Zergatik sortu zen Foruen arazoa?

Fernando VII.a hil zenean, absolutistek Karlos erregetzat aldarrikatu zuten Lege Salikoa aipatuz, eta liberalek Pragmática Sanciónarekin erantzun zuten, tronua Isabelen alde utziz.

Euskal Foruen aurkako erasoak: gertaerak eta ondorioak

Q: Zer izan zen Zamakolada?

Zamakolada Bizkaiko matxinada bat izan zen, Godoyk nahitaezko zerbitzu militarra ezarri nahi izan zuenean bizkaitarrek altxatu zirena. Ekimena ez zen gauzatu.

Laburpena

Dokumentuak Euskal Herriko foruen aurkako erasoak aztertzen ditu, Espainiako Koroaren zentralismotik hasi eta Fernando VII.aren heriotzaren ondorengo foruen auzia arte. Aduanen auzia, Godoyren zerbitzu militarraren saiakera, Independentzia Gerra, liberalismoaren gorakada eta Lege Salikoaren inguruko eztabaida jorratzen dira. Ikasleek kronologia eta gertaeren arteko lotura ulertuko dute.

Funtsezko puntuak

Koroak Oin Berriko Dekretuen bidez Aragoiko Koroako foruak ezabatu zituen, eta Gaztelako legea ezarri zuen Aragoin, Katalunian, Valentzian eta Mallorcan.
Aduanak kostaldera eramateko saioa matxinada batek eragotzi zuen, eta aduanak betiko lekura itzuli ziren.
Godoyk nahitaezko zerbitzu militarra ezarri nahi izan zuen Bizkaian, baina Zamakolada matxinadak ekimena geldiarazi zuen.
Independentzia Gerran Napoleonen armadak bi administrazio ezarri zituen: Bizkaiko Gobernua eta Nafarroakoa.
1820an foruak abolitu ziren, eta horren aurka “boluntario errealistak” gerrillari-taldeak sortu ziren.
Fernando VII.aren heriotzaren ondoren Lege Salikoaren eta Pragmática Sanciónaren arteko eztabaidak Foruen arazoa sortu zuen.

Frogatu zeure burua

Foruen aurkako erasoak

Zentralismoaren ezarpena Espainian

Espainiako Koroak eredu zentralista inposatu zuen monarkia osoan. Aragoiko Koroako foruak ezabatu zituzten Oin Berriko Dekretuen bidez. Aragoin, Katalunian, Valentzian eta Mallorcan Gaztelako legea eta eredu administratiboa ezarri zituzten.

Aduanen auzia Euskal Herrian

Euskal Herrian, aduanak kostaldera eta Frantziako Erresumako mugara eramateko saio bat egin zen, baina matxinada herritar bat gertatu zen eta aduanak betiko lekura itzultzea erabaki zen.

Godoy eta Zamakolada: Zerbitzu militarraren aurka

Madrilgo Gortean uste zuten foruak erregearen kontzesioak zirela, eta ez euskaldunen berezko eskubideak. Godoyk, Karlos IV.aren ministroak, nahitaezko zerbitzu militarra ezarri nahi izan zuen Bizkaian, baina bizkaitarrak Zamakolada izeneko matxinadan altxatu ziren, eta ekimena ez zen gauzatu.

Konbentzio eta Independentzia Gerrak

Gero, Konbentzio eta Independentzia gerrak etorri ziren. Napoleonen armadak Euskal Herria okupatu zuenean, bi administrazio ezarri zituzten frantsesek: Bizkaiko Gobernua eta Nafarroakoa.

Gerraren ondorioak eta liberalismoaren gorakada

Konbentzio nahiz Independentzia gerretan eragindako gastuak handiak izan ziren, eta herri-lur asko saldu behar izan zituzten. Lurrak esku pribatuetara pasatu ziren eta liberalismoa indartu egin zen.

Fernando VII.a eta Foruen auzia

Fernando VII.aren erregealdiaren hasieran foruak errespetatu zituzten. 1820an, foruak abolituak izan ziren, baina Euskal Herriaren erantzuna gogorra izan zen, eta eraso horiei aurre egiteko “boluntario errealistak” izeneko gerrillari-taldeak sortu ziren.

Foru-sistemaren aldaketak eta debekuak

Dena dela, Fernando VII.a absolutismora itzuli zen, eta euskal foruak errespetatuak izan ziren ondorengo urteetan. Aldaketa batzuk sartu zituzten foru sisteman. Lege baten bidez, Bizkaiko burdina errege-jabetza zela erabaki zuten, hau da, estatuarena. Nafarroan, foru-baimena kendu zuten. Foruen aurkako liburuak ugaritu egin ziren, eta foruak defendatzen zituztenak debekatu.

Foruen arazoa eta Lege Salikoa

Fernando VII.a hil zenean, “Foruen arazoa” sortu zen. Absolutistentzat, Karlos, Fernandoren anaia, zen legezko erregea. Horretarako Lege Salikoa aipatzen zuten (Borboiko Etxean emakumeek ezin dute koroa heredatu), baina liberalek Pragmática Sanción delakoarekin (Fernando VII.ak ateratako dekretu bat, Lege Salikoa kendu eta tronua bere alabari pasatzeko) erantzuten zuten.

Liberalen eta Karlosen jarrerak

Liberalek argi utzi zuten ez zutela euskal foru sistema errespetatuko. Karlosek tradizioa gordeko zuela agindu zuen.