Europako 1820-1848ko iraultzak: Espainia, Grezia, Belgika eta Frantzia

Laburpena

Dokumentuak 1820 eta 1848 bitartean Europan gertatutako hainbat iraultza eta mugimendu nazionalista laburbiltzen ditu: Espainiako Hirurteko Liberala, Greziaren independentzia, Belgikaren banantzea Herbehereetatik eta Frantziako 1830eko eta 1848ko iraultzak. Ikaslearentzat, bakoitzaren kausak, garapena eta emaitza ulertzeko laburpen argia da.

Funtsezko puntuak

Espainian, Riegoren altxamenduak 1812ko Konstituzioa berrezarri zuen Hirurteko Liberalean (1820-1823), eta "San Luisen Ehun Mila Semeak"-ek amaitu zuen.
Grezia Otomandar Inperioaren menpe zegoen; Independentzia Gerra 1821etik 1829ra izan zen, eta 1830ean independentzia onartu zen.
Belgika 1830ean Herbehereetatik banandu zen; Britainia Handiak estatu neutrala izatea eskatu zuen, eta Leopoldo I.a aukeratu zen erregetzat.
1830eko Uztaileko Iraultzan, Parisko Hiru Egun Loriatsuen ondoren Karlos X.ak abdikatu zuen eta Orléansko Luis Feliperen monarkia burges liberala hasi zen.
1848ko otsailaren iraultzan Luis Felipek abdikatu zuen eta II. Errepublika aldarrikatu zen, izaera sozialistarekin.

Frogatu zeure burua

ESPAINIA (1820): Hirurteko Liberala

Absolutismotik Liberalismora eta Berriro Absolutismora

Fernando VII.a erregeak gobernu absolutista ezarri zuen eta 1812ko Konstituzioa indargabetu zuen.
Estatu-kolpe liberala, pronuntziamendu (altxamendu militarra) baten bidez gertatu zen.
1820an, Riego komandanteak zuzendutako altxamendu batek gobernu berri bat ekarri zuen: Hirurteko Liberala (1820-1823). Berriro ezarri zen 1812ko Konstituzioa.
“San Luisen Ehun Mila Semeak” esku-hartzeak Hirurteko Liberalari amaiera eman zion.
Fernando VII.ak modu absolutistan gobernatu zuen berriro: Hamarkada Gaitzesgarria (1823-1833).

GREZIA (1820ko Hamarkada): Independentzia

Nazionalismoa Otomandar Inperioaren Aurka

Grezia Otomandar (Turkiar) Inperioaren menpean zegoen.
Dominazioaren kontrako mugimendu nazionalista baten agerpena.
Independentzia Gerra (1821-1829): Turkiarren erantzuna gogorra izan zen hirietan.
Europako potentzien esku-hartze militar eta politikoa gertatu zen.
Gerra 1829an amaitu zen. 1830ean, turkiarrek Greziako Independentzia onartu zuten eta monarkia konstituzionala eratu zen.

BELGIKA (1830): Estatu Neutrala

Nazionalismoa eta Herbehereetatik Banantzea

Belgika eta Herbehereen (Holanda) arteko ezberdintasun ugari zeuden: ekonomikoak, hizkuntzakoak eta erlijiosoak.
Belgika Herbehereetatik askatu nahi izan zen. Altxamendua Belgikan.
Nazioarteko esku-hartzea: Britainia Handiak Belgikaren independentzia bultzatu zuen, baldintza bat jarriz: estatu neutrala izatea.
Belgikak independentzia lortu zuen. Parlamentuak erregea aukeratu zuen: Leopoldo I.a.
1831ko Konstituzioa onartu zen.

FRANTZIA (1830): Uztaileko Iraultza

Monarkia Liberal Burgesa

Kausak: Parlamentua desegin, boto mugatuagoa zuten hauteskunde berriak deitu eta prentsa-askatasuna debekatu zen.
Parisko herritarrak (monarkia liberal konstituzionalaren aldekoak eta Errepublika berrezartzearen aldekoak) nahigabeaz nazkatuta zeuden.
Hiria barrikadekin bete zen: Uztaileko Hiru Egun Loriatsuak (uztailaren 27tik 29ra).
Iraultzaren arrakasta: Karlos X.ak abdikatu zuen.
Orléansko Luis Feliperen monarkia burges eta liberala hasi zen.

FRANTZIA (1848): II. Errepublika

Liberalismoa eta Eskubide Sozialak

Kausak: Oso egoera ekonomiko larria eta Orléansko Luis Feliperen erregimenaren autoritarismoa.
Altxamendua Parisen (otsailaren 22tik 24ra). Berriro barrikadak hirian.
Luis Felipek abdikatu zuen.
II. Errepublika aldarrikatu zen (izaera sozialista: langileentzako eskubideak, lanerako eta greba egiteko eskubideak).
Hauteskundeak egin ziren eta Luis Napoleon Bonaparte agertu zen.

Ohiko galderak

Zer izan zen Hirurteko Liberala Espainian?

Riegoren altxamenduak 1820an ekarri zuen gobernu liberala, 1812ko Konstituzioa berrezarriz. 1823an "San Luisen Ehun Mila Semeak"-en esku-hartzeak amaitu zuen, eta Fernando VII.ak berriro gobernu absolutista ezarri zuen.

Nola lortu zuen Grezia independentzia?

Otomandar Inperioaren aurkako Independentzia Gerran (1821-1829) lortu zen, Europako potentzien esku-hartzearekin. 1830ean turkiarrek independentzia onartu zuten eta monarkia konstituzionala eratu zen.

Zergatik lortu zuen Belgikak independentzia 1830ean?

Belgikak Herbehereekiko ekonomia, hizkuntza eta erlijio desberdintasunak zituen, eta altxamendu baten ondoren independentzia lortu zuen. Britainia Handiak bultzatu zuen, estatu neutrala izateko baldintzarekin.