XIX. Mende Amaierako Espainia: Berrezarkuntza, Krisiak eta Maroko

Maria Cristinaren Erregealdia eta Berrezarkuntza (1885-1902)

Cánovas eta Sagasta: Txandakatze Politikoa

• 1885: Pardoko Ituna: Cánovas eta Sagasta arteko txandakatzea indartzeko.

Liberalen Gobernuak (1885-1890)

• Egonkortasuna mantentzeko nahia.
• Ekonomia: Burdinbideak eta legeak ekonomia garatzeko.
• 1887: Sindikatuen askatasuna.
• 1890: Gizonezkoen sufragio unibertsala.
• Kode Zibila eraberritu.

Aurkariak eta Gizarte Mugimenduak

• Aurkariak: Karlistak, Errepublikanoak, Langile Mugimenduak.

Kontserbadoreen Gobernuak (1891tik aurrera)

• Aldaketak politikan, krisi ekonomikoa.
• 1891: Protekzionismoa.
• Tentsio soziala, anarkismoa.
• Langile mugimendua.
• Nazionalismoak.

Nazionalismoen Gorakada

• Katalunian: Mugimendu indartsua.
• Euskal Herrian:
  • Donostian, Sagasta zegoela, foruen aldeko manifestazioa.
  • 1893: Gamazada matxinada, “Hitzarturiko Legea” kendu nahian.
  • 1895: EAJ (PNV) sortu eta Ikurrina sortu.

1898ko Krisiaren Aurrekariak eta Ondorioak

• 1895: Kuba: Baireko Garrasia (Grito de Baire).
• 1897: Cánovas hil.
• 1898: Kubaren independentzia, 98ko Belaunaldia, Erregenerazionismoa.

Mende Amaierako Krisia: Erregenerazionismoa eta 98ko Belaunaldia

Krisiaren Ezaugarriak

• Espainiari kritika, pesimismoa gailendu zen.
• Bi mugimendu sortu ziren: Erregenerazionismoa eta 98ko Belaunaldia.

Erregenerazionismoa

• Espainian gizartea eta politika berritu, garbitu, 'birsortu' (rejeneratu) eta txandakatzearekin amaitzeko nahia.
• Berrezarkuntzari kritika.
• 1898ko krisiaren ondoren: Mugimendu kultural bat hasi zen: ongibideratzaileak.
• Sistema demokratikoaren alde.
• Arazoak: Analfabetismoa, jauntxokeria, latifundismoa.
• Konponbidea: Eskola eta despentsa.
• 98ko Belaunaldiak baino erantzun objektibo, positibo eta aktiboagoa eskaini zien arazoei.
• Ordezkari nagusia: Joaquín Costa. Egoera kritikatu zuen idazle, politikari, legegizon, ekonomilari eta historialari espainiarra izan zen, erregenerazionismoaren buru.

98ko Belaunaldia

• Espainia kritikatu zuten.
• Erregenerazionismoan oinarritu ziren, ikuspegi artistiko eta pesimistagoa eskainiz.
• Ordezkariak: Unamuno, Azorín, Baroja, Zuloaga.
• Gizartea eta politika berritu, garbitu eta 'birsortu' (rejeneratu) beharra azpimarratu zuten.

Marokoko Krisia eta Espainiaren Kolonialismoa

Marokoren Egoera eta Europaren Interesak

• Koloniak galtzean, interesa Marokon jarri zen. Antikolonialistak ere baziren.
• Europaren interesak:
  • Estrategikoak: Ingalaterrak Gibraltar, Frantziak Aljeria eta Tunisia, Alemaniak Frantziaren boterea murriztea nahi zuen.
  • Ekonomikoak: Aberastasuna meategietan, trenbideak eta portuak eraikitzeko aukera.

Bilakaera eta Gertaera Nagusiak

• 1906: Algeciraseko Konferentzia.
• 1912: Akordioak berrikusi ziren: Espainiaren eremua txikitu zen, zailtasunak okupatzeko, Marokon presentzia handia, jendea aurka.
• 1912-1921: Gauzak geldirik egon ziren.
• 1921: Annualgo Hondamendia: Lurraldeak galdu ziren, Melilla arriskuan.
  • 14.000 hildako.
  • Erregeari erantzukizunak eskatu zitzaizkion.
  • Haserrea.
• 1925: Alhucemaseko Lehorreratzea: Primo de Rivera frantsesekin batera garaile, Espainian poztasuna.
• 1927: Sanjurjorekin gerra amaitu zen.

Marokoren Independentzia eta Deskolonizazioa

• 1956: Marokoren independentzia.
• 1968: Ginea independizatu zen.
• 1976: Saharatik alde egin zen.