Joaquín Costa, Kazikismoa eta Erregenerazionismoa

Joaquín Costa eta Berrezarkuntzako Sistemaren Kritika

Costak gizarte maila kontserbadoreak eta agintean daudenak salatzen ditu testu honetan. Kritikatutako taldeak hauek dira:

• Oligarkak: Gobernuarekin identifikatutako burgesak (Liberalak edo Kontserbadoreak egon arren, bi 'alderdi' horiei buruz ari da).
• Jauntxoak edo Kazikeak: Udalerrietan benetako boterea zuten aberatsak, askotan lur zabalen jabeak.
• Lurraldeetako Gobernadore Zibilak: Zentralizazioaren bidez Gobernuarekin estuki lotutako probintzietako buruak, trikimailuaren bitartekariak.

Costaren ustez, gutxiengoaren gobernua da, herriaren interesetik urrun dagoena eta hauteskundeetan iruzurra erabiliz boterean mantentzen dena. Horren aurrean, Costak herriak kontzientzia hartzea nahi du gobernu sistema horrekin amaitzeko. Herriaren gehiengoak ez zuen hauteskundeetan parte hartu 1890 arte, baina hortik aurrera, sufragio unibertsala ezarri bazen ere, herritarren nahiak ez ziren boterera iristen, sistema oso ongi lotuta zegoelako.

Testuinguru Historikoa: Cánovasen Bipartidismoa

Testua 1876ko Konstituzioan oinarritutako sistema politikoaren garaian kokatzen da, Cánovasek ezarritako bipartidismoaren garaian. Gobernuan, aipatutako bi alderdiak txandakatu ziren mende laurden luze batez, gizartearentzat iruzurra zekarrela jakinda.

Erregea ere horren parte izan zen, baita bere seme Alfontso XIII.aren ordez zegoen María Cristina ere (El Pardoko Itunaren ondorioz). Ondoren, noski, Alfontso XIII. gaztea ere sistema horren parte bilakatu zen. Joaquín Costak, hain zuzen, kazikismoa eta hauteskundeetako azpijokoak kritikatzen ditu: Cánovasen sistemaren ustelkeria salatzen du.

Erregenerazionismoa: Helburuak eta Mugimenduaren Garrantzia

Sistema horren desegokitasunak eragin zuen mugimendu erregenerazionista. Erregenerazionismoaren helburua Espainian indarrean zegoen ustelkeria eta atzerapen kulturalarekin amaitzea izan zen, eta 1898an galdutako Espainiaren ospea berreskuratzea.

XIX. eta XX. mendeetako mugimendu intelektual honek Espainiaren gainbehera aztertzeko hausnarketa bultzatu zuen (98ko Belaunaldiaren pare, baina era zientifikoan, eta ez literarioan). Erregenerazionistek, krausistekin eta Irakaskuntza Librearen Erakundearekin (Institución de Libre Enseñanza) batera, aldaketa politikoak, ekonomikoak eta hezkuntzakoak bilatzen zituzten, Espainiaren “onbideratzea” lortu nahian.

Joaquín Costa izan zen mugimendu honetako irudirik nagusiena (politikoen artean Maura eta Canalejas ere aipatzekoak dira).