Frankismoa Espainian: Diktadura eta Haren Oinarriak

Frankismoaren sorrera

1939ko apirilaren 1ean amaitu zen Gerra Zibila, eta nazionalen garaipenak botere absolutua eman zion Frankori.

Espainia Berria: Frankismoaren ezaugarriak

Frankismoa gobernu pertsonala ez ezik, sistema politiko eta soziala ere bazen. 36 urteko diktadura pertsonala izan zen, eskubideak eta askatasunak urratu zituena. Ideologia landu gabea zen (hasieran sinbolo, lege eta erakunde faxistak erabili zituen, eta batzuk iraun zuten, beste batzuk desagertu egin ziren, batez ere II. Mundu Gerra galdu ondoren).

Konstituziorik, alderdi politikorik eta eskubide zibilik gabeko estatua zen, legezkotasun demokratikorik gabea. Gabezia hori konpontzeko, oinarrizko legeak ezarri ziren:

• Gorteak Eratzeko Legea (1942)
• Espainiarren Forua (1945): espainiarren eskubideak jaso eta estatu konfesional katolikoa ezarri zen.
• Erreferendum Nazionalaren Legea (1945): gobernuaren erabakiak herri kontsultara aurkezteko aukera ematen zuen.
• Ondorengotza Legea (1947): Espainia erresuma zela jasotzen zuen eta "uztailaren 18ko mugimendu nazionalaren" printzipioen mende zegoela.
• Mugimendu Nazionalaren Printzipioei Buruzko Legea (1958)
• Estatuaren Lege Organikoa (1967): estatuaren egitura juridikoa osatu zuen eta horrekin prozesu "konstituziogilea" amaitu zen.

Estatuaren egitura

Frankok botere absolutua zuen, armadaren jeneralisimoa zen, eta estatuko, gobernuko eta alderdi bakarreko burua. Horregatik, Elizak, prentsak eta estatuko erakundeek goraipatu egiten zuten. Jainkoaren eta historiaren aurrean bakarrik zen erantzule, botere horrek izaera probidentziala zuela esanez. Erregimenaren joera ideologiko, doktrinal eta politiko egitura Mugimendu Nazionalean jaso zen. Gorteak Francoren esanetara zeuden.

Lan arloko legeria

1938an Lanaren Forua onartu zen, Italiako eredu faxistan oinarritutako sindikalismo bertikala ezarriz (sindikatu bakarra, Falangeren eskuetan, korporatiboa eta nahitaezkoa). Kaleratzeko askatasuna debekatu zen.

Erregimenaren oinarri ideologikoak

Erregimenaren oinarri ideologikoak hiru zutabe nagusi zituen:

• Armada: Erregimenaren bizkarrezurra zen, beti leiala. Hau baliatu zen ordena mantentzeko, eta ministro asko militarrak ziren.
• Eliza: Kolpea onetsi eta legitimotasun moral eta espirituala eman zion. Francoren garaipena Elizarena ere bazen. Botere eta eragin handia zuen, eta Elkarte Katoliko Nazionalak eta Opus Dei sortu ziren. Erregimena katolikoa zela argudiatu zen Vatikanoaren babesa lortzeko.
• Falangea: Francok bere agintaritzara moldatu zuen Primo de Riveraren doktrina. Hau funtsezkoa zen politikoki eta ideologikoki, eta giza baliabideak erabili zituen 1936ko idealei eusteko.

Gizarte oinarriak

Francoren diktadurak burgesiaren, lurjabeen eta negozio gizonen babesa izan zuen, baita erdi klasearena ere. Monarkikoen artean bi talde zeuden:

• Karlostak (arazo handirik sortu ez zutenak)
• Don Juanen aldekoak

Erbestea

Errepublikaren defendatzaileek, milioi erdi inguruk, Frantziara eta Hego Amerikako esparruetara alde egin zuten. Indultuei esker, 200.000 inguru itzuli ziren, eta batzuk nazismoaren aurka borrokatu ziren.

Errepresioa

Francoren erregimenak errepresio gogorra ezarri zuen, hainbat legeren bidez:

• Erantzukizun Politikoen Legea (1939ko otsailean): frankismoaren aurka egon zirenak zigortzeko, baita Asturiasekoa ere.
• Masoneria eta Komunismoaren Errepresio Legea (1940)
• Estatuaren Segurtasunari Buruzko Legea (1941)

Oposizioa

Francoren erregimenaren aurkako oposizioa bi bide nagusitan garatu zen:

• Erresistentzia armatua: Anarkistek eta komunistek ekintza armatuak egin zituzten landa eremuetan, baina biztanleriaren parte-hartzea txikia izan zen. Terrorismoaren Legea ezarri zen hauen aurka.
• Klandestinitatea: Erbestean zeuden alderdiek barruan jarduteko sareak sortu zituzten, unibertsitateetan eta sindikatuetan sartuz. Apurka-apurka protesta ekintzak ugaritu ziren. 50eko hamarkadatik aurrera, ikasleen mugimendua Francoren aurkako sinbolo bihurtu zen.

Autarkia ekonomikoa

Autarkia ekonomia berpizteko Italiako eredu faxistan oinarritutako politika zen, autosufizientzia bilatzen zuena. Politika nazionala eta interbentzionista zen, 1941ean hasita. Zenbait enpresa publiko sortu ziren (Iberia, Endesa, Enasa). Nekazaritza oso kaltetua izan zen (laguntza gutxi, atzerapena, erreforma ez).

Autarkiaren ondorioak

Autarkiaren ondorioak negatiboak izan ziren: ez zen aurreko bizimaila berreskuratu, Espainiak ez zituen baliabideak (ez iturriak, ez lehengaiak), eta inflazioa eman zen lehiarik ez zegoelako. Nekazaritza ekoizpena baxua zen, goseteak gertatu ziren, eta biztanleria osoa pobrezian bizi zen. Arrazionamendua ezarri zen egoera oso gogorra zelako.

Erregimenaren nazioarteko irekitzea

Francoren erregimena bakartuta zegoen 40ko hamarkadan, baina 50eko hamarkadan, Gerra Hotzaren ondorioz, Franco aliatu antikomunista bihurtu zen, eta Estatu Batuekin lankidetzan aritu zen.