Historia2,73 KB
Erasoen amaiera eta karlistaldien hasiera
- Foruen kontrako txostenak ugaritu ziren.
- Liberalek adierazi zuten ez zituztela foruak errespetatuko.
- Euskaldunak Karlos Maria Isidroren alde jarri ziren.
Gerra Karlistak
Lehen Karlistaldia (1833-1839)
- Fernando VII.a hil eta Lege Salikoaren bidez Maria Kristina erregeorde izendatu zen:
- Liberal moderatuek boterea hartu zuten.
- Europako botereak banatu ziren:
- Erresuma tradizionalistek Karlos onartu zuten.
- Erresuma liberalek Isabel onartu zuten.
- Euskal Herrian arazoa arreta handiz jarraitu zen, foruak arriskuan zeudelako:
- Herri guneak (kontserbadoreak) vs. hiriak (liberalak).
- 1833an, soldadu karlistek eta diputazioek Tomas Zumalakarregi buruzagi aukeratu zuten:
- Armada karlista gehienak euskal herritarrak eta militar profesionalak ziren.
- Probintziaka antolatu ziren.
- Armada liberala soldatapekoek osatzen zuten.
- Zumalakarregik garaipen garrantzitsuak lortu bazituen ere, hiriak armada liberalaren mende geratu ziren.
- Bilbo edo Madril erasotzeko aukeran, Bilbo aukeratu zen.
- 1835eko Bilboko setioan Zumalakarregi hil zen:
- Hortik aurrera, garaipen erabakigarri gutxi egon ziren.
- 1839an Bergarako Besarkadan hitzarmena sinatu zen Maroto (karlista) eta Espartero (liberala) jeneralen artean:
- Foruen defentsarako konpromisoa hartu zuten, Konstituzioaren barruan.
- Armada karlistako karguak armada liberalean sartu ziren.
- Karlistek 1837ko Konstituzioa eta Isabel erregina onartu zituzten.
- 1839ko Legea eta foru-aldaketak:
- Foru-pasea kendu zen.
- Aduanak kostaldera eraman ziren.
- Guardia Zibila sartu zen.
- Zergen eta zerbitzu militarren foru-eskubideak mantendu ziren.
- 1841ean Nafarroak Madrilekin Lege Hitzartua sinatu zuen:
- Nafarroa probintzia arrunta bihurtu zen.
- Erresuma izatetik probintzia izatera igaro zen.
- Soldadutza zozketa bidez ezarri zen.
- Aduanak Pirinioetara eraman ziren.
- Hitzarmen ekonomikoa adostu zen (kupoa ordaintzea).
- Katalunian eta Cuencan (Maestrazgoan), gerrak 1840ra arte iraun zuen, Ramon Cabrera garaitu zuten arte.
Bigarren Karlistaldia (1846-1849)
- Gehienbat Katalunian gertatu zen (Matiners-en Gerra).
- Euskal Herrian altxamenduak isolatuak izan ziren.
- Bake egoera, ekonomia ona eta foruak errespetatu ziren garaia izan zen.
