Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Sarrera eta Berrezarkuntzaren Prozesua

1868ko Iraultza benetako porrota izan zen, eta etengabeko desgobernu sentsazioa gero eta indartsuagoa bihurtu zen herrialdean. Gizarteko sektore batzuk ordena liberal eta kontserbadorea arriskuan egotearen beldur izan ziren, eta, horregatik, Alfontso printzearen pertsonan Borboi dinastia berrezartzearen alde mobilizatu ziren. Seiurteko demokratikoak ekarri zuen itxaropenaren porrota desagertua zen.

Berrezarkuntzaren ezarpena (1874)

Alfontso printzea, Elisabet II.aren semea, Espainiako errege izendatzeko prozesua martxan zegoen. Prozesu luzea eta korapilatsua izan zen, baina Antonio Cánovas del Castillok trebetasunez jokatu zuen, eta lehen urrats bezala alderdi alfontsinoa sortzea lortu zuen. Gainera, Cánovasek...

Mendizabalen Desamortizazioa (1836)

Juan Álvarez Mendizabalek bere dekretua gauzatzearen ondorioz, Erromarekiko (hau da, Vatikanoarekiko) harremana hautsi egin zen. Dekretu honen helburu nagusia Isabel II.aren tronuaren jarraipena eta, beraz, estatu liberalaren sendotzea bermatzea zen.

Desamortizazioaren helburu nagusiak hiru ziren:

• Liberal gehiago erakartzea eta haien babesa lortzea.
• Estatuko finantzetarako sarrera berriak lortzea, Espainiaren ekonomia hobetuz.
• Gerra Karlista irabaztea, helburu nagusiena.

Mendizabal gobernuko buru zela, La Granjako altxamenduaren ondorioz, Calatrava bilakatu zen gobernu buru, eta Mendizabal Ogasun ministro izendatu zuten. Horrela, progresistak ezarri ziren agintean. Egoera horretan, Maria Kristinak 1812ko Konstituzioa...

1931ko Konstituzio Errepublikarra

Ekainean egindako Gorte Konstituziogilerako hauteskundeek garaipena eman zioten errepublikazale ezkertiarren eta sozialisten koalizioari. Hauek, demokratikoa eta ezkertiarra zen 1931ko Konstituzioa idatzi zuten. Hala ere, ez zen adostasunaren emaitza izan; nazionalitateen autonomiaren eta Elizaren eta Estatuaren arteko harremanen inguruan, ezkerraren eta eskuinaren arteko aldea oso nabarmena zen. Azañaren jarrera nagusitu zenez, Gobernuko kide katoliko askok dimititu egin zuten (Alcalá Zamora eta Miguel Maura).

Konstituzioaren ezaugarri nagusiak

• Izaera: Errepublika klase guztietako langileen elkartea zen, demokratikoa, progresista eta deszentralizatua. Estatu integrala edo bateratua aldarrikatzen zuen.
• Gorteak:

Inperialismoa Asian

Potentzia industrializatuek presentzia nabarmena izan zuten Asiako kontinentean.

Erresuma Batua Indian

Erresuma Batuak (EB) Indian bere gain hartu zuen eremu batzuen zuzeneko administrazioa eta erregeorde baten aginpean jarri zituen.

Tokiko agintariak eta britainiar kolonizatzaileak elkarri loturik gelditu ziren hitzarmen haien bidez; oihal eta industriarako lehengaien hornitzaile bihurtu zen kolonia hura.

Persia, Txina eta Ekialde Urruna

Persiako Inperioa: Iparraldea Errusiaren mende eta hegoaldea Erresuma Batuaren mende geratu ziren.

Txinako Inperioak, atzerriko harremanik nahi ez zuen arren, merkataritza interes handia zuen kolonizatzaileentzat. Britainiarrek emakidak lortu zituzten Opioaren Gerra ondoren.

Ekialde Urrunean, Ozeano...

Espainiako Berrezarkuntza: Sistema Politiko Berria (1874)

Estatu demokratikoa sortzeko ahaleginak porrot egin zuenez, 1874an sistema politiko berri bat ezarri zen: Berrezarkuntza. Cánovasek diseinatutako sistema politikoa zen, Borboi dinastia ezarri nahian (Alfontso XII.a errege izateko). Asmoa 1868 baino lehenagoko egoerara itzultzea zen, baina industriaren, finantzen eta herriaren garapenak tentsio eta arazo larriak ekarri zituen. XX. mendean arazoek sistema suntsitu zuten.

I. Errepublika amaiera eta Alfontso XII.aren itzulera

I. Errepublika gai ez zenez ordena bermatzeko eta estatu-kontrola ezartzeko, Pavia jeneralak 1874an estatu kolpe bat eman zuen. Geroago, Alfontso XII.ak Cánovasek igorritako manifestu bat bidali zuen, “Sandhurste adierazpena”,...

Maria Kristinaren Erregeordealdia (1833-1840)

Felipe V.ak ondorengotza-legea aldatu eta lege salikoa ezarri zuen; lege horrek emakumeen tronurako eskubidea deuseztatzen zuen. Hainbat saiakeraren ostean, semerik ez izatean, lege salikoa abolitu egin zuen. 1832an, Fernando VII.a gaixotu eta La Granja de San Ildefonsora joan zen, bere emazteari boterea utziz. Hori aprobetxatuz, bere anaiak Santzio Pragmatikoa deuseztatu zuen Calomarderen laguntzarekin. 1833an, Fernando VII.ak Santzio Pragmatikoa berrezarri zuen.

I. Gerra Karlistaren hasiera

1833ko irailaren 29an, Fernando VII.a hil zen eta boterea bere emazteari utzi zion, alabak adin nagusitasuna lortu arte. 1833ko urriaren 1ean, Abrantesko Manifestua aldarrikatu zenean, On Karlosek bere burua errege...

1808ko krisia eta Independentzia Gerra

1807. urtean, Espainiak eta Frantziak Fontainebleauko Ituna sinatu zuten. Aliatuak izan arren, Espainiari ezarri zitzaion Frantziak Espainia erabil zezakeela Portugal inbaditzeko. Frantziak bazekien Britainia Handia menperatzeko lehenik Portugal menderatu behar zuela. Horretaz gain, Frantziak Espainia erabili behar zuen Portugalera ailegatzeko, ez baitzuen itsas armadarik.

Espainiako barne politika ez zen lasaia; erregearen semeak, Fernandok, giroa nahasi zuen. Fernando, Godoy ministroaren kontra zegoen, bere errege postua kenduko ziola uste baitzuen. Godoyk erreginaren laguntza handia zuen. Fernandok, bere aitaren jokabidearekin ados ez zegoenez, 1807an matxinada bat antolatu zuen tronua kentzeko, baina...

Aurrean dugun testua sozial-politikoa da, lehen mailakoa, eta "La Lucha de Clases" aldizkari sozialistan argitaratu zen. Tomas Meabe zen zuzendaria, eta Miguel de Unamunok zenbait artikulu idatzi zituen bertan. Egilea ezezaguna den arren, testu publikoa da, batez ere Bizkaiko meatzariei zuzenduta dagoelako. Bilbon idatzi zen, 1896ko maiatzaren 23an.

1896ko Testuinguru Historikoa eta Aldarrikapenak

Testu honen paragrafo bakoitzak hainbat gertakizun kontatzen ditu: manifestazio zaratatsuak egon ziren kuartelak eta dendak mantentzearen aurka. 1890ean, langileak jornalen muga eta barrakoien eta kantinen desagerpena eskatzeko altxatu ziren. Lanaldia 10 ordura murriztu zen, baina barrakoien eta kantinen egoerak bere horretan jarraitzen zuen.

Meatzarien

3 Sistemaren funtzionamendua: hauteskunde-iruzurra eta kazikismoa

Alderdien txandaketa bermatzeko hauteskunde-iruzurra egiten zen, eta sistemak goitik behera funtzionatzen zuen:

• Erregeak gobernuaren aldaketa erabakitzen zuen.
• Erregeak oposizioari gobernua osatzeko agindua eta parlamentua desegiteko dekretua ematen zion.
• Gobernu-buru berriak hauteskundeetarako deia egin eta manipulatzen zituen.

Gobernua eratu eta hauteskundeak egiten ziren, 1890 arte sufragio zentsitarioaren bidez eta 1891tik gizonezkoen sufragio unibertsalaren bidez.

Hauteskunde-prozesua

1. Gobernu-ministroek (El Elector) hautagaien zerrendak (El Encasillado) prestatzen zituzten.
2. Zerrendak alkate eta kazikeei ematen zitzaizkien, eta hauek hauteskundeak manipulatzen zituzten gobernuak

1917ko krisialdia

1917ko krisialdiak Errestaurazioa gehiago ahuldu zuen. Sei urtetan 14 gobernu egon ziren, baina egoerak berdin jarraitu zuen Primo de Riveraren diktadura arte. Krisia hiru protestek eragin zuten:

A) Militarren protesta

Arrazoi ezberdinengatik, militarrek ondoeza handia zuten: Marokoko gerraren porrota, soldata txikiak... Gainera, desprestigiatuak sentitzen ziren. Ondoeza horren ondorioz, 1916. urtean, Defentsa Batzordeak sortu ziren infanteriako adarrean. Bertan eskaera profesionalak egin zituzten:

• Errege-faboreak desagertzea.
• Soldatak bizi-kostuaren arabera ezartzea.

Eskaerak alor politikora zabaldu ziren: Gobernuan txandatzen ziren alderdien sistema ustelaren kritika, parlamentuaren eraginkortasun ezaren kritika eta kezka biziak...