Inperialismoaren Zergatiak eta Ondorioak: Analisi Osoa
Inperialismoaren Zergatiak
Arrazoi Ekonomikoak (Industria Iraultzaren ondorioz)
- Hazkunde demografikoa: Populazioa handitu zen eta baliabide gutxi zeudenez, ezin zituzten beren beharrak ase. Horregatik, 40 milioi europar inguru beste kontinente batzuetara migratu ziren. Emigranteen artean burgesak (aberastasuna lortzeko) eta langileak (bizi-baldintzak hobetzeko) zeuden, eta bi taldeak politika inperialistaren alde agertu ziren.
- Industriaren hazkundea: Energia-iturri eta lehengai berriak kolonietan bilatu zituzten, asmakizun eta material berriak sortu ahal izateko.
- Merkatu berrien beharra: Produkzioaren hazkundearen ondorioz, metropoliek merkatu berriak bilatu zituzten kolonietan, produkzio-soberakinak saltzeko.
- Garraiobide berriak: Ontzigintzaren aurrerapenari esker, lurrun-makina erabiltzen eta metalezko ontziak egiten hasi ziren, eta horrek zailtasun geografikoak gainditzen lagundu zuen.
- Kapital-inbertsioak: Monopolio handiak sortu ziren lehengaien eta energia-iturrien merkatuak kontrolatzeko. Banku-sistema ere monopolioetan antolatu zen, eta kolonietan enpresak eraiki zituzten hango baliabideak esplotatzeko.
- Eskulan indigenaren erabilera: Eskulana oso merkea zenez, eraikuntzak kostu txikian egin zitezkeen. Horrela eraiki zituzten, adibidez, Suezko eta Panamako kanalak, enpresei etekin handiak emanez.
Arrazoi Politikoak
- Ospe nazionala: Estatuburu askok beren nazioen hegemonia eta ospea handitu nahi zuten politika kolonialaren bidez. Nazio boteretsu bat izateko, koloniak izatea ezinbestekotzat jotzen zuten.
- Gehiegizko nazionalismoa: Muturreko nazionalismoaren aldekoak inperialista bihurtu ziren, beren nazioaren nagusitasuna aldarrikatuz.
Arrazoi Ideologiko eta Erlijiozkoak
- Gizon zuriaren nagusitasunaren teoria: Darwinen teoria biologikoa politikara estrapolatu eta indartsuenaren legea aplikatu zuten. Haien arabera, nazio indartsu eta konkistatzaileak soilik garatuko ziren, inperio bihurtuz.
- Idealismo erlijiosoa: Misiolariak herri indigenak kristautzera joan ziren, eta politikariek erlijioa herriak konkistatzeko aitzakia gisa erabili zuten.
- Abentura-espiritua: Abentura-gogoak esploratzaileen agerpena ekarri zuen. Hauek leku berriak esploratu eta interes inperialistei bidea ireki zieten.
- Gobernuek biztanleriaren babesa zuten: Oro har, jendea estatuen kolonizazio-kanpainen alde zegoen.
Arrazoi Estrategikoak
- Enklabe estrategikoen konkista: Merkataritza-bideak kontrolatzeko nahia zela eta, potentziak puntu estrategikoak (itsasarteak, adibidez) konkistatzen hasi ziren.
- Esku-hartze politika: Potentzia handiek esku-hartze politika garatu zuten gatazkatsuak ziren lekuak kontrolatzeko.
- Inperio jarraituak sortzeko nahia: Potentzia batzuek beren lurraldeak kostalde batetik bestera hedatu nahi zituzten, inperio jarraituak osatuz.
- Elkarte geografikoek aurkikuntzak egiteko dirulaguntzak ematen zituzten, baina askotan interes zientifikoen atzean interes ekonomiko eta estrategikoak ezkutatzen ziren.
Inperialismoaren Aurkako Jarrerak
Inperialismoak aurkariak ere izan zituen, eta kolonizatzaileek sarritan zailtasunak izan zituzten:
- Alderdi sozialisten ustez, inperialismoa moralki onartezina zen, herrien esplotazioan oinarritzen zelako.
- Kolonizatutako herriek erresistentzia aktiboa agertu zuten.
- Kolonizazioa esklaboen merkataritzarako kaltegarria zenez, esklabo-trafikatzaileek indigenak kolonizatzaileen aurka altxatzera bultzatu zituzten.
- Europarrentzat, klima eta ingurune berrira egokitzea askotan zaila izan zen.
Inperialismoaren Ondorioak
Kolonizatutako Herrialdeentzat
- Politikoak: Administrazio modernoa eta Europako antolamendu politikoaren ereduak ezarri ziren. Mugak marraztean, ez zituzten bertako taldeen arteko desberdintasun etniko edo kulturalak kontuan hartu, eta horrek gatazka ugari sortu zituen.
- Ekonomikoak: Lursail handien nekazaritzan (monolaborantza) eta meategien ustiapenean oinarritutako ekonomia ezarri zen, betiere metropoliaren interesen mesedetan.
- Sozialak: Gizarte tradizionalak desegin ziren eta indigenei bazterketa soziala ezarri zitzaien. Heriotza-tasak behera egin zuen, Europako osasun-ohiturak eta medikuntza hedatu zirelako.
- Kulturalak: Mendebaldeko zibilizazioa inposatzeak bertako kulturen krisi sakona eragin zuen (akulturazioa).
Herrialde Kolonizatzaileentzat
- Ekonomikoak: Potentziek beren hazkunde ekonomikoa sendotu zuten kolonietan trenbideak, errepideak eta portuak eraikiz. Horri guztiari esker, irabazi ekonomiko handiak lortu zituzten.
- Kulturalak: Mendebaldeko kultura kontinente guztietara hedatu zen. Horrek, batetik, europarrei beste zibilizazio batzuk ezagutzeko aukera eman zien, eta, bestetik, arraza zuriaren nagusitasun-sentimendua areagotu zuen.
- Nazioartekoak: Potentzien arteko tirabirek Lehen Mundu Gerra piztea eragin zuten. 1890eko hamarkadatik aurrera, aliantza-sistema bat eratu zen:
- Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria-Hungariako Inperioa eta Italia.
- Entente Hirukoitza: Britainia Handia, Frantzia eta Errusia.