Nazismoaren Gorakada eta Europako Krisi Demokratikoa
Nazismoaren gorakada eta Depresio Handia
3.3. 1920ko hamarkadan, mugimendu naziek ez zuten emaitza onik izan. NSDAP alderdiak 100.000 militante diziplinatu zituen, beren Führer-a eta gainerako buruzagi naziak (Göring, Goebbels, Himmler) buru zirela. Nazien egoera aldatu egin zen 1929ko Depresio Handiaren ondorioz. Krisi ekonomikoaren ondorioak gogorrak izan ziren:
- Industria-ekoizpena erdira murriztu zen 1928 eta 1932 artean.
- Inflazioa zoratu egin zen.
- Langabezia-kopurua igo zen.
Ondorioz, soldaten murrizketak, patronalen porrotak eta miseria orokortua gertatu ziren. Herritarrek nazietan jarri zuten beren arreta larritua, aberria salbatzearen eta lehenera ekartzearen aldeko diskurtsoak zela medio. 1930eko hazkundeetan, Alemaniako bigarren alderdia bihurtu zen. 1931-1932an, gobernu demokratikoak ez ziren gai izan krisiari aurre egiteko eta haren ondorio larrienak eteteko; ondorioz, hauteskundeetako joera antidemokratikoak areagotu ziren. 1932ko hauteskundeetan naziek boto gehiago jaso zituzten. Alemaniako demokraziaren etorkizuna erabakita zegoen: hautesleek nahiago zuten nazien eta demokraziaren kontrako eskuineko diputatuen gehiengoa.
Diktaduraren ezarpena eta estatu totalitarioa
3.4. 1933an, presidenteak amore eman zuen begien bistako egoeraren aurrean: Hitlerri eman zion estatuaren gaineko boterea, eta Alemaniako kantziler izendatu zuen. Naziek ia berehala ezarri zuten diktadura:
- Führer-ak parlamentua desegin zuen.
- Konstituzioa eta eskubide-erregimen konstituzionala ezeztatu zituen praktikan.
- Alderdi guztiak debekatu zituen; NSDAP izan zen Alemaniako alderdi politiko bakarra: estatu totalitarioaren proiektua zen muina.
Errepresioa eta Labana Luzeen Gaua
Hitler Alemaniako jabe bihurtu zen. Errepresio basatiari ekin zion mota guztietako aurkari politikoen kontra, bai eta arriskutsutzat edo maltzurtzat jotzen zituen biztanleria-taldeen kontra ere. Polizia sekretu berria erabili zuen eta alderdiko talde paramilitarra, SSak, mobilizatu zituen. Errepresioak zenbait kontserbadore eta alderdiko kideren aurka ere jo zuen. Labana Luzeen Gauean, Führer-ak bere aspaldiko kamarada erradikalak atxilotu eta exekutatzeko agindu zuen.
Frantziako Hirugarren Errepublika eta krisia
1.2. Gerra Handia gainditu eta aurrera egitea lortu zuen Hirugarren Errepublikak. Hala ere, erregimen demokratiko parlamentarioaren herri-babesa ahuldu egin zen. Errepublika ez zen herritarren arazoak konpontzeko gai izan. Hauteskunde-sistema proportzionalak alderdi-aniztasuna erraztu zuen, baina gobernuak ahulak izatea ekarri zuen. Arazo nagusiak hauek izan ziren:
- Suspertze ekonomiko zaila.
- Gatazka soziolaboraleko giro iraunkorra.
- Ahultze demografiko nabarmenaren kontzientzia.
Eskuineko alderdiak nagusitu ziren Frantzian; sozialistak gutxitan iritsi ziren boterera. Depresio Handiak gizarte-tentsioak larriagotu zituen Frantzian eta hautesleen erabakietan eragin zuen. Eskuineko eta ezkerreko aukeren artean beste gerra baten mamua piztu zen, Alemanian nazismoak lortutako arrakastaren ondorioz. Amesgaizto horrek Fronte Popularraren garaipena ekarri zuen hauteskundeetan.