Isabel II.aren Erregealdia: Karlistak eta Liberalen Gatazka
Isabel II.aren Erregealdiaren Hasiera (1833-1854)
Ondorengotza Arazoa eta Lehen Gerra Karlista
Ondorengotza Arazoa
Isabel printzesa jaio zenean, Fernando VII.a erregeak legea aldatu nahi izan zuen Santzio Pragmatikoa ezarriz. Lege Salikoa indarrean zegoen, Borboiek ezarritakoa, Isabeli erregina izateko aukera kenduz. Horrela, Carlos erregegaia bihurtu zen, eta gatazka piztu zen.
Lehen Gerra Karlista (1833-1839)
Fernando VII.a hil ondoren, ondorengotza arazoak altxamenduak eragin zituen. Carlosen aldekoen eta Isabelen aldekoen arteko banaketak herrialdea zatitu zuen (gerrak 7 urte iraun zuen).
- Karlismoaren leloa: Jaungoikoa, Aberria, Foruak eta Erregea. Liberalen erreformen aurka zeuden, monarkia absolutua nahi zuten, eta Eliza Katolikoaren eta foruen defentsa egiten zuten.
Gerrak bi protagonista nagusi izan zituen: Zumalakarregi (karlista) eta Espartero (liberala). Carlosen aldekoek Frantziara ihes egin zuten, hirietako jendea liberala baitzen. Gerra Bergarako Besarkadarekin amaitu zen (1839). Bertan erabaki zen liberalek karlistei barkamena emango zietela, baldin eta erreginari leialtasuna zin egiten bazioten eta foruak mantentzen baziren.
Liberalen Funtzionamendua eta Erregentziak
Liberalen Ezaugarriak eta Errege Estatutua (1834)
Maria Kristinak, bere alabaren eskubideak defendatzeko, liberalen laguntza behar zuen. Horregatik, Martínez de la Rosa moderatua deitu zuen gobernura. Liberalen ezaugarriak: hainbat konstituzio idatzi zituzten, sufragio mugatua ezarri zuten ondasunen arabera, eta armadak protagonismo handia zuen. Liberalen artean bi talde zeuden: Moderatuak (Isabelek nahiago zituenak) eta Progresistak.
Erreforma moderatuak egin ziren, hala nola Errege Estatutua (1834an) eman izana: bi kameratako Gorteak (goi-kamera erreginak izendatua eta behe-kamera sufragio bidez aukeratua). Kameren boterea oso mugatua zen, erregearena, aldiz, oso zabala.
Liberalen Banaketa: Progresistak vs. Moderatuak
Erreformak nahikoak ez zirelako banatu ziren:
- Progresistak: Koroaren botere mugatua, askatasun anitzak, erreforma erradikalen aldekoak. Elektoreen kopurua handitzea sufragioa mugatuz. Alkateak eta udaletxeak herri-hautaketaren bidez aukeratzea. Liberalismo ekonomikoaren aldekoak eta Milizia Nazionala armada gisa.
- Moderatuak: Ordena eta autoritate gogorra, erreformen aurkakoak, sufragio mugatua. Udaletxeak gobernu zentralak izendatzea eta Milizia Nazionala ezabatzearen aldekoak.
1837ko Konstituzioa
La Granjako Sarjentuaren matxinadan, erregina behartu zuten Errege Estatutua kentzera eta 1812ko Konstituzioa onartzera. 1812ko Konstituzioan erreformak egin ziren, moderatuentzat eta progresistentzat onargarria izan zedin.
Ezaugarri nagusiak:
- Subiranotasun nazionala.
- Botere banaketa (bi kameratako Gorteak: Kongresua eta Senatua).
- Erregearen boterea: mugarik gabeko beto eskubidea.
- Eskubideak eta prentsa askatasuna.
- Erlijioa: Beste erlijioak ez ziren debekatzen (Estatuak Eliza ekonomikoki mantentzen zuen desamortizazioaren ondorioz).
Sufragioa: Gizonezkoena zen, eta bi irizpide ezarri ziren: diru gehiago zutenek eta maila intelektualeko gizonek zuten boto eskubidea.
Maria Kristinaren eta Esparteroren Erregentziak
Maria Kristinaren Erorketa (1840)
Eztabaidek jarraitu zuten moderatuen eta progresisten artean. Maria Kristinak beti moderatuak aukeratzen zituenez, 1840an progresisten protesta bat gertatu zen. Esparterok, Bilboko setioan parte hartu eta Bergarako Besarkadan nabarmendu zena, Legearen aurka aurkeztu zen. Maria Kristinak erregentzia utzi zuen, eta Espartero hasi zen gobernatzen, Isabel oraindik adin txikikoa baitzen.
Esparteroren Erregentzia (1841-1843)
Desamortizazioa azkartu zuen eta Euskal Herriko eta Nafarroako foruak mugatu zituen. Bi arazo nagusiri aurre egin behar izan zien:
- Moderatuen matxinada (1841).
- Bartzelonako matxinada (1842): Langileen protesten ondorioz sortua, Britainia Handiarekin merkatu libreko akordio bat sinatu baitzuen, muga-zergak kenduz.
Esparteroren politikaren ondorioz, ospea galdu zuen. 1843an, Narváezek estatu-kolpe bat eman zuen. Ondorioz, Espartero erbestera joan zen eta Isabel II.a erregina aldarrikatu zen.
Hamarkada Moderatua (1844-1854)
Isabel II.ak moderatuak nahiago zituen, progresistak politikaren kanpo utziz. Hauteskunde manipulatuak egiten ziren. Kabineteak ezaugarri hauek zituen:
- Guardia Zibila sortu zen legeen aplikazioa ziurtatzeko eta Milizia Nazionala kendu zen.
- Udalerrietako Legea eta Zerga Erreforma.
- Hauteskunde Legea: 25 urtetik gorako gizonak bakarrik.
- 1851ko Konkordatua: Aita Santuak desamortizazioa eta Isabel II.a erregina onartzen bazituen, Estatuak ekonomikoki mantenduko zuen Eliza.