1929ko krisi ekonomiko handia: kausak eta ondorioak

Laburpena

Dokumentuak 1929ko krisi ekonomiko handia azaltzen du: Ostegun Beltzaren ondoko burtsa-krakaren kausak, gain-produkzioa eta espekulazioa. Ondoren krisiaren ondorio ekonomikoak, sozialak eta politikoak aztertzen dira, besteak beste langabezia, bankuen itxiera eta demokrazia europarren ahultzea.

Funtsezko puntuak

1929ko urriaren 24ko Ostegun Beltzean New Yorkeko burtsan akzio-kopuru handi bat salgai jarri zen, eta akziodunen izuak merkeketa eragin zuen.
Lehen Mundu Gerrak ekoizpen-sistema aldatu zuen eta gain-produkzioa eta metatutako stockak ekarri zituen.
Krisiaren ondorio ekonomikoen artean bankuen itxiera, enpresen erreka eta merkataritzaren murrizketa daude.
Alemanian 6 milioi eta AEBetan 12 milioi langile inguru langabezian geratu ziren.
Deflazioak eta lehen neurriek krisia larriagotu zuten.
Krisiak europako sistema demokratikoak ahuldu zituen eta 30eko hamarkadan diktadura erregimenen gorakada eragin zuen.

Frogatu zeure burua

1929ko kraka: 1929ko urrian krisi ekonomiko handi bat hasi/herri kapitalista guztiek jasan zuten langabezia, pobrezia eta tentsio politiko eta sozialen astindua eta giro hark erraztun egin zuen,era berean, totalitarismoen gorakada europan/lehen mundu gerrak sistema ekonomikoa aldarazi zuen, gain-produkzioa ekarri baitzuen,behar baino kantitate handiagoak ekoitzi beraz metatuz joan ziren stockak/dirua irabazteko modurik bizkorrena burtsan eta finantzetan espekulatzea zen:akzioak merke erostea eta aurreraxeago garesti saltzea/1929 urriaren 24an(ostegun beltza)akzio-kopuru handi bat jarri ziren salgai new yorkeko burtsan. Eroslerik ez zegoela ohartu zirenean, izu-laborria zabaldu zen akziodunen artean. Akzioak saldu nahirik merketu egin zituzten.Hainbeste eta hain bizkor merketxeak kraka aragin zuen burtsan eta hainbat inbertsiogilek dena galdu zuten. Krisiaren ondorioak: ekonomikoak:bankuak itxi,bezeroek ezin erretiratu diru-deposituak.Enpresa handiek erreka jo eta industriek ekoizpena geldiarazi. Urritu egin ziren merkataritza-trukeak eta apaldu merkatu-prezioak. Langabezia:alemania 6 milioi, eebb 12 milioi,merkatal harremanak moztu,herri bakoitza bere kabuz bilatu irteera, lehen neurriek (deflazio)krisia larrituko dute.Sozialak:Lantegiak itxita,langabezian geratu milioika langile.Soldaten jaitsierak eta erosahalmena urritzeak gizarte-gatazka giroa areagotu.Limosna eta karitatea izan ziren familia askok bizirik irauteko izan zuten baliabide bakarra.Politikoak: krisiak ahuldu egin zituen europako sistema demokratikoak. Kapitalista handiek eta klase ertzainek iraultza sozialistaren beldurrez (arrisku gorria),diktadura erregimenen gorakada bultzatu zuten 30eko hamarkadako urteetan.

Ohiko galderak

Zer izan zen Ostegun Beltza?

1929ko urriaren 24an New Yorkeko burtsan akzio-kopuru handi bat salgai jarri zen. Eroslerik ez zegoela ohartzean izu-laborria zabaldu zen, eta akzioak merke saldu ziren.

Zein izan ziren krisiaren ondorio ekonomikoak?

Bankuak itxi ziren eta bezeroek ezin izan zituzten beren diru-deposituak atera. Enpresa handiak erreka jo zuten, industriek ekoizpena geldiarazi zuten eta merkataritza-trukeak urritu ziren.

Nola eragin zuen krisiak politikan?

Krisiak europako sistema demokratikoak ahuldu zituen. Kapitalista handiek eta klase ertainek iraultza sozialistaren beldurrez diktadura erregimenen gorakada bultzatu zuten 30eko hamarkadan.