Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

C) Kapitalen Inbertsioa Industrian: Bizkaiko Industrializazioa (1880)

1880ko hamarkadan industrializazioari hasiera eman zitzaion. Prozesu horretan, kontzentrazio geografikoa eta sektoriala gertatu zen, baita immigrazio handia ere.

Siderurgiaren Garapena eta Protekzionismoa

Siderurgiaren arloan, 1902an Altos Hornos de Vizcaya sortu zen. Enpresa honek Ingalaterrako teknologia erabiltzen zuen eta bere merkatu nagusia penintsula barnean zegoen. Sektoreak protekzionismoa behar zuen, eta hori lortzeko, Chavarri buru zela, lege protekzionista bat bultzatu zen. 1891n, Cánovas Arantzelak lortu zuen helburua.

Protekzionismoaren eta Librekanbismoaren arteko Dilema

Espainiako ekonomia protekzionismoaren eta librekanbismoaren arteko dileman murgilduta zegoen:...

Euskadiko Industria Iraultza

Sarrera: Euskadik XIX. mendearen erdirarte gizarte nekazari eta tradizionala zuen, eta hiriak ekonomia uharte modukoak ziren, non ideia berriak, aldaketak eta berrikuntzak onartzen ziren. Industria iraultzarekin batera, gizarte egitura aldatu egin zen, gizarte klase berri bat sortuz eta burgesiak zuzenduz modernizazio prozesua.

Milaka izan ziren etorkinak; exodo handi bat sortu zen nekazal guneetatik hirietara. Alderdi politiko berriak eta sindikatuak sortu ziren. Industrializazio prozesu osoan Bizkaiak hartu zuen aurrera, baldintza hoberenak baitzituen. Mende amaieran Gipuzkoa ere sartu zen, eta Araba ez zen industrializatu XX. mendera arte.

Bizkaiko Industrializazioa

Industrializazioa batez ere Ibaizabal inguruan...

Gaia: Industrializazioa

Nekazaritza-jarduerak

Nekazaritza sektore nagusia zen Espainian. Biztanleriaren % 64ak lehen sektorean lan egiten zuen. Arazo nagusia jabetzaren egitura zen: hegoaldean, lurrak aristokrata eta burgesen esku zeuden; iparraldean, berriz, jabetzak txikiagoak ziren, minifundismora iritsi arte. Lur-jabe txikiek emigratu egin zuten.

Zerealen produkzioak behera egin zuen, atzerriko garia merkeagoa zelako eta konpetentzia zegoelako. Hala ere, 80ko hamarkadatik aurrera produkzioa handitu zen. Olioaren esportazioa eta fruta-arbolen zein lur ureztatuen landaketa nabarmen igo ziren.

Industria-garapena eta lurraldeen arteko desoreka

Berrezarkuntzaren garaian, industria hiri inguruetan jartzeko joera areagotu zen, batez ere Katalunian...

Maria Cristinaren Erregealdia eta Berrezarkuntza (1885-1902)

Cánovas eta Sagasta: Txandakatze Politikoa

• 1885: Pardoko Ituna: Cánovas eta Sagasta arteko txandakatzea indartzeko.

Liberalen Gobernuak (1885-1890)

• Egonkortasuna mantentzeko nahia.
• Ekonomia: Burdinbideak eta legeak ekonomia garatzeko.
• 1887: Sindikatuen askatasuna.
• 1890: Gizonezkoen sufragio unibertsala.
• Kode Zibila eraberritu.

Aurkariak eta Gizarte Mugimenduak

• Aurkariak: Karlistak, Errepublikanoak, Langile Mugimenduak.

Kontserbadoreen Gobernuak (1891tik aurrera)

• Aldaketak politikan, krisi ekonomikoa.
• 1891: Protekzionismoa.
• Tentsio soziala, anarkismoa.
• Langile mugimendua.
• Nazionalismoak.

Nazionalismoen Gorakada

• Katalunian: Mugimendu indartsua.
• Euskal Herrian:
  • Donostian, Sagasta zegoela, foruen aldeko

Alfontso XIII.aren Erregealdia (1902-1931): Espainia 1900ean

Espainia 1898ko hondamenditik berreskuratzen ari zen, baina gizarte-desoreka handia zen nagusi. Biztanleriaren %60a nekazaritzan aritzen zen oraindik, eta jauntxokeriak eta klientelismoak bere horretan jarraitzen zuten, faboreak trukatuz botoak eta lanpostuak lortzeko. Erdi klasea, berriz, indartuz joan zen, profesio liberaletan, merkataritzan eta jabetzan aritzen zirenak, biztanleriaren %25-30 osatuz.

Erregimenaren Bilakaera

Arazo Politiko Nagusiak

1902an, Alfontso XIII.a errege izendatu zuten, oso gaztea zelarik. Berrezarkuntza sistemak aurrera jarraitzeko, hainbat arazo konpondu behar ziren:

• Sistema politikoari zilegitasuna eman behar zitzaion, oligarkiak kontrolatzen baitzuen.
• Behe-

1876ko uztailaren 21eko Legea: Euskal Foruen Deuseztapena

1876ko uztailaren 21ean idatzitako legea da, beraz, testu juridikoa dela esan genezake. Espainiako Gorteek idatzitakoa eta erregeak berretsitakoa izan zen. Erregeak, Gorteek agindutako legea berretsi eta Euskal lurraldeko foruak deuseztatzen zituzten artikuluak onartu zituen. Dokumentu historiko eta publikoa da, 1876ko uztailaren 25ean Madrilgo Gazetan argitaratu zelako.

Lehen Gerra Karlista eta Foruen Egoera

1833an, Fernando VII.a hiltzean, Lehen Gerra Karlista hasi zen. Alde batetik, Isabel II.aren aldeko isabelinoak zeuden, ideia liberalak zituztenak. Bestetik, Karlos Maria Isidro, Fernando VII.aren anaiaren aldeko absolutistak zeuden. Haiek Euskal Foruen alde zeudenez, euskal herritarrek...

Alfontso XIII.aren Erregealdia (1923-1931): Primo de Riveraren Diktadura

1923tik 1930era bitartean, Miguel Primo de Riveraren diktadura izan zen nagusi Espainian. Militarrek hartu zuten boterea estatu-kolpe baten bidez, baina ez zen indarkeria larria izan. Diktadura honek hainbat arazo ekarri zituen, hala nola kale istiluak eta ekonomiaren gaineko kontrola.

Hartutako neurrien artean, honako hauek nabarmentzen dira:

• Konstituzioa indargabetu eta Gorteak desegin ziren.
• Militarrak jarri ziren kargu publikoetan, hala nola udaletxeetan eta diputazioetan.
• Union Patriótica alderdi legal bakarra sortu zen.

Gobernuaren osaera honela banatu zen:

• 1923-1925: Militarrak izan ziren gobernuan, Primo de Riveraren aholkularitzapean.
• 1925-1930: Zibilak izan ziren boterean,

Frankismoaren sorrera

1939ko apirilaren 1ean amaitu zen Gerra Zibila, eta nazionalen garaipenak botere absolutua eman zion Frankori.

Espainia Berria: Frankismoaren ezaugarriak

Frankismoa gobernu pertsonala ez ezik, sistema politiko eta soziala ere bazen. 36 urteko diktadura pertsonala izan zen, eskubideak eta askatasunak urratu zituena. Ideologia landu gabea zen (hasieran sinbolo, lege eta erakunde faxistak erabili zituen, eta batzuk iraun zuten, beste batzuk desagertu egin ziren, batez ere II. Mundu Gerra galdu ondoren).

Konstituziorik, alderdi politikorik eta eskubide zibilik gabeko estatua zen, legezkotasun demokratikorik gabea. Gabezia hori konpontzeko, oinarrizko legeak ezarri ziren:

• Gorteak Eratzeko Legea (1942)
• Espainiarren Forua (1945): espainiarren

Bizkaiko Industrializazioaren Ezaugarriak (1841-1898)

Euskal Herrian garatu zen lehen industrializazio prozesua izan zen, XX. mendearen hasieran amaitu zena.

Industrializazioaren ezaugarri nagusiak

Industrializazio horren ezaugarrienetako batzuk hauek izan ziren:

• Siderurgiaren sektorean bakarrik eman zen, lurralde historiko guztietan industria molde komunak egotea ekarri zuena.
• Ekonomiaren egiturazko ahultasun erlatiboa suposatu zuen, sektore bakarraren garapenak ekonomia osoa baldintzatuz.

Lehen Urratsak eta Porrotak (1841-1857)

Lehenengo saioak 1841ean eman ziren, bilbotar burges merkatari batek Estatuko Lehen Elkarte Anonimoa sortu zuenean, Boluetako Santa Ana eta lehen labe garaia sortuz. Geroago, beste burges talde batek Ibarra taldean inbertitu...

Artikuluaren Interpretazioa

3. artikuluan adierazten da estatuak politika interbentzionista aplikatuko duela enpresa hauetan. Hau esan nahi du enpresaren barne-erabakietan esku hartuko duela eta enpresa horren nagusiekin harreman zuzena mantenduko duela. Enpresak aurrera egiten badu, estatuak enpresa horretan parte hartzeari utziko dio.

Testuinguru Historikoa (Frankismoa)

• Aurrekariak: Frankismoa (definizioa eta gizarte oinarriak).
• Gertakariak: Ekonomia autarkikoa eta autarkia ezartzearen arrazoiak.
• Ondorioak: Autarkiaren ondorioak.

Testua: Europako Mugimenduaren Kongresua (1962)

Testuaren Ezaugarriak

Testu hau historikoa, azalpen-argudiozkoa eta politikoa da. Mendebaldeko Alemanian idatzi zen, 1962ko ekainaren 7 eta 8an. Publikoa da, nazioarteko hedapena...