1936ko Euskal Autonomia Estatutua: azterketa

Testua: Euskal Herriko Autonomia Estatutua

Testuaren kokapena

Iturria eta izaera juridikoa

1936ko urriaren 4an onartu zen Euskal Herriko Autonomia Estatutuaren zenbait artikulu aztertu dira iruzkin honetan. Iturritik ikusita, testua historikoa da, garaian bertan idatzitakoa eta informazio zuzena jasotzen duena. Edukia juridikoa da: autonomia eratzeaz eta erakundeak arautzeaz arduratzen den legedia. Diputatuen Kongresuan onartu eta berretsitakoa da. Gainera, testu publikoa izan zen: euskal herritarrei zuzendua, eta Gaceta de Madrid eta Euskal Herriko Agintaritzan (1. alea) argitaratu zen. Euskal autonomiaren jarduna antolatzeko helburuarekin idatzi zen. Espainian Gerra Zibila zegoen nagusi euskal probintzietan 1936ko Autonomia Estatutua ezarri zenean.

Testuaren analisia

Ideia nagusiak

Testuaren analisiaren muinean honako ideia nabarmendu behar da: Diputatuen Kongresuak onartu zuen 1936ko Autonomia Estatutuak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako probintzei zuzendutako autonomia ezarri zuela. Ideia nagusi hori ardatz hartuta, dokumentuaren artikulu garrantzitsuenetan ondoko gaiak jorratu ziren:

1. Eskualde autonomoa: Euskadi izeneko eskualde autonomoa eratu zen, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarekin; lurralde bakoitza bere buruaren jabe izango dela aurreikusi zen.
2. Hizkuntzak (1. artikulua): Euskara hizkuntza ofizial gisa onartzen zen; era berean, gaztelania ere ofiziala zen.
3. Segurtasuna eta ordena publikoa (5. artikulua): Polizia eratu zen barne-babes juridikoa eta ordena publikoa bermatzeko.
4. Botereen antolaketa: Euskal Herriko boterea herrietan sortzen zen, eta 1931ko Konstituzioaren eta 1936ko Estatutuaren arabera garatu zen. Horretarako, honako organo hauek ezarri ziren: organo legegilea (sufragio unibertsal bidez hautatzen zena) eta organo betearazlea (organo betearazleko presidentearen bidez Errepublikarekin harremana bideratzen zena).
5. Gobernu behin-behinekoa eta egoera gerlailea: Gerraren baldintza bereziak zirenez, behin-behineko Gobernuak aginpide osoa zuen. Ahal zuten udaleko zinegotziak bildu ziren Lehendakaria aukeratzeko hurrengo zortzi egunetan. Lehendakariak izendatu zituen gobernuko kideak (bost edo gehiago). Gobernuak, oro har, behin-behineko izaera zuen (1. xedapen iragankorra).

Laburpena

Iruzkin honek 1936ko Autonomia Estatutuko artikulu garrantzitsuenen egitura eta printzipio nagusiak nabarmentzen ditu, iturria historikoa baita eta lege-oinarria autonomia antolakuntzarako diseinatua.