Biurteko Erreformista eta Fronte Populara (1931–1936)
Biurteko Erreformista (1931-1933)
Azañaren gobernuak erreforma sakonak egin zituen Errepublika berriaren oinarriak finkatzeko, nahiz eta oposizio handia jasan.
Erreformak
- Erlijio-politika: Eliza eta Estatua banandu ziren; dibortzioa legeztatu zen eta Elizaren finantzaketa bertan behera utzi zen.
- Nekazaritza-erreforma: 1932ko legeek lurjabe handien aurka egin zuten, baina ez ziren behar bezala aplikatu; anarkisten matxinadak piztu ziren.
- Autonomia-Estatutuak: Kataluniak bere estatutua lortu zuen (1932), baina Euskal Herrian porrot egin zuten hainbat saiakera.
- Erreforma militarra: Armada murriztu zen eta errepublikarenganako leialtasuna eskatzen zen.
- Hezkuntza-erreforma: Analfabetismoaren aurka borrokatzeko, 7.000 eskola berri sortu ziren.
- Lan arloko legeak: Nekazaritza-lanaren egoera hobetzeko neurriak hartu ziren.
Azañaren beheraldia
Eskuinak (CEDA) haren aurka egin zuen eta Sanjurjo jeneralak estatu-kolpe saiakera egin zuen. Ezkerreko sektoreek ere ez zeuden gustura; anarkistek altxamenduak antolatu zituzten. Casas Viejas-en matxinadaren errepresio gogorrak Azañaren irudia hondatu zuen. Sozialistek koaliziotik irten ziren, eta hauteskunde berriak deitu ziren.
Fronte Populararen garaiko kausak
1933ko hauteskundeen ondoren gobernu-aldaketa izan zen; CEDA-k irabazi bazuen ere, gobernuburua Alejandro Lerroux (Alderdi Erradikala) izan zen. Biurteko Erradikal-Cedista "kontrarreformatzailea" izan zen, ezkerraren erreformak atzera botaz.
- 1934ko iraultzak: Asturiasen eta Katalunian izan ziren nagusiki; Euskal Herrian UGTk greba orokorra antolatu zuen.
- Errepresioa oso gogorra izan zen.
- Gobernuaren eskuineratzea: CEDAko ministro gehiago sartu ziren, eta giro politikoa gero eta gatazkatsuago bihurtu zen.
- "Estraperlo" korrupzio eskandaluak Lerrouxek dimisioa ematera eraman zuen eta 1936ko hauteskundeak deitu ziren.
- Fronte Popularra alderdi errepublikano eta ezkertiar nagusiek osatu zuten hauteskundeetara aurkezteko.
- 1936ko hauteskundeak Fronte Popularrak irabazi zituen, Bigarren Errepublikaren azken faseari hasiera emanez.