Euskal Herriko industrializazioa: Gipuzkoa, Araba, Nafarroa

Gipuzkoako eredua: XX. mendearen hasieran

XX. mendearen hasieran, Gipuzkoak ere bere industrializazio-prozesua burutu zuen. Probintzia horrek, berriz, ez zion Bizkaiko ereduari jarraitu. 1841etik aurrera, Espainiako barne-merkatua ireki zenean, Gipuzkoan mota askotako industriak sortzen hasi ziren: papergintza, metalurgia, ehungintza, arrantza-industria, elikagaien industria, altzari-industria eta abar. Neurri txiki eta ertaineko enpresak ziren, eta Debako, Urolako eta Oriako bailaretan, baita Hernanin, Pasaian eta Irunen kokatu ziren. Atzerriko kapitala Bizkaian baino askoz txikiagoa izan zen.

Industri nagusiak eta kokapena

• Papergintza
• Metalurgia eta siderurgia
• Ehungintza
• Ontzigintza
• Arrantza eta elikagaien industria

Paperaren sektorea: lehen urratsak

Industria garrantzitsuenen artean papergintza nabarmendu zen; hemen eman ziren industrializazioaren lehen urratsak. 1841ean, Donostiako burgesiaren talde batek Tolosan 'La Esperanza' sortu zuen, papera jarraia egiten zuen Espainiako lehenengo lantegia. XX. mendearen hasieran, paperaren sektoreak berregituraketa sakona jasan zuen La Papelera Española sortu zenean.

Metalurgia eta beste sektore garrantzitsuak

Sektore metalurgikoa izan zen Gipuzkoan gehien garatu zena. Horien artean, trenbiderako materialak egiten dituen CAF eta Eibarko armagintza-industria nabarmendu behar dira. Sektore horrek goraldia izan zuen Lehen Mundu Gerraren bitartean. Gerra amaitu zenean krisialdi sakona jasan zuen, eta berregituratu egin behar izan zen: arma-industria moldeetatik bizikleta eta josteko makinak ekoiztera egin zuten aldaketa. Aipagarriak dira baita ontzigintza eta ehungintza sektoreak ere.

Kooperatiben agerpena

1920ko hamarkadatik aurrera kooperatiben fenomenoa agertu zen. Hauetatik lehena 'Alfa' izan zen.

Araba eta Nafarroako industrializazioa

Araba eta Nafarroako industrializazio-prozesua 1950eko hamarkadaren bukaeran hasi zen, eta 1960ko hamarkadan izan zuen unerik garrantzitsuena. Bi kasuetan, erakunde ofizialek zeregin erabakigarriak izan zituzten industrializazioaren bultzadan.

Araba: Gasteiz eta industrialdeak

Arabaren kasuan, Gasteizko udalak izan ziren industrialdeak sortzeko ekimenak bultzatu zituztenak; gune hauek azpiegitura egokiekin hornitu ziren, industria-jarduera erakartzeko.

Nafarroa: Foru Aldundia eta politika industriala

Nafarroan, Foru Aldundiak izan zuen politika industriala aurrera eramateko ardura, eskualdean industria jarduera sustatzeko neurriak eta planak garatuz.