Nazioarteko gatazkak Afrikan

Erresuma Batuak Afrikan iparraldea eta hegoaldea lotuko zituen inperio bat osatzea zuen helburu; mendebaldetik ekialdera joango zen ardatza sortzeko asmoz.

Istilu latza izan zen 1898an Sudango Fashoda herrian. Hegoafrikan, talka egin zuten portugaldarren eta holandar nahiz alemaniar kolonoen interesek.

1899tik 1902ra, ingelesen eta boerren arteko gerra izan zen (boerra: Hegoafrikako etniako baserritarra). Hegoafrika jabari bihurtu zen. XX. mendearen hasieran, hainbat herrialdek Maroko eskuratu nahi zuten; Frantziak Marokon protektoratu bat ezarri nahi zuen, baina Alemaniak ez zuen nahi. Horixe izan zen Lehen Mundu Gerra pizteko arrazoietako bat.

3.4. Hedapen inperialista Asian

Errusiar Inperioa

Errusiak Asiako iparraldea...

Kontzertu Ekonomikoak (1878)

Foruen ezabatzeak gizartearen eta foru-erakundeen oposizio handia sorrarazi zuen. Gipuzkoa eta Arabako Aldundi berriek erabaki zuten Gobernuarekin negoziatzea 1876ko Legearen aplikazioari buruz. Gobernuak Bizkaiko Batzar Nagusiak ezabatu zituen eta Aldundia izendatu zuen.

Negoziazioa eta emaitza

Negoziazioaren emaitza Kontzertu Ekonomikoa izan zen; honek autonomia fiskal eta administratiboa ematen zien probintziei:

• Autonomia fiskala: Probintzia bakoitzak Estatuari diru kopuru bat ordaindu behar dio. Dirua biltzeaz diputazioek arduratzen dira eta Estatuari ematen zaion kopurua zehazten dute.
• Autonomia administratiboa: Zergak biltzeko eta administratzeko gaitasunak ematen zizkieten Aldundiei, hauen esku egotea ekarri zuena.

Mendizabalen Desamortizazio Dekretua

Mendizabalen Desamortizazio Dekretua

Komentatzeko dudan dokumentu hau Mendizabal Ogasun Ministroak egindako Desamortizazio Dekretuaren fragmentua da. Garai hartako erreginari zuzentzen zaio, zehazki Mª Kristina erregeordeari, “erregina gobernadorea” zela, Isabel II.a oraindik adin txikikoa baitzen. Dekretu honen bitartez, elizari kendutako ondasunak saltzeko erabakia hartzen da. Mendizabalen helburu nagusiak Espainiak zituen herri-zorra eta ekonomia berritzea izan ziren.

Egilea eta Testuaren Ezaugarriak

Egilea Juan Álvarez Mendizabal izan zen. Joera liberal progresista zuen politikoa, Ogasun ministro izan zen, Toreno Kontearen garaiko gobernu progresistan. Oso ikusmolde praktikoa zuen, eta, era horretan,...

Mendizabalen Desamortizazio Dekretua (1836-02-21)

1. Testuaren Aurkezpena eta Sailkapena

Lehen mailako informazioa dugu esku artean. Gertaeraren garaiko testua da, egoera zuzen-zuzen bizi izandako protagonista batzuek idatzitako dokumentua, hau da, testu historikoa.

Izaera juridikoa duen testu hau gobernu liberal aurrerakoiaren Errege Dekretu baten sarrera da. Espainiako Maria Kristina erregina erregeordeari zuzenduta dago, Ogasun Ministroak aurkezturiko dekretua onartzeko eta sinatzeko. Aldi berean, Madrileko Gazetan (garaiko boletin ofiziala) argitaratu zenez, agiri publikoa da, herritar espainiar guztiek berehala horren berri izan zutelako. Nazio esparruko testua da, hartzaile nagusiak espainiarrak direlako.

Eduki ekonomiko-politikoa du, egileak...

Isabel II.aren Erregealdiaren Hasiera (1833-1854)

Ondorengotza Arazoa eta Lehen Gerra Karlista

Ondorengotza Arazoa

Isabel printzesa jaio zenean, Fernando VII.a erregeak legea aldatu nahi izan zuen Santzio Pragmatikoa ezarriz. Lege Salikoa indarrean zegoen, Borboiek ezarritakoa, Isabeli erregina izateko aukera kenduz. Horrela, Carlos erregegaia bihurtu zen, eta gatazka piztu zen.

Lehen Gerra Karlista (1833-1839)

Fernando VII.a hil ondoren, ondorengotza arazoak altxamenduak eragin zituen. Carlosen aldekoen eta Isabelen aldekoen arteko banaketak herrialdea zatitu zuen (gerrak 7 urte iraun zuen).

• Karlismoaren leloa: Jaungoikoa, Aberria, Foruak eta Erregea. Liberalen erreformen aurka zeuden, monarkia absolutua nahi zuten, eta Eliza Katolikoaren eta foruen

Lehen Gerra Karlista eta Bergarako Besarkada

Lehen Gerra Karlistaren nondik norakoak aipatzea oso garrantzitsua da. Gerraren hasieran karlistak izan ziren nagusi, baina 1835eko Bilboko setioan, Zumalakarregiren heriotzak, karlistak nora ezean utzi zituen eta galtzen hasi ziren. 1837tik aurrera, armada liberala indartzen joan zen, elizaren desamortizazioari esker. Azkenik, 1839an, Maroto buruzagi karlistak eta Espartero jeneral liberalak Bergarako Besarkada sinatu zuten. Akordio horretan, Marotok Isabel II.a erregina gisa onartu zuen eta Esparterok Foruak errespetatuko zituela hitzeman zuen.

Esparteroren legea eta foruen baldintzapena

Esparterok 1839ko urriaren 25eko legea aldarrikatu zuen. Lege honen bidez, foruak ez zituen guztiz indargabetu,...

Cádizko Konstituzioa (1812)

Kokapena

Aurrean daukagun testua lehen mailako testu juridikoa da, konstituzioa baita. Eduki nagusia politikoa da, izan ere, konstituzioa politikaren barnean dago.

Testua 1812an Cádizko hirian idatzi zen. Garai hartan, Independentzia Gerra betean, Jose Bonaparte Espainiako errege izendatu zuten. Napoleonek, dinastia aldaketa bultzatu ondoren, Fernando VII.a Frantzian gatibu eduki zuen. Egoera horren aurrean, batzarrek herriaren subiranotasuna eta aginte legitimoa berenganatu zituzten, eta Cádizko Gorteak eratu zituzten. Horrela, Erregimen Zaharreko pentsaera amaitu eta ideia liberalen zein iraultza liberalaren etorrera hasi zen.

Cádizko Gorteetako Joera Ideologikoak

Cádizko Gorteek hiru joera ideologiko nagusirekin...

Kokapena

Testu mota

Testu mota: Dokumentua lehen mailakoa da, kolektiboa. 69 diputatuk Fernando VII.ari idatzi zioten, egoerari irtenbide bat bilatu nahian.

Tokia

Tokia: Pertsiarren Manifestua Madrilen sortu zen, 1814ko apirilaren 12an, Independentzia Gerra amaitu eta gutxira. Frantsesek penintsula utzi eta Valençayko Ituna sinatu ondoren, Fernando VII.ari tronua itzuli zioten, absolutismoa berrezarriz.

Egilea

Egilea: Dokumentu honen egileak Gorteetako diputatuen heren bat (69 diputatu) osatzen zuten taldea dira.

Hartzailea

Hartzailea: Pertsiarren taldeak idatzitako testuaren hartzailea Fernando VII.a zen. Dokumentua publikoa zen, ez ofiziala, eta nazio mailakoa.

Testuaren analisia

1. Azterketa literala

Terminoak

Jauna: Fernando VII.a, une horretan berriz...

Bilakaera sozioekonomikoa eta kulturala

1874tik aurrera aldaketa handiak gertatu ziren, eta modernizazio prozesua hasi zen.

1. Demografiaren hazkundea

Elikaduran eta medikuntzan eman ziren aurrerapenak medio, Espainiako biztanleria nabarmen handitu zen.

2. Aldaketa ekonomikoak

Nekazaritza eta desamortizazioak

Liberalen erreformei esker, laborantzako lur gehiago erabiltzeko aukera sortu zen eta ekoizpena handitu zen, baina teknikak ez ziren aldatu. Lur-jabeek zituzten latifundioak zirela eta, nekazari askok jornalero moduan hasi behar izan zuten.

Industrializazio hasi berria

Oso berandu hasi zen Espainian, eta gune zehatz batzuetan bakarrik zentratu zen:

• Bizkaia eta Gipuzkoa
• Asturias
• Katalunia
• Andaluziako toki batzuk

Sektore nagusiak ehungintza, meatzaritza

Absolutismoaren Porrota eta Liberalen Errepresioa

Absolutismora itzultzeak, hala ere, ez zuen krisia gainditzea ekarri. Erregeak ezin izan zien ez barne ez kanpo arazoei aurre egin. Bestetik, liberalen aurka abian jarri zuen errepresioak Europako monarkiak larritu zituen, eta presioa egin zuten erregeak herritarren arteko adiskidetzea bultza zezan. Ondorioz, amnistia dekretu bat eman zuen, baina horrek ez zuen ia inor pozik utzi:

• Liberalek salbuespen asko zituela uste zuten.
• Absolutista kontserbadoreenak —apostolikoak deituak—, berriz, Inkisizioa ezarri ez zelako zeuden haserre.

Azken horiek Karlos Maria Isidro infantearen inguruan biltzen hasi ziren.

Liberalismoaren eta Absolutismoaren arteko Zatiketa

Absolutismo monarkikoa berrezarri zen arren,...