DBH mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Espainiako Hegemoniaren Amaiera Europan

Hogeita Hamar Urteko Gerra (1618-1648)

Filipe IV.ak Herbehereen aurkako gerra berrabiarazi zuen eta Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648) parte hartu zuen. Espainiak, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren aliatu gisa, printze alemaniar protestanteen aurka borrokatu zuen, Frantziak, aldiz, protestanteen alde egin zuen.

Hegemoniaren Galera Europan

1648an, Westfaliako Bakea sinatu eta Hogeita Hamar Urteko Gerra amaitu zen. Espainiak Herbehereen independentzia onartu behar izan zuen. Itun horren ondorioz, Habsburgoko etxearen hegemonia europarra amaitu zen, eta Frantzia bilakatu zen potentzia hegemoniko berria.

Frantzia: Europako Lehen Potentzia

Luis XIV.aren Monarkia Absolutista

XVII. mendean, Europako monarkak...

Espainiako Trantsizioa: Oinarriak eta Erakundeak

Eskubideak eta Askatasunak

Eskubideei dagokienez, sufragio unibertsala eta norbanakoen eskubideak eta askatasunak onartzen dira: adierazpen askatasuna, biltzekoa eta elkartzekoa, erlijiosoa, besteak beste.

Erakunde Nagusiak

• Monarkia: Estatuko eta armadako buruzagitza.
• Parlamentua: Legeak egiteko arduraduna.
• Gobernua: Parlamentuak aukeratutako presidenteak eta hark izendatutako ministroek osatua.
• Auzitegi Konstituzionala: Konstituzioa betetzen dela kontrolatzen duena.

Lurralde Antolaketa eta Autonomiak

Estatuaren lurralde antolaketari dagokionez, estatuaren batasuna aitortu arren, autonomiaren bidea zabaldu zen. Horrela sortu ziren Espainiako 17 autonomia-erkidegoak. Hau izan zen "café para todos" delako...

Espainiako Trantsizioa: Autonomia Erkidegoen Sorkuntza

Adolfo Suárezen gobernuak demokraziaren arazo nagusietako bat konpondu behar izan zuen: errebindikazio autonomista.

Katalunia

• Suárez harremanetan jarri zen Josep Tarradellasekin, Generalitateko presidentearekin.
• 1977an, dekretu baten bidez, Kataluniako arazoa bideratu zen, Generalitatearen berrezarpenarekin.

Euskal Herria

• Suárezen gobernuak neurriak hartu zituen, baina ez zen normaltasunik lortu.
• Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan behin-behineko erregimen autonomikoa prestatu zen.

Beste Autonomia Erkidegoak

Beste eskualdeei irizpide deszentralizatzailea aplikatzeko bi joera nagusi zeuden:

• Transferentzia autonomikoak murriztearen aldekoak.
• Katalunian eta Euskal Herrian hasitako prozesua Estatu osora hedatzearen

POTENTZIA HANDIAK

XIX.MENDEAREN BIGARREN ERDIAN:

-LIBERALISMOA eta autoritarismoa Europan: 1)sistema politiko autoritarioak (Alemania, Austria-Hungaria): -Monarka bat zegoen botere guztiekin. –Parlamentua botererik ez. –Armadak pisu handia zuen gizartean. –Etnia eta cultura aniztasuna zegoen. –Herritarrek eskubide gutxi zituzten. 2)sistema politiko liberalak (BH eta Frantzia): -Botere-banaketa zegoen. –Herritarrek eskubide berriak. –Sufragio eskubidea gizonentzat zegoen. –Alderdi sozialistak parlamentuan zeuden. –Potentzia handiak XIX.mendearen bigarren erdian hazi ziren. –ESTATU batuak, potentzia berri baten sorrera: -Kolono zuriek indioen lurrak okupatu zituzten. Mendebaldearen konkista, indioak erreserbetan egotea egin zuen....

1931ko apirilaren 14an II. Errepublika aldarrikatu zenean, erregimen-aldaketak itxaropen handia sortu zuen euskaldunengan autonomia-estatutu bat lortzeko. Gorte Konstituziogileak osatzeko eta konstituzio berria egiteko hauteskundeetarako deia egin zen. Ekainaren 28an egin ziren, eta errepublikar ezkertiarrek eta sozialistek lortu zuten gehiengo osoa. Euskal Herrian bakarrik irabazi zuten eskuineko alderdiek. EAJ berehala hasi zen Errepublikako gobernuarekin elkarrizketetan autonomia eskatzeko. Ez zen onartu 1936ra arte, Gerra Zibilean, gobernu errepublikanoak EAJren beharra izan zuen arte. Baina gutxi iraun zuen, Frankok indargabetu zuelako.

II. Errepublika Garaia: Autonomia Proiektuak

Errepublikaren garaian autonomia prestatzen hasi ziren. Nazionalisten...

Eragileak

• Tsarren gobernu autokratikoa
• Gaizkiegon orokorra eta pozik eza (politika, ekonomia eta gizartean)

1905

• Gaizkiegon orokorra, Japoniaren aurkako gerra, Errusiaren porrota eta iraultza
• Ondorioz, Parlamentua (Duma) sortu eta erreformak egin, baina autokraziari eutsi

1917

• Lehen Mundu Gerraren eta Errusiaren porrotaren ondorioz, iraultza bikoitza (burgesa eta boltxebikea)

1918

• Boltxebikeek Alderdi Komunista deitu
• Errusiak Alemaniarekin Brest-Litovskeko Ituna sinatu, gerratik atera eta konstituzioa onartu

1921

• Leninek botere politiko guztia lortu eta Gerra Zibila bukatu

1922

• Erakunde politikoa eratu (Errusia eta Asiarekin) eta SESB sortu

1927

• Etapa berri bat hasi: Stalinismoa eta sistema politiko totalitarioa ezarri

1917ko Iraultzen Konparaketa

Iraultza Burgesa

1.2 Testuaren Analisia

Lexikoari dagokionez, aipatzekoa dugu:

• Konstituzioa: estatu baten antolamendua arautzen duen lege gorena.
• Fernando VII.a: Espainiako erregea erbestean, Espainian bertan Jose I.a dagoelako.
• Gorte Nagusiak: herritarren ordezkariez osatutako botere legegilea duen erakundea da.

• 1. art.→ Espainiako nazioa bi hemisferioetako espainiar guztien batasuna da.
• 3. art.→ Subiranotasuna: herriak boterea dauka.
• 8. art.→ Zergak ordaintzeko berdintasuna.
• 12. art.→ Estatu konfesional katolikoa da onartzen den bakarra.
• 14. art.→ Monarkia konstituzional heredagarria dago gobernu bezala.
• 15, 16, 17. art. → Botere banaketa dago. Botere legegilea Gorteek dute; botere betearazlea erregeak; eta judiziala auzitegiek dute.
• 371. art.→ Bakoitzak

Bide batez, konstituzio hau defendatzeko, hiri askotan Milizia Nazionala sortu zuten, liberalismoa armekin defendatzeko taldeak.

Konstituzioa, beraz, Espainiako Erresuma modernizatzeko eta indartzeko tresna bat izan zen. Ia inoiz ez zen indarrean egon, 1812an atera zutenean gerra baitzegoen eta Fernando VII.ak, 1814an Espainiara itzuli zenean, ez baitzuen onartu. Kontuan hartu behar da penintsulako herri gehienak liberalismoaren aurka zeudela. Baina Espainiako klase agintarien sektore zabal batentzat Cadizko Konstituzioa erreferente bat izan zen, derrigorrez bete beharreko programa bat erresuma modernizatzeko eta indartzen ari ziren Frantziaren eta Ingalaterraren parean jartzeko. Espainia estatu indartsu bihurtzeko tresna ezinbestekotzat jotzen...