Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Nazionalistek, berriz, estatutuaren alde egin zuten eta 1933an baiezkoa atera zen. Hala ere, urte hartako hauteskundeetan CEDAk (eskuindarrak) irabazi zuen eta proiektua bertan behera utzi zuen.

1936ko otsaileko hauteskundeetan Fronte Popularrak (ezkertiarren koalizioak) irabazi zuenean, Parlamentuan batzorde berria sortu zen (Prieto buru eta Agirre idazkari) eta aurreko proiektuetan oinarrituz, 1936ko ekainerako proiektu berria prestatu zen.

1936ko uztailaren 18an Francok estatu kolpea eman zuen eta Gerra Zibila hasi zen. Nafarroa (konspirazioaren gune nagusietako bat, Mola jenerala baitzegoen) eta Araba erraz menperatu zituzten. Gainera, Karlistek erreketeak (Karlisten talde armatuak) sortu zituzten, eliztar askoren laguntzaz.

Gipuzkoako eta

Euskal Gobernua erbestean: 1936-1939

1936-1939ko Espainiako Gerra Zibilaren barruan, Bizkaia 1937an bando nazionalaren menpe erortzean eta, batez ere, Katalunia erortzean, Euskal Gobernuak bi erronka nagusi izan zituen: alde batetik, bere biziraupena antolatzea erbestean eta, bestetik, bere helburu eta lan handienak Frantzian zeuden milaka errefuxiatuen laguntzara bideratzea. Horrekin batera, Jose Antonio Agirre lehendakariak eta EAJk euskal oposizioaren lidergoa mantendu zuten, indar eta erakunde politiko guztien arteko kohesioa lortuz.

II. Mundu Gerra eta lehendakariaren estrategia

II. Mundu Gerraren hasieran eta Alemaniaren hasierako garaipenen ondorioz, Euskal Gobernuko kideen dispertsio handia gertatu zen. Hala ere, lehendakariaren begirada...

Estatutuan xedaturikoaren arabera, hautatutako gobernu sistema **parlamentarioa** zen, eta, beraz, **Eusko Legebiltzarra** sortu zuten. Hirurogeita hamabost diputatuk osatzen zuten, lurralde historiko bakoitzeko hogei eta bost ordezkarik. Era berean, botere exekutiboa **Eusko Jaurlaritzaren** esku geratu zen eta horren buruzagitza lehendakariarengan.

Autonomia estatutuaren oinarria foruak eta eskubide historikoak ziren, konstituzio testuan bertan biltzen eta onartzen zirenak.

Eskumen Bereziak eta Finantzaketa

Hori dela eta, hezkuntzaren esparruan, adibidez, erabateko eskumenak izateko aukera aitortu zitzaion erkidegoari, baita bertako polizia izatekoa ere. Horrez gain, barneko lurralde antolaketa berezia eta **kontzertu ekonomikoan** oinarritutako...

Primo de Riveraren Diktadura: Arrazoiak eta Ondorioak

Primo de Riverak estatu kolpearen arrazoiak adierazi zituen:

• Txandaketa sistema kazikismoarekin amaitzea.
• Gizarte gatazkekin bukatzea, Iraultza sozialaren arriskua ekiditeko.
• Batasun nazionala arriskuan zegoen, periferiako nazionalismoen gorantz zihoan indarrean bermatu zen.

Militarrek estatu arazoak konpontzeko, beraien betiko mesfidantza azalduko dute, armadaren beharra ezinbestekoa zela erakutsi nahi zuten. Primoren kolpeak ziklo hau itxiko du.

Kolpearen alde, erregea, armada eta eliza, aristokratak, oligarkia, industria eta finantza burgesia azalduko zaizkigu. Kontra, aldiz, CNT eta PCE errepublikarrak.

1918an Lehen Mundu Gerra bukatzean, Europan demokrazia liberala krisian zegoen.

Primoren

Trantsizio garaiko gertakari politikoak

Monarkiaren lehen gobernua

Arias Navarroren agintaldia 1975eko azaroan hasi zen eta 1976ko uztailera arte iraun zuen.

1. Sektore immobilista

Arias Navarrok proposatutako gobernu-programak aldaketa mugatua bultzatu nahi zuen, frankismoko sektore kontserbadoreenekin hitzartua. Erreformak, besteak beste, biltze- eta elkartze-eskubidea jasotzen eta arautzen zuen, baita prentsa-askatasunari zein Gorteen erreformari buruzko xedapenak ere.

Itxurak itxura, ustezko erreforma edo aldaketa horren helburu nagusia immobilismoaren alde egitea zen. Arias Navarroren gobernuak ez zuen inondik inora sistema demokratiko bat abian jartzeko asmorik. Erregimen frankistari aurre egin ziezaiokeen aukera ideologiko orok bazterturik...

Sarrera eta Testuingurua (1931-1936)

1931ko apirilean, Espainiako II. Errepublika ezarri zen. Garai zaila eta gatazkatsua hasi zen, non alderdi politikoak, gizarte mugimenduak eta biztanleria bera gero eta gehiago banatu ziren bi taldetan: Errepublikaren aldekoak eta eskuineko mugimenduak.

Euskadiren Banaketa Politikoa

Euskadin, euskaldunak ia probintziaka banandu ziren: Bizkaia eta Gipuzkoa abertzale eta errepublikanoak ziren, eta Nafarroa eta Araba, berriz, eskuinaldera eta Errepublikaren aurka zeuden. Gatazka egoera hori 1936ko uztailaren 17an armadaren zati batek bultzatutako altxamenduan islatu zen.

Altxamenduak ez zuen arrakastarik izan hasieratik, baina Errepublikako Gobernuak ere ezin izan zuen ordena mantendu, eta hiru urteko gerra zibil...

1978ko Espainiako Konstituzioa: Testuingurua eta Analisia

1978ko Espainiako Konstituzioa (1978-12-29) lehen mailako dokumentu historikoa da, izaera juridiko argia duena. Espainiako alderdi politiko nagusien arteko adostasunaren emaitza da.

Onarpen prozesua

• Gorteek onartua: 1978ko urriaren 31n.
• Erreferenduma: 1978ko abenduaren 6an.
• Argitalpena: Estatuko Aldizkari Ofizialean (BOE), 1978ko abenduaren 29an.

Egitura eta printzipioak

Testuaren egitura sarrera batek, 6 artikuluk, xedapen gehigarriek eta xedapen indargabetzaileak osatzen dute. Sarreran, Joan Karlos I.a erregeak konstituzioaren onarpena eta herriaren berrespena jakinarazten ditu.

Espainia zuzenbide-estatu sozial eta demokratiko gisa eratzen da, non askatasuna, justizia, berdintasuna eta pluralismo...

Iturriaren Azterketa

Lehen mailako iturria da, gertaerak gertatzen diren unean idatzitakoak direlako, 1894an hain zuzen. Formari dagokionez, juridikoa da, estatutu bat delako, Euskeldun Batzokija elkarte nazionalista antolatzen zituen arauak biltzen dituena. Edukiari dagokionez, testu politikoa da, alderdi nazionalistaren estatutua delako. Testu publikoa da, edonork ezagutu zezakeelako Bizkaitarra egunkarian argitaratu baitzen.

Egileak eta Jasotzaileak

Egileak elkartearen sortzaileak izan ziren: Luis eta Sabino Arana. Sabino Arana Bilbon jaiotako politikari, idazle, euskalari eta ideologia abertzaleen sustatzaile nagusia izan zen. Bere anaia Luisen eraginez, Euskal Herria euskaldunen aberria zela konbentzitu zen. 1895. urtean, EAJ-PNV eratu zuen....

Sabino Aranaren eta EAJren bilakaera historikoa

Lehen etapa: Sorrera eta independentismo erradikala (1893-1898)

Lehen etapan (1893-1898), 1893an Larrazabaleko Hitzaldia eman zuen, alderdi nazionalista bat sortu behar zela esanez, eta Jainkoa eta Lagi-Zarra leloarekin amaitu zuen. Hurrengo urtean Euskeldun Batzokija elkarte politikoa sortu zuen, eta 1895ean Bizkai Buru Batzarra eratu zuen, 1897an EAJren aitzindaria izan zena. Bere jarraitzaileak, gainera, Bizkaiko erdi mailako klasekoak eta jarduera tradizionaletan aritzen zirenak izan ziren. Lehen etapa honetako ideologia independentista erradikala izan zen.

Bigarren etapa: Barne-tentsioak eta autonomismoa (1898-1902)

Bigarren etapan (1898-1902), EAJn talde foruzalea sartu zen. Ramón de la Sota...

Gipuzkoako eredua: XX. mendearen hasieran

XX. mendearen hasieran, Gipuzkoak ere bere industrializazio-prozesua burutu zuen. Probintzia horrek, berriz, ez zion Bizkaiko ereduari jarraitu. 1841etik aurrera, Espainiako barne-merkatua ireki zenean, Gipuzkoan mota askotako industriak sortzen hasi ziren: papergintza, metalurgia, ehungintza, arrantza-industria, elikagaien industria, altzari-industria eta abar. Neurri txiki eta ertaineko enpresak ziren, eta Debako, Urolako eta Oriako bailaretan, baita Hernanin, Pasaian eta Irunen kokatu ziren. Atzerriko kapitala Bizkaian baino askoz txikiagoa izan zen.

Industri nagusiak eta kokapena

• Papergintza
• Metalurgia eta siderurgia
• Ehungintza
• Ontzigintza
• Arrantza eta elikagaien industria

Paperaren sektorea: lehen urratsak

Industria...