Espainiako Berrezarkuntza (1874): Canovasen Sistema

Espainiako Berrezarkuntza: Sistema Politiko Berria (1874)

Estatu demokratikoa sortzeko ahaleginak porrot egin zuenez, 1874an sistema politiko berri bat ezarri zen: Berrezarkuntza. Cánovasek diseinatutako sistema politikoa zen, Borboi dinastia ezarri nahian (Alfontso XII.a errege izateko). Asmoa 1868 baino lehenagoko egoerara itzultzea zen, baina industriaren, finantzen eta herriaren garapenak tentsio eta arazo larriak ekarri zituen. XX. mendean arazoek sistema suntsitu zuten.

I. Errepublika amaiera eta Alfontso XII.aren itzulera

I. Errepublika gai ez zenez ordena bermatzeko eta estatu-kontrola ezartzeko, Pavia jeneralak 1874an estatu kolpe bat eman zuen. Geroago, Alfontso XII.ak Cánovasek igorritako manifestu bat bidali zuen, “Sandhurste adierazpena”, non monarkia ezartzean arazo guztiak amaituko zirela adierazten zuen. Horregatik, Alfontso XII.a errege ezarri zuten. Bitartean, Cánovasek hartu zuen haren lekua, eta 1876an Berrezarkuntza ezarri zen. Sistema liberal moderatua berrezarri zen, burgesia dirudunaren babesarekin.

Garai Hartako Ezaugarri Sozialak eta Ekonomikoak

Aldi horretan, Europan liberalismoa, nazionalismoa eta langileen mugimenduak hedatu ziren. Espainian atzerapen ekonomikoa zegoen bitartean, eta nekazaritza zen sektorerik zabalena, Katalunian eta Euskal Herrian industrializazioa garatzen ari zen. Klaseen arteko desberdintasunak oso handiak ziren; nekazarien eta langileen baldintzak eta bizi-egoerak oso gogorrak ziren.

Cánovasen Lehen Neurriak

Cánovasen (gobernuburuaren) lehen neurriak hauek izan ziren:

• Kubako gerrarekin eta Gerra Karlistarekin amaitzea.
• Monarkiko guztiak Alfontso XII.aren inguruan biltzea.
• Eliza baretzea.
• Adierazpen askatasuna kontrolatzea.
• Erregea armadaren buruzagi egitea.

1876ko Konstituzioa

1876an Gorteak deitu zituzten konstituzio berri bat egiteko. Deialdia sufragio unibertsalaren bidez egin zen. Eztabaidak hasi baino lehen, Cánovasen baldintzak onartu ziren:

1. Monarkia alderdi politikoen gainetik jartzea.
2. Gorteak eta monarkia edozein testu idatziren gainetik jartzea.

Konstituzioaren Ezaugarriak eta Printzipioak

Konstituzioa laburra, iraunkorra eta malgua izan zen, eta 1931 arte egon zen indarrean.

Printzipio nagusiak:

1. Subiranotasun partekatua: Erregeak eta Gorteak. Erregeak gobernua izendatzen zuen.
2. Gobernu formula: Monarkia liberal konstituzionala.
3. Botere banaketaren eza: Legegilea eta betearazlea Erregeak eta Gorteek osatzen zuten. Gorteek bi ganbara zituzten: Senatua eta Kongresua.
4. Askatasun mugatuak.
5. Sufragio zentsitarioa (geroago unibertsala ezarri zen).
6. Lurralde antolaketa zentralista, eta udalen autonomia falta.
7. Estatua katolikoa: Elizari dirua ematen zitzaion, eta beste erlijioak pribatuan praktika zitezkeen.