Sabino Arana, Euskeldun Batzokija eta Euskal Nazionalismoaren hastapenak

Sabino Arana eta Euskeldun Batzokijaren sorrera

1. Testuaren sailkapena eta testuingurua

Dokumentu honek ñabardura politiko nabarmena du. Aisialdi-zentro baten sorrera aipatzen badu ere, artikuluetan iritzi politiko argiak ageri dira.

Egilea: Sabino Arana Goiri

Eusko Alderdi Jeltzalearen (EAJ) sortzailea. Abando udalerrian jaio zen 1865ean (Bilbok 1870ean anexionatu zuen) familia karlista batean. Umetatik foru-sistemaren desagertzearen trauma jasan zuen. Zuzenbideko eta Filosofia eta Letretako ikasketak Bartzelonan egin zituen. 1893an hasi zuen bere jarduera politikoa Larrazabalen diskurtsoarekin.

Hartzailea: Euskal Herria

Euskeldun Batzokija Bilbon sortu zen Bizkairako, baina, artikuluetan ikusten denez, euskalduntzat jotzen diren lurralde guztietara zuzentzen da.

Testuingurua: XIX. mendearen azken urteak

Bizkaian industria-garapen handiko urteak izan ziren, industria siderurgikoa nagusi zela. Industrializazio-prozesu horren ondorioz hasi zen langile-mugimendua.

2. Euskeldun Batzokijaren estatutuen analisia

1. 1. artikulua: Euskeldun Batzokija izeneko zentroa sortu zen, Jaungoikua eta Lagizarrak (JEL) doktrina politikoan dihardutenentzat (1876an desagertutako foru-sistemari aipamena).
2. 2. artikulua: Alderdi politikoaren sorrera aipatzen da, eta haren estatutuak Sabino Aranak berak idatziko ditu.
3. 3. artikulua: Katolizismo nahiko fanatikoaren adierazpena da, eta beste artikulu batzuetan errepikatuko da.
4. 4. artikulua: Foru-sistema berrezartzeko asmoa azaldu da.
5. 5.etik 7.era bitarteko artikuluak: Arlo zibilaren eta erlijiosoaren arteko bereizketa aipatzen dute, baina hura erlijioaren mende egotea azpimarratzen da.
6. 8. artikulua: Ideologia nazionalismoak aldarrikatzen dituen zazpi lurraldeetara zabaltzeko asmoa adierazten du.

3. Iruzkina eta ondorio historikoak

1876ko uztailaren 21eko Legeak Hirugarren Karlisten Gerra amaitu eta Euskadiko foru-erregimenari amaiera eman zion. Horren ordez, Ekonomia Ituna izeneko sistema ekonomikoa ezarri zen, burgesia liberalen aldekoa eta industrializazioaren aurkakoa.

Testuinguru horretan, Sabino Aranak nazionalismo aranista eta independentista sortu zuen, geroago Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ) izeneko taldea bihurtu zena. Burgesia industrialaren sorrerak eta agerpenak independentziaren aldeko eta autonomiaren aldeko tentazioak sortu zituen.

Ramón de la Sota, liberalismo foruzainetik zetorrena, EAJren garapenaren zuzendari garrantzitsua izan zen. Geroago, Aberri aldizkariko taldea, independentista eta erradikala, EAJtik bereizten hasi zen, eta Eusko Abertzale Ekintza (EAE) taldea sortu zen.