKO IRAULTZA:
Gatazkaren jatorria: 18.mendean britania koloniak zituen ipar amerikako egoaldean, 13 kolonioa, arazoa ekonomian du jatorria koloniek ekonomia sistema propioa garatu, horrez gain tentsio politikoa areagotu Itun koloniala zegoen indarrean autonomia handia zuten, zergen gataxka lortu 1773 britania tea acts aldarrikatu zuen tearen monopolioa bereganatzeko (bostonengo tearen matxinada benganza moduan)
Independentzia guerra:1774an kolonietako ordezkaria filadelfiako lehen biltzarrean bildu ziren, politika alorrean thomas jeffersonek amerikako iraultzaren ideologiak virginiako eskubideen aldarrikapenean idatzi zuen, AEB independentzia aldarrikapen oinarria izan zen . frantziak eta espainak laguntza militarrak eskaini britania ahultzeko....