Frankismoaren Sorrera, Krisia eta Oposizioa

Frankismoaren Sorrera eta Oinarriak

Espainiako Gerra Zibilan parte hartu ondoren, Espainiaren kontrola Francoren esku geratu zen. Francok ospe handia zuen errepublika garaian eta Afrikako Armadako buru izateagatik. Francok ez zuen oztoporik izan bere ibilbide militarrean.

Matxinatuek eta Ideologia

Matxinatuek Eliza hierarkikoarekin eta apaizekin bat egin zuten, eta propaganda lan itzela egin zuten. Bere oinarri ideologikoak beste iturri batzuetatik etorritako ideia laburtuak ziren, hala nola FET-JONS (Falange Española Tradicionalista y de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista), eta antikomunismoa ezarri zuten.

Oinarri Politikoak

• Francok bere burua buruzagi izendatu zuen.
• Autonomiak desagerrarazi zituen.
• Hizkuntza bakarra ezarri zuen.

Estatu kolpearen alde zeudenen laguntza jaso zuen (militarrak, apaizak, etab.).

Sistemaren Krisia eta Frankismoaren Amaiera (1959-1975)

1959tik 1975era, sistemak krisi larria izan zuen. 1969an, Francoen osasuna ez zen oso ona, eta politikatik baztertu zen, Carrero Blanco ordezko izendatuz. 1973an, ETAk Carrero Blanco hil zuen, eta Arias Navarro buru bihurtu zen. Gorteetan programa hitzaldia eman zen. Krisia mundu osoan zegoen.

Frankismoaren Amaiera

Franco 1975ean hil zen, eta haren ordez Juan Karlos I.a Espainiako errege izendatu zen. Frankismoaren amaiera azkartu egin zuten politika eta sozioekonomiaren egoera txarrak eta kanpoko presio handiek.

Erregimenaren Oposizioa

Erregimenaren aurkako oposizioa hasieratik ezarri zen, kanpokoa eta barnekoa.

Oposizio Motak

• Barne oposizioa: Alderdi Komunistakoek osatzen zuten eta zapalkuntza gogorra jaso zuten.
• Kanpo oposizioa: Bigarren Mundu Gerran Aliatuak garaile izan ondoren, gobernu errepublikanoa erbestean sortu zen.

50 eta 60ko Hamarkadak

50eko hamarkadan bi talde sortu ziren: langileen eta ikasleen mugimendua, biak greba asko egin zituztenak. 60ko hamarkadan, ekonomiaren garapenak aldaketa soziokulturalak ekarri zituen, protesta ekitaldi gehiago eta unibertsitateetako mugimendua bultzatu zituen.

Oposizioaren Helburuak

Oposizioak politikan bi abiapuntu zituen:

1. Banaketa gainditzea.
2. Herrialde barnean jardutea.

PSOE eta PCE ziren erakunde nagusiak. PCEen buruan Carrillo zegoen, eta antikomunistak bereganatu zituzten. PSOEk, berriz, errepublika eraberritu zuen eta monarkia demokratikoa defendatu zuen.

Aldaketa Soziokulturalak

Aldaketa soziokulturalak oso garrantzitsuak izan ziren erregimenaren garaian. 60. hamarkadatik aurrera ekonomiak hazkunde azkarra izan zuen. Aldaketa fisiko asko gertatu ziren, bai hirigintzan, bai erdiko klasean eta baita langile klasean ere. Pentsamoldea asko aldatu zen ere, izan ere, emakumeak lan munduan sartu ziren, hezkuntzan erreformak egin ziren eta kultura liberalagoa zen, bai artean eta baita letretan ere.