Frankismoa: Autarkia, Krisialdia eta Errepresio Politikoa

Autarkia Ekonomikoa Frankismoan (1939-1950)

Kausak

Gerra Zibilaren ondoren, Francoren diktadurak nazioarteko isolamendu politiko eta ekonomikoa pairatu zuen, II. Mundu Gerran Ardatz faxistari emandako babesagatik. Testuinguru horretan, erregimenak autarkia ekonomikoa ezarri zuen, Espainiaren autosufizientzia bilatuz. Helburu nagusia gerraosteko ekonomia suntsitua berreraikitzea zen.

Ideologia nazionalista eta autoritarioak Estatuaren kontrol zorrotza ezarri zuen ekonomiaren arlo guztietan, atzerriko inbertsioak eta merkataritza ia erabat baztertuz. Ondorioz, esportazioak eta inportazioak murriztu ziren eta barne ekoizpena sustatu zen. Erregimenak nekazaritzan eta industrian autohornikuntza lortu nahi izan zuen, baina nekazaritza ekoizpena %25 jaitsi zen eta abereen kopurua %60. Autarkiak porrot egin zuen, eta egoera ekonomiko larriak ikusita, 1950eko hamarkadaren amaieran teknokraten eskutik politika ekonomikoak aldatu ziren eta kanpo-harremanak ireki ziren.

Ondorioak

Autarkia, Francoren diktaduran (1939-1950eko hamarkadaren erdialdera), Espainiaren autosufizientzia bilatzen zuen politika izan zen, kanpo-harremanak murriztuz eta barne ekoizpena kontrolatuz. 1950eko hamarkadaren erdian, porrota agerikoa zen.

Kanpo merkataritzaren blokeoak eta inbertsio faltak produkzioa eta kontsumoa jaitsiarazi zituzten, bizi-maila nabarmen murriztuz. Estatuak merkatua erabat kontrolatzen zuen eta oinarrizko produktuak prezio finkoetan saltzen ziren, errazionamendu-txartelen bidez banatuz (1939-1952). Prezioak merkeegiak zirenez, merkatu beltza sortu zen.

Aldi berean, bizimoduaren kostua igo zen eta soldatak ia ez ziren handitu. Ondorioz, gosetea eta gaixotasunak zabaldu ziren, heriotza-tasa handituz eta bizi-itxaropena jaitsiz. Hori dela eta, jende askok hirietara migratu zuen, lurraldeen arteko desorekak sortuz.

Frankismo Berantiarraren Krisialdia (1970-1975)

Kausak

Frankismo berantiarraren krisia hainbat arrazoi metatuen ondorio izan zen. Diktaduraren baitan tentsio ideologikoak areagotu ziren: sektore kontserbadoreek aldaketarik onartu nahi ez zuten bitartean, erreformistek sistema egokitu nahi zuten.

• Politika: Carrero Blancoren hilketak (1973) erregimenaren egonkortasuna kolokan jarri zuen, eta haren ondorengo Arias Navarrok ez zuen egoera kudeatzeko gaitasunik izan.
• Ekonomia: 1973ko petrolioaren krisiak Espainiako ekonomia kolpatu zuen, inflazioa eta langabezia handituz.
• Gizartea: Langileen grebak eta ikasleen protestak gero eta ohikoago bihurtu ziren. Eliza katolikoaren babesa ere ahultzen hasi zen.
• Indarkeria: ETA, GRAPO edo FRAP bezalako talde armatuen jardunak tentsioa areagotu zuen.
• Nazioartea: Nazioarteko isolamendua handitu zen, Espainia Europako Erkidegotik at utziz.
• Lurraldea: Euskal Herrian eta Katalunian autonomia eskariak indartu ziren.

Ondorioak

Frankismoaren amaierak aldaketa sozial eta politiko sakonak ekarri zituen. Gizartearen liberalizazioa handitu zen: pentsamolde aldaketak, emakumeen eta langileen eskubideen indartzea eta askatasun politikoen berreskurapena nabarmenak izan ziren.

Gizarte zibilaren parte-hartze aktiboa areagotu zen eta eskubide zibil eta demokratikoen aldeko mugimenduak indartu ziren. Francoren heriotzak (1975) erregimenaren amaiera markatu zuen eta Trantsizio Demokratikoa abiatu zen.

Nahiz eta hasieran diktaduraren egitura mantentzeko saioak egin, Juan Carlos I.ak eta Adolfo Suárezek demokraziaren aldeko urratsak bultzatu zituzten:

• Alderdi politikoen legeztatzea.
• Hauteskunde demokratikoak.
• 1978ko Konstituzioaren sorkuntza.

Aldi berean, Espainiak nazioarteko harremanak berreskuratu zituen, Europar Batasunarekin integrazio-prozesua hasiz. Frankismoaren azken urteak tentsioz beteta egon ziren, baina azkenean erregimenaren amaierak demokrazia parlamentarioaren bidea ireki zuen.

Erantzukizun Politikoen Legea (1939)

Kokapena eta sailkapena

Aztergai dugun testua lehen mailako testu historikoa da. Formaren aldetik, testu juridikoa da: Francok sinatutako legearen zati bat, Boletín Oficial del Estado-n argitaratua. Edukia politikakoa da, eta Erantzukizun Politikoen Legeari egiten dio erreferentzia.

Testua Espainiako herritarrei zuzenduta dago, bereziki Fronte Popularraren aldekoei, hauen aurkako zigor politikoak ezartzeko helburuarekin. Beraz, testua gerrako galtzaileei zuzenduta dago. Francok Burgosen sinatu zuen, 1939ko otsailaren 9an, eta 13an argitaratu zen. Helburua galtzaileei eskubide politikoak kentzea eta estatu kolpeari aurre egin ziotenak zigortzea da.

Testuaren analisia

Testuak 1939ko Erantzukizun Politikoen Legearen edukia azaltzen du, bi paragrafo eta hiru artikulutan banatuta:

• Lehen paragrafoan, legearen helburua adierazten da: “matxinada gorria” babestu zutenei errua egotzi eta zigortzea.
• Bigarrenean, zehazten da nortzuk ezarriko dituzten zigorrak: militarrak, magistratura eta Falangeko kideak.

Artikulu nagusiak:

1. Bi aldi historiko ezartzen ditu (1934-1936 eta 1936tik aurrera), Mugimendu Nazionalaren aurkakoak epaitzeko.
2. Legez kanpo uzten ditu Fronte Popularreko partaideak eta haien erakundeak.
3. Erakunde horiei eskubide eta ondasunen galerak ezartzen dizkie.

Testuak garbi adierazten du frankismoaren errepresio-politika eta oposizioaren aurkako zigor gogorrak.

Testuingurua

1936ko hauteskundeetan Fronte Popularraren garaipenaren ondorioz, errepublikaren aurkako indarrak altxamendua prestatzen hasi ziren, eta uztailaren 17-18an gertatu zen estatu kolpea. Gerra Zibila hasi zen. Francok, boterea indartuz, agintaritza militar eta politiko gorena hartu zuen 1936ko urrian, eta gero bere diktadura pertsonala ezarri zuen.

1939ko otsailaren 13an, legeak garaileen eta garaituen arteko banaketa argia ezarri zuen, eta horrek asko erbestera joatera behartu zituen. Errepresioak bortitzak izan ziren. Legea tresna errepresibo gisa erabili zen, eta geroago beste neurri batzuk gehitu ziren, hala nola “Masoneria eta Komunismoaren Errepresiorako Legea”.

Testuaren garrantzia

Erantzukizun Politikoen Legearen ondorioak argiak izan ziren: askatasun politikoak eta eskubideak desagertu, segurtasunik eza zabaldu eta herritarren artean mesfidantza handitu zen. Lege honek erregimenaren errepresioa legezko bihurtu zuen, eta gizarte garaile eta garaituen arteko bereizketa finkatu zuen.

30 urte egon zen indarrean, 1969ra arte, baina errepresioa praktikan ez zen gelditu diktaduraren amaierara arte.