Frankismoa, Trantsizioa eta Gernikako Estatutua: Gako Nagusiak

Frankismoaren Oinarri Ideologikoak eta Legeak

Francoren diktaduraren oinarri ideologikoak honako hauek ziren:

• Nazionalismo espainiarra
• Nazional-sindikalismoa
• Nazional-katolizismoa
• Antiliberalismoa eta antikomunismoa

Erregimenaren zutabe nagusiak Armada, Eliza eta hainbat gizarte-talde izan ziren. Boterea egituratzeko, Funtsezko Legeak izenekoak promulgatu ziren:

• Lanaren Forua
• Gorteak Eratzeko Legea
• Espainiarren Forua
• Erreferendum Legea
• Estatuko Buruzagitzarako Ondorengotza Legea
• Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea
• Estatuaren Lege Organikoa

Garapen Ekonomikoa eta haren Arazoak (1957-1975)

1960ko hamarkadan, Espainiak hazkunde ekonomiko handia izan zuen, hainbat faktorek bultzatuta:

• Nazioarteko egoera ekonomiko ona.
• Atzerriko kapitalen etorrera masiboa.
• Turismoaren gorakada.
• Lan-esku oso merkea.
• Estatuak sektore publikoan egindako inbertsio handiak.

Hala ere, eredu ekonomiko horrek desoreka eta arazo larriak sortu zituen:

• Sektoreen arteko desorekak: biztanleria landa-eremuetatik industria-guneetara joan zen masiboki (landa-exodoa).
• Eskualdeen arteko desorekak: garapena Euskadi, Katalunia eta Madril bezalako guneetan kontzentratu zen.
• Gizarte-zerbitzu eskasak eta sistema fiskal bidegabea.
• Ingurumenaren hondamendia.
• 70eko hamarkadako krisiarekin, turismoak eta emigrazioak behera egin zuten, eta langabezia nabarmen hazi zen.

Diktaduratik Demokraziarako Bidea: Trantsizioa

Franco hil ondoren, aldaketa politiko sakonak hasi ziren. Lehenengo gobernuen neurri nagusiak hauek izan ziren:

• Preso politikoei amnistia ematea.
• Erakunde politikoak despenalizatzea.
• Ordena Publikoko Auzitegia (TOP) kentzea.
• Greba eskubidea onartzea.
• Mugimendu Nazionala desegitea.
• Ikurrina legeztatzea.

1977an Moncloako Itunak sinatu ziren, krisi ekonomikoari aurre egiteko. Helburu nagusiak inflazioa murriztea eta Finantza Publikoa nahiz lan-merkatua eraberritzea ziren.

1978ko Espainiako Konstituzioa

Erreferendumean onartutako Konstituzioak estatu eredu berri bat ezarri zuen:

• Estatu mota: Monarkia konstituzionala, parlamentarioa eta oinordekotzakoa.
• Botere banaketa: betearazlea, legegilea eta judiziala.
• Subiranotasun nazionala eta sufragio unibertsala.
• Lurralde antolaketa: Nazionalitateak eta eskualdeak onartu ziren, baina Espainiaren batasun zatiezina azpimarratuz. Probintziek Autonomia Erkidegoak eratzeko eskubidea zuten.
• Hizkuntzak: Gaztelania hizkuntza ofizialtzat ezarri zen.
• Aniztasun politikoa eta alderdi politikoak onartu ziren.
• Indar Armatuei subiranotasuna defendatzea egokitu zitzaien.
• Estatu ez-konfesionala aldarrikatu zen.
• Giza eskubideak eta askatasunak bermatu ziren, heriotza-zigorra kenduz.

Euskal Autonomia Estatutua: Gernikako Estatutua

1978an, Eusko Legebiltzarkideen Batzarrak Gernikako Estatutua idatzi zuen. Bertan, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoak Autonomia Erkidegoa osatzeko eskubidea jasotzen da.

Ezaugarri Nagusiak

• Ikurrak: Ikurrina bandera ofizial gisa onartu zen, Herrialde Historikoetako banderekin batera.
• Hizkuntzak: Euskara eta gaztelania hizkuntza ofizial bihurtu ziren.
• Botereak: Botere banaketa propioa ezarri zen: Legebiltzarra (legegilea), Jaurlaritza (betearazlea) eta Justizia Auzitegi Nagusia (judiziala).
• Eskumenak: EAEk eskumen esklusiboak bereganatu zituen hainbat arlotan, hala nola nekazaritzan, arrantzan, ehizan eta kulturan.
• Segurtasuna: Polizia propioa (Ertzaintza) antolatzeko eskumena jaso zuen, pertsonak eta ondasunak babesteko eta ordena publikoa mantentzeko.

Gainera, Lurralde Historikoen Legea onartu zen, foru-aldundien eskumenak arautzeko.