Euskadiko Trantsizioa (1975-1980): Gernikako Estatutua eta Lehen Jaurlaritza

Euskadiko Trantsizio Politikoa (1975-1980)

Trantsizioaren hasiera: Indarkeria eta Gatazkak

Franco hil ondoren, ETAren atentatu kanpainek eta eskuin muturreko taldeen ekintzek baldintzatu zuten trantsizio politikoa Euskadin. Gainera, gizarte eta lan gatazka ugari izan ziren, herritarrek askatasun publikoak eskatzen zituztelako.

1976an, trantsizioko gertaerarik odoltsuenetakoak gertatu ziren Gasteizen eta Nafarroan:

• Gasteizko martxoak 3: Poliziak bost langile hil zituen tiroka manifestazio batean.
• Jurramendiko gertaerak: Nafarroan, Jurramendiko kontzentrazio karlistan bi pertsona hil ziren.

Erakundeak sortzea eta Estatutuaren Proiektua

Erreforma Politikorako Legearen gaineko erreferenduma eta lehen hauteskunde demokratikoak egin ondoren, Euskal Legebiltzarkideen Batzarra osatu zen. Batzar hori Euskadiko zein Nafarroako diputatu eta senatariek osatzen zuten, UCDko legebiltzarkide nafarrek izan ezik, ez baitzeuden ados Nafarroa eta Euskadi autonomia berean egotearekin.

1978ko urtarrilean, Euskal Kontseilu Nagusia (EKN) osatu zen. Azaroan, EKNk estatutu proiektua prestatzeko parlamentu biltzarra antolatu zuen. PSEk, EEk eta UCDk testuaren alde sinatu zuten; APk eta HBk, berriz, kontra.

1978ko Konstituzioa eta Euskal Alderdi Nazionalistak

1978an Konstituzioa idatzi zen, eta Euskadiko alderdi nazionalistek ez zuten haren alde bozkatu:

• EAJ-PNV: Abstentzioaren aldeko kanpaina egin zuen, ez zituelako euskal lurraldeen eskubide historikoak jasotzen.
• HB eta EE: Ezezkoaren aldeko kanpaina egin zuten.

Gernikako Estatutuaren Onarpena (1979)

Estatutu proiektua 1978ko abenduaren 29an aurkeztu zen Gorteetan. Hasieran, UCD kontra agertu zen, Konstituzioan xedatutakotik harago joaten zelako.

1979ko hauteskunde orokorretan eta udal hauteskundeetan boto abertzalea izan zen nagusi. Ondorioz, UCDren jarrera malgutu egin zen, eta estatutua lortzeko negoziazioak areagotu ziren.

1979ko urriaren 25ean, Gernikako Estatutua onartzeko edo baztertzeko erreferenduma egin zen. APk kontra eta HBk abstentzioaren alde egin zuten, baina beste alderdi politiko guztiak alde agertu ziren. Erreferendumean parte hartu zutenen %90ek alde bozkatu zuen.

Estatutu Berriaren Ahalmen Nagusiak

Estatutu berriak ahalmen garrantzitsuak zituen, besteak beste:

• Kontzertu Ekonomikoa.
• Ordena publikoa antolatzeko ahalmena (Ertzaintzaren bidez).
• Elebitasuna.
• Komunikabide publikoak (EITB).
• Osasun eta hezkuntza zerbitzuak.

Lehen Eusko Jaurlaritza (1980)

1980ko martxoan, lehen autonomia hauteskundeak egin ziren. EAJ-PNV izan zen garaile, eta demokraziako lehen Eusko Jaurlaritza osatu zen. Carlos Garaikoetxea izendatu zuten lehendakari.