Estatu Liberalaren Eraikuntza Espainian (1833-1868)

Fernando VII.aren Osteko Trantsizioa eta Erregeordetzak

Estatu liberalaren eraikuntza Fernando VII.a hil ostean hasi zen, trantsizio garaia eta gerra zibil batekin (*Lehen Karlistaldia*). Maria Kristina Elisabeten erregeorde bihurtu zen.

Liberalen Korronteak: Moderatuak eta Progresistak

Bi korronte liberal nagusi zeuden:

• Moderatuak: Absolutismoaren eta herriaren subiranotasunaren arteko oreka bilatu zuten, erregeari botere handia emanez eta sufragio zentsitarioaren alde eginez.
• Progresistak: Parlamentuaren alde egin zuten, Cadizko Konstituzioa (1812) oinarri hartuta eta erreforma sakonen alde eginez.

Maria Kristinaren Erregeordetza (1833-1840)

Maria Kristinak Gorteetarako deia egin zuen. Martínez de la Rosak Gutun Aitortua (Estatutu Erreala) ezarri zuen. 1837-1840 bitartean, moderatuek hauteskundeak irabazi zituzten, baina matxinada progresistak Espartero boterera eraman zuen.

Esparteroren Aldia (1840-1843)

Progresistak zeuden buruan. Desamortizazioen ondorioz, Vatikanoarekin harremanak galdu zituzten. Maria Kristina Parisen azpijokoan aritu zen, eta Bartzelonako egoeraren ondorioz, herrialde guztia haren kontra zegoenez, Esparterok tronuari uko egin behar izan zion.

Isabel II.aren Adin Nagusitasuna (1844-1868)

Hamarkada Moderatua (1844-1854)

Bravo Murillo presidentea zen, baina Narváezek agintzen zuen. Progresistak zapaldu zituzten eta Guardia Zibila sortu zen nekazariak kontrolatzeko. Helburua estatu zentralizatu eta uniformea sortzea zen. 1845eko Konstituzioa ezarri zen, ezaugarri hauekin:

• Subiranotasun partekatua.
• Askatasun katolikoa.
• Sufragio zentsitarioa.
• Desamortizazioak eten.

Bravo Murilloren gobernuak (urtebete) zor publikoa murriztu eta Vatikanoarekin Konkordatua sinatu zuen. 1852ko Konstituzioa aldatzeko saiakerak porrot egin zuenez, dimititu egin zuen. Korrupzioak moderatuen zatiketa ekarri zuen.

Biurteko Progresista (1854-1856)

O'Donnellen pronuntziamenduak, ideia progresista eta errepublikanoekin, iraultza ekarri zuen. Espartero itzuli zen. Zor publikoaren arazoak eta matxinada karlistek Espartero dimititzera behartu zuten.

Batasun Liberalaren Nagusitasuna (1856-1868)

O'Donnellen Batasun Liberalaren nagusitasuna ezarri zen. Aurreko lege batzuk ukatu eta 1845eko Konstituzioa ezarri zen berriro. Inprenta Legearen eta desamortizazioen legeen jarraipena egin zen. O'Donnell kendu eta Narváez jarri zen. Krisiaren ondorioz, O'Donnell boterera itzuli zen lau urtez. Joera progresista izan arren, 1845eko Konstituzioa ukitu gabe mantendu zuen eta desamortizazioak berriz jarri zituen martxan.

1868ko Iraultza eta Erreginaren Erbesteratzea

Gobernuaren desegonkortasunaren eta krisi ekonomikoaren ondorioz, Prim jeneralaren matxinada piztu zen. Progresistek eta demokratak Ostendeko Ituna sinatu zuten erregina kanporatzeko. Narváez eta O'Donnell hil ondoren, Cadizen pronuntziamendua gertatu zen, eta Isabel II.ak atzerrira alde egin behar izan zuen.