Errestaurazioaren Krisia: Aste Tragikoa, 1917ko Krisia eta Diktadura
Errestaurazioaren Krisia eta Amaiera (1909-1923)
1909ko Aste Tragikoa eta Canalejasen Gobernua (1910-1912)
1909an, Bartzelonako Aste Tragikoa gertatu zen. Herri matxinada bat izan zen, herri klaseetako tropak gerrara bidali zituztelako, dirudunek soldadutza ez egiteagatik ordaindu zuten bitartean. Errepresioa neurrigabea izan zen, hildako eta atxilotu ugari egon ziren, eta ondorioz, Maurak dimititu egin zuen.
Canalejasen erreforma saiakera
Dimisioaren ondoren, Canalejasek hartu zuen kargua 1910etik 1912ra. Honek politika modernizatzailea proposatu zuen, erreforma zabalagoa abiarazteko asmotan. Bere neurri nagusiak hauek izan ziren:
- Elizaren eragina hezkuntzan eta bizitza publikoan murrizteko lege bat atera zuen.
- Kataluniako Mankomunitatea onartu zuen, katalanismoa lasaitzeko.
- Derrigorrezko zerbitzu militarra ezarri zuen.
Hala ere, bere zeregin modernizatzailea ezerezean gelditu zen 1912an erail zutenean.
1917ko Krisi Hirukoitza
1917an beste krisi bat lehertu zen, hainbat arazo pilatuta. Ekaina eta abuztua bitartean hiru mugimendu gertatu ziren:
- Militarren krisia: Militarrek Defentsa Batzarrak eratu zituzten soldaten igoera eta mailaz igotzeko erregulazio bat eskatuz. Gobernuak arazoa konpondu zuen zenbait eskaera onartuz.
- Burgesiaren krisia: Bartzelonan, Parlamentarien Batzarra deitu zuten, Konstituzioaren erreforma bultzatzeko, txandakatze sistema suntsitzeko eta Kataluniako autonomia zabala eskatzeko. Gobernuak, ordea, desegin egin zuen.
- Langileen krisia: Mugimendu sindikalak greba orokor iraultzaile bat deitu zuen, armadaren erantzun gogorrarekin bukatu zena.
Erregimenaren Gainbehera eta Diktadura (1917-1923)
1917az geroztik, ezegonkortasun sozial eta politikoa nabarmenki areagotu zen: langile mugimendua, grebak, pistolerismoa, eta abar. Krisiari aurre egiteko hainbat kontzentrazio-gobernu eratu ziren, baina oso ahulak ziren eta ez zuten arazoei irtenbidea ematea lortu.
Erregimenaren gainbehera 1921eko Annualgo hondamendiak azkartu zuen. Espainia Marokoko lurrak konkistatzen saiatu zen, baina bertako tribuek garaitu zituzten. Ondorioz, Espainiak okupatutako lurralde guztia galdu zuen eta 14.000 bat gizon hil ziren.
Horren ostean, 1923an Primo de Riverak estatu kolpe bat eman zuen Alfontso XIII.aren onespenarekin eta diktadura bat ezarri zuen, Errestaurazio sistemari amaiera emanez.