98ko Hondamendia

Espainia egoera ekonomiko ezegonkorrean zegoen, eta azken kolonien galerak krisia areagotu zuten. Mende hasieran Hego Amerikako koloniak galdu bazituen ere, Kubak, Puerto Ricok, Filipinak eta Karolinek oraindik mantentzen ziren.

Kubako gatazka eta independentziaren aldeko mugimenduak

Kubak “sei urteko demokratikoan” hasi zuen bere egoera kolonialarekin amaitzeko lehen gerra, hamar urteko gatazka deiturikoa. Alfontso XII.aren erregealdian, autonomista eta independentista taldeak sortu ziren:

• Autonomistak: Irlaren autonomia handitzea eta Espainiako gainerako probintzietako eskubide berberak nahi zituzten.
• Independentistak: Espainiako gobernuaren kontrako gerra abiatu zuten.

Gobernuek eskakizun hauek ez zituzten kontuan hartu, eta...

1.1 Independentzia Gerra: Jose I.aren gobernua

D: 1808ko maiatzeko altxamenduek gerra eragin zuten. Gerra Espainia osoan hedatu zen bost urtez, eta suntsipena eta hondamendia handia ekarri zuen. Independentzia Gerra izan zen, herrikoa, baina ez iraultzailea; Espainiako barruko gerra eta, aldi berean, nazioarteko gatazka izan zen.

Hasiera eta lehen gertakariak (1808)

Napoleonek uste zuen Espainia azkar eta erraz okupatuko zuela, baina ez zen horrela izan. Bailén guduan (1808) espainiarrak frantsesak garaitu zituzten, eta horrek Jose I.a Madriletik alde egitera behartu zuen. Hala ere, 1808ko abenduaren 2an Napoleonek 150.000 soldadurekin Madrilen sartu eta berriz Jose I.a errege jarri zuen.

Bestalde, 1808ko abuztuan armada ingeles bat iritsi zen...

Aurrekariak

Aurrekariak:
Frantziako Iraultzaren ondorioz, monarkia absolutuak arriskuan jarri ziren. Espainiak Frantziarekin gerra egin zuen Luis XVI.a hil ondoren, baina galdu eta Basileako Ituna sinatu behar izan zuen. Hortik aurrera, Manuel Godoy ministroak Espainia Frantziaren aliatu izatera behartu zuen.

Fontainebleauko Itunak (1807) frantses armadei Espainiatik pasatzen uzten zien Portugal inbaditzeko, baina Napoleonen maniobra bat izan zen Espainia bera okupatzeko.

Aranjuezeko matxinada (1808)

Herriek Godoyren eta frantsesen aurkako haserrea lehertu zuten, eta Fernando VII.a babestu zuten. Ondoren, Napoleonek Karlos IV.a eta Fernando VII.a Baionara eraman eta biak abdikatzera behartu zituen → Jose Bonaparte Espainiako errege bihurtu zen....

Restaurazioa eta liberalismoa (1875–1890)

• 1875: Berrezarkuntza edo errestituzioa
• 1875–1885: Alfontso XII.aren erregealdiaren hasiera
• 1875: Alderdi kontserbadorearen sorrera (Cánovas)
• 1875–1881: Alderdi kontserbadorearen gobernua
• 1876: Foruen abolizioaren legea
• 1876: 1876ko Konstituzioa
• 1878: Hauteskunde-legea (gizonezko sufragio zentsitarioa)
• 1878: Zanjongo bakea
• 1878: Kontzertu ekonomikoak
• 1880: Alderdi Liberal Unionistaren sorrera (Sagasta)
• 1881–1883: Alderdi liberalaren gobernua
• 1883–1885: Alderdi kontserbadorearen itzulera
• 1885: Alfontso XII.aren erregealdiaren amaiera
• 1885: Maria Kristinen erreginordetzaren hasiera
• 1885: Pardoko ituna
• 1885–1890: Gobernu liberalaren jarduerak
• 1890: 1890eko hauteskunde-legea (gizonezko sufragio unibertsala)

Foruak

1. Despotismoa, Monarkia Absolutua eta Despotismo Ilustratua

Monarkia Absolutua erregeak botere guztiak (legegilea, betearazlea eta judiziala) bereganatzen dituen gobernu-sistema da. Bertan, erregearen hitza da legea, eta bere agintea Jainkoaren borondatezkoa dela aldarrikatzen da. Filmean, despotismo absolutua hasierako eszenetan islatzen da, Christian VII.aren gobernuak herriaren beharrak aintzat hartu gabe hartzen zituen erabakietan.

Bestalde, Despotismo Ilustratua monarkia absolutuaren aldaera bat da, non monarkak, Ilustrazioaren ideiak onartuz, erreinuaren onurarako neurriak ezartzen dituen, baina herriaren parte-hartzerik gabe. Honek "Dena herriarentzat, baina herririk gabe" leloarekin egiten du bat. Filmean, Struensee gortera iristen denean...

Stalinen Diktadura Pertsonala eta Errepresioa

Stalinen agintaldia Sobietar Batasunean trantsizio eta errepresio garaia izan zen, bai barne-politikan bai arlo ekonomikoan. Bere lidergoa 1928an hasi eta 1953an amaitu zen, haren heriotzarekin. Aldi horretan, diktadura pertsonal bat ezarri zuen eta estatu osoaren kontrola eskuratu zuen.

Stalinen diktadura alderdiaren diktaduratik diktadura pertsonalera igaro zen. Beldurra eta errepresioa izan ziren bere boterearen oinarri nagusiak. Bere garaian, Moskuko prozesuak (1936–1938) ezarri zituen, non milaka pertsona atxilotu, deportatu edo hil zituzten. 1937. urtea izan zen errepresioaren urterik odoltsuena.

Errealismo Sozialista eta Kultura

Gainera, arte eta kulturaren alorrean errealismo sozialista ezarri...

Frankismoaren krisia (1970eko hamarkada)

Frankismoaren krisia 1970eko hamarkadan azkartu zen, arrazoi ekonomiko, politiko eta sozialengatik:

• Ekonomia: 1973ko petrolioaren krisiak kolpe gogorra eman zion Espainiari: turismoa eta inbertsioak jaitsi, langabezia igo eta gatazka sozialak areagotu ziren.
• Politika: Erregimenak aldaketa demokratikoak ukatzen zituen bitartean, oposizioak indarra hartu zuen. Langile mugimenduak, ikasle protestak eta nazionalismoak (Euskal Herrian eta Katalunian) berpiztu ziren.
• Gertaera giltzarriak: ETAk Carrero Blanco hil zuen 1973an, erregimenaren egonkortasuna hautsiz.
• Eliza: Vaticanoko II. Kontzilioaren ondoren, Elizaren sektore batzuk erregimenetik aldendu ziren. Añoveros auziak (1974) tentsioa areagotu zuen.

Ondorioz,...

Estatuaren Lege Organikoa (1967)

Testuaren Kokapena eta Jatorria

Aztergai dugun testua Estatuaren Lege Organikoaren zati bat da. Testua kokatze aldera, jatorriari, edukiari eta formari dagokienez, testu historikoa da (lehen mailako iturria), politikoa eta juridikoa (legea). Egilea Gorte frankistak izan ziren, hala ere, Franco bera har daiteke egile nagusitzat.

Legearen Helburua eta Argitalpena

Testua publikoa da, Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratu zen eta nazioari zuzendu zitzaion. Legearen helburu nagusia hau izan zen: frankismoak jada emandako legeak bateratzea, konstituzio moduko bat idazteko asmotan. Lege Organikoa 1967ko urtarrilaren 11n argitaratu zen, Gorteetan onartu ostean.

Estatuaren Lege Organikoaren Analisia

Testuaren analisian,...

1962ko Municheko Kongresua

Testuingurua eta bilera

1962an, Espainiako eta erbesteratutako errepublikanoen hainbat talde demokratiko bildu ziren Munichen, erregimena demokrazian oinarritzea eskatzeko. Municheko kongresura politika esparruko 118 kide bertaratu ziren, komunistak izan ezik.

Helburuak eta eskaerak

Espainian erregimenaren garapen aldia hasi zen. Frankismoaren asmoa nazioarteko bakartzetik aldentzea eta Europara gerturatzea zen. 1962ko otsailaren 9an, Europako Ekonomia Erkidegoarekin bat egitea eskatu zuten. Munichen bildu zen oposizio demokratikoak Espainiako egoera politikoa salatu eta demokrazia ezartzea eskatu zuen, hitzarmenaren bidez.

Gizarte mugimenduak eta grebak

Kongresua egin zenean, langile mugimendua une gorenean zegoen eta...

Testua: Vicente Blasco Ibáñez-en El Intruso (1904)

Testuaren kokapena eta sailkapena

Jatorriaren aldetik testu hau bigarren mailako informazio-iturria da, gertaerak liburua argitaratu baino lehenagokoak direlako. Eleberri baten atala da eta formari dagokionez narratiboa da, El Intruso eleberriaren pasarte bat, hain zuzen ere. Eleberri honek gai soziala lantzen du, kutsu politikoarekin. Egilea bakarra da: Vicente Blasco Ibáñez, Valentziako idazlea (1867–1928), regenerazionismoaren mugimenduko kidea eta errepublikarra izan zen. Hartzailea publikoa da, eta helburua ere publikoa izatea da. 1904an Valentziako hirian idatzi zuen. Asmoa Bizkaiko meatzariek jasaten zituzten bizi-baldintzak ezagutzera eman eta salatzea da. Une historikoari dagokionez,...