Bizkaiko industria eta euskal sozialismoaren sorrera

Konpainia hauetatik Altos Hornos de Vizcaya delakoa nabarmendu zen, Espainiako siderurgiarik handiena bilakatu zena. Industrializazio honen ondorio negatibo nagusiak hauek izan ziren: langileak oso baldintza eskasetan bizi zirela —soldata txikiak, lanordu luzeak, gizarte babes eza, langabezia, istripu edo gaixotasun asegururik eza, erretiroaren gabezia, elikadura eskasa, pilaketak, higiene kaskarra—. Langileak baldintza hauetara egokitu behar izan ziren.

Bizileku eta janari baldintzak

Horri gehitu behar zaio, Bilboko industria-langileak behartuta zeudela ugazabek ipinitako barrakoetan pilatuta bizitzera eta kantinetan erostera. Enpresaburuak, euren aldetik, ez zuten legedia aldatzea nahi izan, eta langileak biltzen hasi ziren, langile mugimenduari hasiera emanez.

Industria proletargoaren sorrera

XIX. mendearen azken laurdenean, Bilboko itsasadarraren ezkerrealdean bereziki, industria-proletalgoa sortu zen, neurri handiz kanpotik etorritako jendearekin osatuta. Euskal Herrian zabaldu zen ideologia sozialismoa izan zen.

Sozialismoaren hasierak eta lidergoak

Euskal Herrian ideologia hau Facundo Perezaguaren eskutik hasi zen, berak sortu baitzuen lehen talde sozialista Bilbon. 1890ean gertatu zen Bizkaian lehen greba garrantzitsua, 'Greba Handia' izenarekin ezagutzen dena; bertan 30.000 langile baino gehiagok hartu zuten parte. 1891n, udal hauteskundeetan Bizkaian estatuko lehenengo zinegotzi sozialistak lortu zituzten.

1915etik aurrera

1915tik aurrera, Indalecio Prietok hartu zuen Bizkaiko sozialismoaren buruzagitza, eta XIX. mendearen amaierara arte euskal sozialismoa Bizkaira mugatu bazen ere, Prieto bezalako buruzagiek garrantzia hartu zuten. XIX. mendearen amaiera arte euskal sozialismoa Bizkaira mugatu zen; Euskal Herriko bestelako lurraldeetara berandu iritsi eta oso astiro zabaldu zelarik. Hala ere, bada salbuetsita geratzen den hiri bat: Eibar, non sozialismoak indar nabaria ere hartu zuen.

Sindikalgintza katolikoa eta abertzalea

Iruzkinarekin amaitzeko, aipatu behar da sozialismoaren ondoren sindikalismo katolikoa eta abertzalearen eskutik ere antolatzen hasi zirela euskal langileak. Sabino Aranaren Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) 'Jainkoa eta Lege Zaharrak' lelo bezala zuena, sozialismoa 'maketoa eta ateoa' zela zioen, eta, beraz, langileak eremu horretatik aldentzen saiatu zen.

ELA/STVren sorrera

Horrela, langile euskaldunak antola zitezen, Policarpo Larrañagaren eskutik, ELA/STV (Sociedad de Trabajadores Vascos) sortu zen 1911n; joera katoliko eta abertzalea zuena.

Ondorioak eta gorpuzketa

• Lan-baldintzen egoera txarrak eta babes sozial falta.
• Langileen antolakuntza eta greba mugimenduaren sorrera.
• Sozialismoaren eta sindikalismoaren arteko hautsak eta tokiko egitura politikoen eragina (EAJ, ELA/STV, eta abar).

Testu hau informazio historikoa jasotzen du, garai hartako egoerak eta mugimenduak azaltzeko helburuarekin. Terminologia historikoa eta izen propioak testuan gordeta daude beren testuinguruan interpretatzeko moduan.