Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Aldaketa sozial eta bizi-erritmo bizkorrak direla eta, bizitzan nondik jo jakiteko beharrezkoagoa dirudi egunkariak irakurtzeak unibertsala eta sakona denari buruzko jakinduriaren bila aritzeak baino. Gainera, jakintza positiboak balioesten dira nagusiki, jakintza zientifikoa eta teknologikoa, alegia.

Ezaugarri horiek nagusi direlako, inoiz baino gehiago behar dugu jakintza filosofikoa. Jakintza horrek berari dagozkion lanak aurrera egiten ahaleginak egin behar ditu. Hauek dira lan horiek:

1. Arrazionalki zein helburu har ditzakegun eta hartu behar ditugun argitzen saiatzea.
2. Ondo bizitzeko behar dugunaz aritzean, dimentsio unibertsala lortzea, zientzien eta kultura eta gizarte jakin batzuen berezitasuna gaindituz.
3. Kritika arrazionalak egiteko irizpideak

Ongiaren Ideia Platonen Filosofian

Ongia mundu sentikorraren eta ideia guztien oinarria da; hau da, gauzek existitzeko ongia behar dute. Era berean, ezagutza unibertsalaren eta zientziaren oinarria da, gauza guztiak ezagutzeko ongia ezinbestekoa baita.

Etika eta politikaren oinarria ere bada: ongi jokatzeko eta hirian justizia ezartzeko, ongia ezinbestekoa dugu. Errealitate guztiek dute ongiaren beharra. Dialektikaren bidez, mundu sentikorretik mundu adigarrira igarotzen da, eta handik ongira ailegatzen da. Gobernariek, dialektikaren bidez, ongia ezagutu behar dute, ondoren besteak ongiaren bidetik gidatzeko (regressus).

Platonen Eragin Filosofikoak

Pitagoras

Garaiko monista bat zen eta matematikaren errealitate gorenak ezagutu nahi zituen. Arjea...

Antropologia: Finalismo Ontologikoa

Gorputza arimaren kartzela da. Arimak gorputzari bizia eta oreka ematen dio.

Arima

• Hilezkorra, ez materiala.
• Mundu adigarria eta sentikorra komunikatzen ditu.
• Egia eta ezagutza bilatzen du.
• Arima arrazionala.

Arima eta gorputzaren arteko batasuna akzidentala da: arima biziaren eta mugimenduaren oinarria da. Gorputzarekin batasunaren ondorioz, irrikak eta pasioak sortzen zaizkio arimari. Arima arrazionalak ongia ezagutzeko, purifikatu behar du.

Arimaren Xedea eta Jatorria

Arimaren jatorria Mundu Adigarria da, Ideien Mundua. Gorputzarekin elkartzean ideiak ahaztu ditu, inperfekzioan eroriz. Hortaz, purifikazioa ezinbestekoa da. Arima gorputzaren eta bere irriketatik banandu eta Ideien Mundua ezagutzen duenean, bere...

Naturaren ikuspegi mekanizista

Demokritoren natura mekanikoa argi dago atomoen arazoaz diharduenean, eta materialismoa ere argi ageri da mugimendurako eragile formala edo arrazoizkoa ukatzen duenean. Mugimendua atomoari berari dagokion zerizana da, eta zenbait konbinaziok beste zenbaitek baino gehiago iraun dezaketela ere, mundua mugimendu hutsean datza.

Monismo materialista

Hutsa da atomismo berri hau. Materia ez du bizidunen arabera edo biologiaren ideiez baliatuz ulertzen. Alderantziz gertatzen da: bizitza eta espiritua materia mota berezi gisa ulertzen dira. Demokrito, beraz, bere espekulazio hipotetikoei azalpen arrazoidunak bilatzen saiatu zen. Haren atomismoa naturari buruzko espekulazio gorena izatera iritsi zen.

Heraklito eta aldakortasunaren

Jakintza Motak

• Jakintza Arrunta: Eguneroko bizitzako esperientzian du oinarria. Adibidez, artisau batek buztinezko pitxer bat egin ondoren, egosten da, eta buztina gogortu egiten da. Artisauak ez daki nola gertatzen den, baina horrela dela badaki.
• Jakintza Zientifikoa: Jakintza arruntak ez die zergatiak bilatzen gauzei; zientifikoak, aldiz, bai. Errealitatea ezagutzeko erabiltzen da. Esperimentazioak eta matematika aplikazioek bereizten dute jakintza zientifikoa filosofikotik.
• Jakintza Teknikoa: Mundua menperatzea eta kontrolatzea bilatzen du. Jakintza zientifikoa aplikatzen du, eta teknikoak zientifikoari erronkak proposatzen dizkio.
• Jakintza Filosofikoa: Beste jakintza batzuetatik bereizten duena arrazoizko ezagutza izatea da: sistematikoa eta

Botere-nahia

Botere-nahia ez da bakarrik bizirik irauteko edo existitzeko nahia: bizirik dagoenak jadanik badauka existentzia. Bizia daukanak bakarrik borondatea dauka; baina ez bizitzeko borondatea, baizik eta bere indarrak eta agintea areagotzeko borondatea.

Botere-nahiaren ezaugarriak

• Beraz, bizitzari edota bizidunari berezkoa zaiona bere boterea handiagotzeko borondatea da. Bizi-sena botere-nahiaren ondorio bat da.
• Botere-nahia "borroka" nozioarekin identifikatzen da: boterea eskuratzeko borroka. Borroka mundu inorganikora ere zabaltzen du: "Bizitza, botere-nahiaren kasu partikular bat besterik ez da."
• Botere-nahiak erresistentzia eta atseginik eza bilatzen ditu. Bizitza organiko guztien oinarrian sufritzeko borondatea dago, zoriontasunaren

Nihilismoa: Mendebaldeko Kulturaren Dekadentzia

Mendebaldeko kultura dekadentea eta ezkorra da, gezur metafisikoa behar duelako etengabeko bilakabidean dagoen errealitateari aurre egiteko. Dekadentzia bizitzaz kexatu eta bizitza injustua eta krudela dela esaten duten izpiritu ahulen ezkortasuna da. Gizaki dekadentea metafisikan oinarritzen da eta, horren ondorioz, nihilismoa sortzen da.

Nihilismoaren Ezaugarriak eta Ondorioak

• Nihilismoa, dekadentziaren ondorio edota gailurra da: Bizitzari berezkoa zaion guztia baztertzearen ondorio da.
• Bizitzari berea kendu zaionez, gizakien bizitzak zentzua galdu du.
• Mendebaldeko kulturak bizi duen nihilismoaren kontzientziarik ez du; gizakiak hainbeste behar ditu gezurrak, bere kontzeptu eta balioen ezereztasuna

Apolineoa eta dionisiakoa

Gizakiaren baitan bi indar kontrajarri agertzen dira: arrazionalismoa eta sentimenduak. Apolo, argitasunaren eta neurriaren jainkoa da, arrazionala; Dionisos, aldiz, itxuragabearen eta neurrigabearen adierazgarria da, sentimenduen erakusle. Bi hauen arteko kontrajarritasuna bereizgarria den arren, ezin dute bizi bata bestea gabe.

Hala ere, Europako filosofia tradizionalistak apolineoari garrantzia handiagoa eman dio, eta bere balioak nagusitu dira Mendebaldeko kulturan, dionisiakoen gainetik. Nietzschek hauxe bera aldarrikatzen du: berarentzat, supergizakia ezaugarritzen duten baloreak dionisiakoak dira, eta bi joeren arteko oreka berreskuratzen saiatuko da. Joera arrazionalista duenak ez du errealitatearen mugikortasunaz...

Mendebaldeko zibilizazioari kritika

Nietzschek mendebaldeko zibilizazioa kritikatzen du, bizitzaren kontrako metafisika batean oinarrituta dagoelako, eta bitalismoa erreibindikatzen du. Akats metafisikoaren garapena azaltzen du; honen jatorrian Sokrates eta Platon daude, eta gero kristautasunak jarraitu zuen akats berberarekin.

Akats metafisikoa eta dualismo platonikoa

Dualismoaren bidez, benetako mundua ideien munduan kokatuz, zentzumenen mundua baztertzen dute. Nietzscherentzat, bi munduen arteko bereizketa gezur hutsa da. Dualismoaren ondorioz, gizakia bitan banatuta dago: arima eta gorputza. Arima gizakiaren alde ona da eta gorputza txarra. Nietzschek dioenez, gorputzezkoa eta bitala den guztia kontrolatu eta menperatu behar dela uste izan...

Sarrera: Agustinen zoriontasunaren arazoa

Agustinek zoriontasunaren problema planteatzen du honako galderaren bidez: "Nahi duen guztia daukana al da zoriontsua?" Agustinek, bere amak onartzen duen moduan, esaten du norberaren nahiak eta desioak betetzea ez dela zoriontasunaren gakoa; baizik eta zoriontasuna lortzeko ondasun onak nahi eta lortzea dela.

Agustinen aldeko tesia

Agustinen tesia argudiatzen duenez badaude zenbait ondasun unibertsal eta objektibo, eta ideia horretan bat datoz hainbat filosofo (adibidez Platon eta Santo Tomás). 11. atalean adierazten duenez, balio unibertsal horiek bertuteak dira (justizia, neurritasuna, jakinduria...). Bertuteak jainkoaren ideiak direnez, Agustinek dio jainkoa duena (ondasunik iraunkorrena) zoriontsua...