Mendizabalen desamortizazio dekretua (1836-02-21)

Aztertuko dugun testua forma aldetik juridikoa da; zehatzago esanda, dekretu bat. Edukia, berriz, ekonomikoa da. Testu honen iturria lehen mailakoa da. Egilea indibiduala da: Juan Mendizabal, Ogasun Ministroa. Hartzailea publikoa da, herritar guztientzat zuzendua. Gaceta de Madrid-en (garaiko BOE), 1836ko otsailaren 21ean argitaratu zen.

Ideia nagusiak eta helburuak

Testuaren ideia nagusia ordena erlijiosoei kendutako ondasunen salmenta iragartzea da. Helburu nagusiak hauek dira:

• Zor nazionala murriztea.
• Hildako aberastasuna berpiztea, industriako eta zirkulazioko oztopoak kenduz.
• Aberria zabaltzea eta Isabel II.aren tronuarekin identifikatzea.

Erosle berriak (burgesak eta nobleak) liberalismoaren...

Amerika Hispainiarraren Independentzia Prozesua

XIX. mendearen lehen laurdenean, Espainiak Amerikan XVI. mendetik zituen kolonia gehienak galdu zituen.

Emantzipazioaren arrazoiak eta kreolen egoera

Espainiak Amerikan zituen lurralde kolonialek independentzia lortzeko prozesuan, hainbat faktorek parte hartu zuten. Alde batetik, kreolek (Amerikan jaiotako espainiarren ondorengoek), kleroarekin, miliziarekin eta udal-administrazioarekin batera oligarkia osatzen bazuten ere, ezin zituzten kargu politiko gorenak bete, horiek penintsulatik etorritako espainiarrek betetzen baitzituzten soilik. Kreolengan eragin nabarmena izan zuten Europako ilustratuen ideiek eta, nagusiki, Britainia Handiko koloniek XVIII. mendearen amaieran independentzia lortu izanak,...

CADIZKO KONSTITUZIOA

Sailkapena

1812ko martxoaren 19an idatzi zuten Cadizko Gorteek, Espainiako egoerari irtenbide bat emateko. Testua konstituzio bat denez, Espainiako herritar guztiei zuzenduta dago. Lehen mailako iturria da, jatorrizko moduan mantentzen delako. Testu juridikoa da, legeak biltzen dituelako, nahiz eta aspektu ekonomikoak edo erlijiosoak ere izan. Egilea kolektiboa da: 300 diputatuk osatutako Gorteak, gehiengo liberalarekin.

Gai nagusia

Monarkia eta absolutismoa indargabetzeko ahalegina, konstituzio baten bitartez.

Iruzkina

Kontestualizazioa: Espainia Karlos IV.aren monarkiaren krisia jasaten ari zen. Manuel de Godoyren kudeaketak eta Frantziaren menpekotasunak egoera okertu zuten. Aranjuezeko matxinadaren (1808) ondoren, Fernando...

Lehen Karlistaldiaren testuingurua eta zergatiak

Aztergai dugun legea, Lehen Karlistaldiaren ondorioz emandako agindua denez, gerra honen zergatiak, garapena eta ondorioak azaltzea ezinbestekoa da. Fernando VII.ak, hil baino lehen, Lege Salikoa indargabetu zuen Berrespen Pragmatikoaren bidez, eta konfliktua sortu zen isabeldarren (liberalak: berdintasun juridiko eta fiskalaren aldekoak) eta karlisten (absolutismoa, erlijioa eta foruen aldekoak) artean.

Gerraren garapena eta pertsonaia nagusiak

Operazio-gune nagusia Euskal Herria izan zen, baina Katalunian, Valentzian eta Aragoin zehar ere hedatu zen.

Tomas Zumalakarregik bere kontrolpean izan zuen landa-eremua; Bilbo konkistatzean zauritu zuten eta horren ondorioz hil zen. Espartero jeneral liberalak...

1876ko uztailaren 21eko Legearen Kokapena

Aurrean daukagun testua, 1876ko uztailaren 21eko Legea kokatze aldera, Hirugarren Karlistaldian Alfontso XII.ak eta Gorteek Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako biztanleriari idatzitako lege bat izan zen. Idatzi honen asmoa foruak kentzea da, eta lehen mailako iturri bat dela esan dezakegu. Formaren aldetik, juridikoa da, eta eduki ekonomiko zein politikoak ditu.

Testuaren Azterketa

Testuaren azterketari hasiera emateko, komeni da lehenik eta behin kontzeptu hauek argitzea, testua hobeto ulertu ahal izateko:

Kontzeptu Garrantzitsuak

• Foruak: Euskal lurraldeek zituzten lege bilduma idatzia da, usadio eta ohituretan oinarrituta dagoena.

Ideia Nagusien Laburpena

Idatzian azaltzen diren ideia nagusiak honela labur...

Ondorengotza Arazoa

Alfontso X.aren erregealditik aurrera, emakumeek ez zeukaten arazorik Espainiako tronuan egoteko. XVIII. mendean, Borboiak heldu zirenean, egoera aldatu egin zen. Felipe V.ak, errege bihurtzean, ondorengotza legea aldatu zuen, Lege Salikoa ezarriz. Hau Frantziako zuzenbide ohituran oinarritzen zen eta Espainiako tradizio legalaren kontrakoa zen.

Lege Salikoaren Eragina

Lege horrek deuseztatu zuen emakumeen eskubidea tronua eskuratzeko. 1789. urtean, Carlos IV.ak legea aldatu zuen eta Gorteek onartu zuten erregeak egindako eraldaketa. Hala eta guztiz ere, legearen aldaketa ez zen inoiz argitaratu, beraz, ez zen inoiz indarrean jarri.

Bestetik, 1812ko Konstituzioak Alfontso X.aren “Partidas” izeneko legediak ezarritako ondorengotza...

Testua. 1839ko urriaren 25eko legea

5. Testua. 1839ko urriaren 25eko legea

Izaera eta edukiak

Aztertuko dugun testu iruzkina, dekretu bat da eta orduan eduki politikoak lantzen ditu.

Izaerari dagokionez, testu juridikoa da, zehatzago esanda, lege bat.

Edukiaren aldetik, berriz, politikoa da. Lehen mailako iturria da, alde batetik egileak idatzita utzi zuelako testua.

Egilea kolektiboa da: Espainiako Gorteek landu baitzuten. Hartzailea, nazioa osatzen duten herritar guztiak dira eta, ondorioz, dokumentu publikoa da. Testua 1839ko urriaren 25ean onartu zen Madrilgo jauregian.

Ideia nagusiak

Ideia nagusiei dagokienez, bi dira testuan nabarmentzen direnak eta biak elkarri lotuta daude.

• Lehen ideia: lehen artikulua bere osotasunean da; hau da, euskal probintzietako

BURDINBIDEEN LEGE OROKORRA

Testuaren Azterketa eta Sailkapena

Iruzkinduko dugun testua, formari begiratuz gero, lege bat dela errepara dezakegu, sarrera-artikuluak dituelako. Edukiari dagokionez, ekonomikoa da, gehienbat trenbideak garatzeko asmoa baitu.

Lehen mailako iturria da, idatzi zen moduan zuzen iritsi zaigulako eta autoreak garai hori bizi izan duelako. Egile kolektiboa da; nahiz eta Francisco de Luxanek idatzi, Gorteen laguntza izan zuen. Hartzaile publikoa da eta espainiar herritar guztiei zuzenduta dago, baita kanpoko inbertsoreei ere. Testua Aranjuezen idatzi zen 1855eko udan, Biurteko Progresistan, eta Gaceta de Madrid-en argitaratu zen.

Ideia Nagusiak eta Edukia

Testuak trenbideen eraikuntza eta sustapena arautzea du ideia nagusi....

Isabel II.aren Erreginaldia

Espartero jeneralak alde egin zuenean, Gorteek adin nagusitasuna ezagutu behar izan zioten Isabel II.ari, nahiz eta hamahiru urte besterik ez zituen. Bere erreginaldian (1843-1868), behin betiko finkatuta gelditu zen Estatu Liberala, zentralista eta joera moderatukoa.

1.1 Hamarraldi Moderatua

Isabelen agintaldiko lehen 10 urteetan moderatuak egon ziren agintean.

a) Gobernu moderatuaren sendotzea

• Konstituzio berria: Erabat moderatua.
• Ogasuna: Erreforma sakona.
• Udalen Legea: Lege berria onartu zen.
• Desamortizazioa: Vatikanoak ondasun guztiak desamortizatzea onartu zuen.
• Segurtasuna: Guardia Zibila sortu zuten eta progresisten Milizia Nazionala desegin zuten.

b) Moderatuen kontrako oposizioa

Oposizioko kideek Alderdi Demokrata...

Independentzia Gerraren Ondorioak

Gerra honek erbesteratze masiboa eragin zuen: frantsesak zapalduak izan ziren eta herriak erabat baztertu zituen.

Ondorio Ekonomikoak

• Herriak etenbabe pairatu zituen.
• Gerra garaian askotan bidelapurretari lotuta garatu zen gerrillen sistema, eta XIX. mendean errepikatu ziren lapurreta horiek.

Ondorio Politikoak

• Espainiako koloniek independentzia lortzeko gogoa piztu zuten.
• Amerikan batzarren osaketak indar handia hartu zuen.
• Naziotasun emantzipazioa sustatu zen.
• Espainian Napoleonen armadak izan zuen hondamendiak eta tropek pairatu zuten ahuleziak eragina izan zuten.

1812ko Cadizko Konstituzioa

Ezaugarri Politikoak

• Subiranotasun Nazionala: Orain arte, Antzinako Erregimenean, boterea Jainkoarengandik zetorrela eta erregeak