Oposizioak mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

MUNDUAREN BANAKETA

Gaztela eta Portugalen arteko lehia zela eta Errege-erregina Katolikoek aita santuarengana jo zuten, hark erabaki zezan aurkitzen ari ziren lurren gaineko eskubideez. Gaztela eta Portugalek tordesillasko Ituna sinatu zuten 1494an. Itunean meridiano bat egitea erabaki zen. Meridianotik mendebaldera zeuden lurra Gaztelarentzat izango ziren, eta ekialdera zeudenak Portugalentzat. Hori hala, Portugali zegozkion bai Afrika eta Asia, bai eta Brasi ere, ituna sinatu eta urte batzuetara aurkitu zena. Gaztelaren esku geratu ziren Amerikako lur gehienak.

Aurkikuntzen ondorioz itsasoz haraindiko bi inperio sortu ziren, Espainiarena bata, Portugalena bestea.

MUNDUARI LEHENENGO ITZULIA

1519an Fernando Magallanesek zuzendutako espedizio bat...

FRANKISMOA

Francoren diktadura 40 urte. (botereak modu autiritarioan eta antidemokratikoan erabiltzea, immobilismoa, jarrera zalantzatia nazioartean eta aldaketa sakonak).
-Aldeko inguruabarrak eta frankismoaren oinarriak. Erregimenaren aldeko inguruabarrak (militarra, nazioartekoa, barnekoa eta erlijiokoa). Frankismoaren oinarrietan (ideologikoa ideiak laburtu, politikoa 38an Lan Foruak egin eta sozialak Frankismoak estatu kolpean laguntza jaso).
-Frankismoaren bilakaera. (Guerra Zibila amaitzean hasi zen.) Bertan, Erregimen frankistaren hasierako urteak (Bakantzea(39an IIMG hasi, Zalantzak Spren jarrerarekiko, 47an Gerra Hotza) eta Autarkia urteak( Frankismoak estatu politiko diktatoriala. politika antidemokratikoa, ekonomia politikaren ezaugarriak...

Garapen Ekonomikoa eta Eraldaketa Soziala (1960-1975)

1960tik 1975era bitartean, Euskadik aldaketa bizkorreko aroa bizi izan zuen, desarrollismoak eta euskal kooperatibismoaren sorrerak markatuta. Garapen ekonomikoak eragin handia izan zuen Euskal Herrian. 1959tik aurrera, Euskadi etapa berri batean sartu zen, une hartan onetsitako Egonkortasunerako Plana abiapuntu izanik.

Desarrollismoaren Inpaktua Euskadin

Plan horren ondorioz, atzerriko kapitalak heldu ziren, enpresa berriak sortu ziren eta milaka etorkin iritsi ziren Euskadira. Hazkunde horrek, ordea, erregimenaren kontraesan politikoak agerian utzi zituen. EAE osoan, Egonkortze Planaren eraginpean, 1973ra arte hazkunde iraunkorra egon zen. Aldi honetan, Euskadiko garapen ekonomikoa ikusgarria...

Añoverosen Egoera eta Elizaren Jarrera

Añoveros: Euskal Herriak bizi duen egoera salatu. Idazlea, Antonio, Bilboko gotzaina. Sermoia da, apaizengatik etorri. Urtea. Francoren diktadurak Euskal Herriaren askatasunaren amaiera suposatu zuen. Francok Euskal Herria probintzietan banatu zuen: traidoreak (Gipuzkoa, Bizkaia) eta legalak (Araba, Nafarroa). Ekonomia aldaketa industriaren aurrerakadaren ondorioz, atzerritarrak erakarri eta populazioa handitu zen. Euskal Herria immigrazio gune bihurtu zen, eta industria garrantzitsuak zeuden hemen. Eliza amaieran Francoren kontra agertu zen, eta apaizek bizi maila hobea eskatu zuten. Añoverosek esan zuen Euskal Herriko egoera banatuta zegoela eta ez zegoela probintzien arteko batasunik. Berak esan zuen...

TSARISMOA: sistema politiko bat izan zen, errusian xvi.Mendetik xx. Mendera iraun ztuen. Enperadoreari tsar deitu. Sistema absolutistaren antzekoa. Sistema honek herrialdeko ekonomia aztertu, nekazaritza oinarri.

1876ko uztailaren 21eko legea

• 1865ean jaio zen, Abandon, familia karlistakoa.
• Euskal abertzaletasunaren gidari nagusia izan zen. Anaia Luisi esker, argi ikusi zuen Euskal Herriko arazoei bilatu behar zitzaien irtenbidea ez zuela karlismoak bilatuko.
• Karlistaldian Lapurdira joan zen etxekoekin. 1876an itzuli ziren. Urduñan jesuitetan batxilergoa egin eta Bartzelonara joan zen zuzenbidea, filosofia, letrak eta izadi jakintzak ikastera. Euskal Herrira itzultzean, euskara ikasten hasi zen.
• Hogeita zazpi urterekin idatzi zuen "Bizcaya por su independencia" (1892), bere lehen liburua. Independentziaren aldeko zabalkundea egin zuen gero ia Euskal Herri osoan.
• 1893an, JEL, "Jaungoikoa eta Lege Zaharra" leloa sortu zuen. Gero, halako batean, EAJ bilakatu zena, "Euzko Alderdi Jeltzalea"

Sarrera

Aurreko testua 'La Lucha de Clases' astearekiko artikulua da; jatorriari dagokionez, lehen mailako dokumentua. Formaren aldetik, zirkunstantziala da eta eduki sozial eta ekonomikoak ditu. Bestalde, Errestaurazioaren garaian —hau da, industrializazioaren garaia Euskal Herrian— kokatzen da, zehazki 1896. urtean. Testuaren egilea sozialista bat dela dirudi, agian Tomás Meabe izan zitekeena, eta Bizkaiko langileei zuzenduta dago. Haren asmoa greba arma gisa erabiltzea da, eta barrakoiak eta dendak kentzea du helburu.

Terminologia

Idatzia aztertzen hasteko, lehenik eta behin komeni da hitz hauek argitzea, testua hobeto ulertzeko:

• Barrakoiak: Meategietako langileen bizileku zikina eta desegokia adierazten dute.

• Greba: Zerbait aldarrikatzeko

Amerikako Iraultza

Independentziaren Jatorria

• Ipar Amerikako 13 koloniak.
• Ilustrazioaren ideien garapena.
• Merkataritzaren monopolioa.
• Ordezkaririk eza Parlamentuan.
• Zerga-igoerak.
• Frantziaren aurkako gerraren ondorioak.

Independentzia Gerra (1775-1783)

• George Washingtonen agindupean borrokatu zuten kolonoek.
• Kolonoek Frantziaren eta Espainiaren laguntza jaso zuten.
• Versaillesko Itunean, Erresuma Batuak Amerikako kolonien independentzia onartu zuen.

Frantziako Iraultzaren Hasiera

Iraultzaren Jatorria

• Gizartearen atsekabea.
• Krisi ekonomikoa.
• Ilustrazioaren ideiak.

1789: Asanblea Nazionala

Estamentuek kexa-koadernoak idatzi zituzten. Hirugarren Estamentukoek Asanblea Nazionala deitu zuten, eta areto batean zin egin zuten Frantziak Konstituzioa izan arte ez zirela...

Amerikar Iraultza: Gatazka eta Independentzia

Gatazka 1775eko apirilean hasi zen. Gertaera horiek akuilatuta, hamahiru koloniek Independentzia Adierazpena egin zuten, 1776ko uztailaren 4an. Britainiarrek, ordea, ez zuten onartu kolonien independentzia, eta, hala, kolono matxinoek, George Washington buru, gudarostea antolatu zuten metropoliaren kontra borrokatzeko.

Gerraren Bilakaera eta Bakea

Gerrak bost urte iraun zituen. Hasieran, britainiar "atorra gorriak" nagusitu ziren, harik eta Saratogan galdu zuten arte (1777). Frantziak eta Espainiak amerikar "abertzaleekin" bat egin zuten, Britainia Handiak itsasoan zuen nagusitasuna deuseztatzeko. Hala, matxinoek gero eta indar handiagoa hartu zuten, eta britainiar gudarostea menderatzea lortu zuten...